روزنامهنگاری امروز از 3 زاويه
یکی روزنامهنگاری را به ویلنزدنی لذتبخش تشبیه میکند یا حتی صخرهنوردی. دیگری روزنامهنگاری را شاعری میداند که به خصلتی درونی نیاز دارد و آن حس کنجکاوی است. آن یکی میگوید «روزنامهنگاری، حرفه عجیبی است؛ اصولش را میتوان در چند هفته خوب یاد گرفت، اما تا آخر عمر در آن به کمال نرسید». آنها تعابیر متفاوتی از روزنامهنگاری دارند. خبرنگار ایسنا در گفتوگوهایی مجزا با روزنامهنگارانی که سالها تجربه حضور در این عرصه را داشتهاند، این پرسش را مطرح کرده است که روزنامهنگار واقعی کیست، چه مشکلاتی پیشِروی این حرفه است و اصلا تعریف آنها از روزنامهنگاری چیست. محمد بلوری عاشق کار روزنامهنگاری است و بعد از ۶۰ سال کار در این عرصه، امروز با عشق از این پیشه دفاع میکند. او میگوید: «به نظرم کار روزنامهنگاری یک عشق است، ضمن اینکه اثرات جانبی هم دارد. بسیاری از روزنامهنگاران خارجی در آمریکا و اروپا از روزنامهنگاری، نویسنده شدند. در کار روزنامهنگاری به حاصل کار توجه نمیکنیم و فقط همان عاشقی مهم است. همین که یک روزنامهنگار با جامعهاش آشنا میشود، کاری لذتبخش است و آدم احساس میکند زنده است؛ البته اینکه بگوییم روزنامهنگاری هیچ حاصلی ندارد، درست مانند این است که بگوییم یک کوهنورد که بهسختی و زحمت از کوه بالا میرود، زمانی که به قله میرسد، هیچ چیزی جز یک عکس یادگاری به دست نیاورده است». «روزنامهنگاری شهرت هم دارد و در این عرصه اثرات ماندگار زیادی وجود دارد. بگذارید اینطور بگویم که روزنامهنگاری مثل ویلنزدن و صخرهنوردی هم شور دارد و هم لذتبخش است». بلوری یکی از مشکلات روزنامهنگاری امروز را شیوه نوشتن روزنامهنگاران میداند. «از لحاظ نوشتاری هم مشکلات زیادی داریم. الان دیده میشود که یکسوم ستون روزنامهای، فقط یک جمله است که با «و» و «که» و «به طوری که» ساخته شده است. اینکه خبرنوشتن نیست. من همیشه میگویم روزنامهنگاری ادبیات نیست. روزنامه را باید به زبانی نوشت که مردم در خیابان و قهوهخانه با هم صحبت میکنند. گاهی میبینم در صفحات هنری، روزنامهنگارها برای اینکه سوادشان را نشان دهند از چه لغاتی که استفاده نمیکنند». «امروز شما روزنامهنگاران همدیگر را نمیشناسید و پراکندهاید. باید با هم جلساتی بگذارید و مسائل مشترکتان را مطرح کنید. این اتحاد و همبستگی کارتان را قوی میکند. متأسفانه این جناحبازی و سیاسیبودن آفتی بین روزنامهها انداخته است که نمیتوانید حتی یک انجمن صنفی درست کنید. در زمان ما ۵۰۰ نفر مطبوعاتی بودند که هر ۵۰۰ نفر هم عضو سندیکا بودند. اگر به مدیر روزنامه میگفتیم فلانی را اخراج کردی و به سندیکا احضار شدهای، میترسید و میآمد. یکی حزباللهی بود، یکی هم شاهی بود، سندیکا که میآمدیم، صنفی فکر میکردیم، ایدئولوژیمان را مثل کت بیرون آویزان میکردیم و داخل میرفتیم». مسعود مهاجر، روزنامهنگار ۷۲سالهای که بیش از ۵۰ سال است قلم میزند، باور دارد کار روزنامهنگاری انتهایی ندارد؛ «هنوز هم خبرنگاری میکنم و کارم هم بسیار زیاد است. به نظرم شغل خبرنگاری و روزنامهنگاری هیچوقت تمام نمیشود. تا زمانی که میتوانی باید بنویسی؛ تجربههایی که در طول سالها اندوختهایم هنوز به کارمان میآید و به جوانترها هم امکان میدهد با سبکوسیاق همکاران پیشین خود آشنا شوند». او معتقد است روزنامهنگاری مانند شاعربودن نیاز به یک خصلت درونی دارد و آن هم حس کنجکاوی است که باید آموزش داده شود؛ «امروز همه افرادی که در مطبوعات و رسانهها کار میکنند، خودشان را روزنامهنگار میدانند. غالبا دیدهام حتی کارت تردد ورود از محدوده طرح برای خبرنگاران، به کارمندان اداری یک مؤسسه رسانهای هم داده میشود. البته من خودم کارت نمیگیرم چون معتقدم هنوز خودم میتوانم از طریق سیستمهای همگانی شهری هر جا که بخواهم بروم و نیازی به ماشین ندارم. همین موضوعات موجب شده است قدرت روزنامهنگاران تحلیل برود و رابطهای منطقی میان منابع خبری و خبررسانان برقرار نشود. رابطه خوبی که میتواند به انتقال درست مفاهیم به افکار عمومی منجر شود، چنان به ورطه بیاعتمادی کشیده شده که خبرنگاران و منابع خبری را به دو جبهه مخالف تبدیل کرده است». «دلم میسوزد وقتی میبینم افرادی که در عالم روزنامهنگاری زحمت کشیدند و صاحبنام هستند، در برابر ۱۰، ۱۵ میلیون تومان خودشان و فکرشان را میفروشند؛ آن هم به برخی از افراد که اصلا معلوم نیست راست میگویند یا نه». این حرف علیاکبر قاضیزاده، روزنامهنگاری، است که از سال ۱۳۴۸ پا به عرصه مطبوعات گذاشته است. علیاکبر قاضیزاده، برای اهالی رسانه نامی آشنا و قابل احترام است؛ کسی که در عرصههای تدریس و ترجمه تخصصی متون روزنامهنگاری نیز فعالیتی اثرگذار داشته است؛ اگرچه در زندگینامه خودنوشتش آورده: «این رشته، انتخاب آگاهانه من نبود. نه اینکه ادعا کنم از راهی که رفتهام پشیمانم؛ اصلا نیستم. اما روزنامهنگار شدم و ماندم، چون کار دیگری از دستم برنمیآمد. اما وقتی آن را پذیرفتم، کوشش کردم بر این حرفه اثر بگذارم». این استاد روزنامهنگاری درباره سطح دانش نسل جدیدی که وارد عرصه مطبوعات شدهاند، میگوید: امروز بچهها رقیقتر و کمرنگتر شدهاند و این موضوع تقصیر ماست؛ البته در برخی موضوعات مثل اطلاعات عمومی آگاهتر و روشنتر هستند اما اطلاعتشان بیشتر در سطح است تا عمق. قاضیزاده معتقد است که «روزنامهنگاران میتوانند بگویند حالا که تکنولوژی به این حد رسیده، دیگر کارکردن در این حرفه فایدهای ندارد. اما من بارها گفتهام و باز هم میگویم هیچ ماشینی جای انسان را حداقل در این حرفه نمیتواند بگیرد و هیچگاه نخواهد گرفت. درست است که ما باید بپذیریم روزنامهنگاری امروز با روزنامهنگاری دهههای ۵۰ و ۶۰ متفاوت است، اما باید بدانیم روزنامهنگاران قدرت و امکانی دارند که هیچ کامپیوتر و ماشینی از آن بهرهمند نیست؛ درواقع نباید همه گناهها را گردن تکنولوژی و فناوری بیندازیم. هنوز اعتقاد دارم روزنامهنگارها هنرهایی دارند که از دست هیچ کامپیوتری برنمیآید. واژهپردازی، زیبانویسی، جمعآوری و بهکاربردن درست اطلاعات کار هیچ کامپیوتری نیست و فکر نمیکنم هرگز هم این اتفاق بیفتد؛ بنابراین باید بجنبیم که با این شرایط تازه خودمان را وفق دهیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.