فترت فرهنگی و اجتماعی
جواد طوسی
گاهی اوقات سری به سینما سروش (مولن روژ سابق) که نزدیک منزلمان است و با صاحبش آقای مرتضی مطلق سلاموعلیکی دارم میزنم تا ببینم سینماروهای این زمانه از چه قماشی هستند و رفتار و برخورد و همکلامیشان در سالن انتظار چگونه است و با خود سینما چه بدهبستانی دارند. این حس کنجکاوی را با ایستادن دَمِ درِ بعضی سینماها از جمله «ایران» و «آزادی» و نظارهکردن مشتریهای فیلمهای در حال اکران، برطرف میکنم تا به یک جامعهشناسی دمدست و مقایسه تاریخی دست یابم. آنچه بیش از هر چیزی به چشم میخورد، ذهن و نگاه بتفنن در اغلب سینماروهاست. گویی برای آنها سینما و فیلمدیدن بهانهای است تا از خانه گریز بزنند و اوقات روزمرهشان را پر کنند و کنارهمبودن را بهنوعی توجیه کرده باشند. قدر مسلم این مواجهه سطحی و روبنایی در «عرضه و تقاضا» و وجوه کیفی فیلمها تأثیر خواهد داشت.
یادم میآید در دوران نوجوانی و جوانی، با همین نگاه کنجکاوانه (منتها در کانون غریزه) خیابانهای لالهزار، اسلامبول، نادری و 24 اسفند سابق را تنها یا با خانواده و رفقا سروته میکردم. ویژگی و نقطه محوری آن دوران، مناسک و سلوک فیلمدیدن بود که در این روزگار فاتحهاش خوانده شده است. دیگر هیچ نشانی از آن شوروشوق و شیدایی و طی طریق نیست. آنموقع حتی فیلمهای عامهپسند، مشتریهای خاص خودش را داشت که «عشقفیلم»بودن را با بضاعت، فرهنگ و مناسبات و ادبیاتشان برگزار میکردند یا در کنار سینمای «لاندابوزانکا»یی و گیشهپسند، محیط و سینماهایی بود که فیلمهای بهدردبخور و قابل بحث و اعتنا نمایش میدادند و در طول زمان به یک پاتوق تبدیل شده بودند. در این مکانها میتوانستی فرهنگ و رفاقت و تغییر نگاه و قدرت انتخاب را ببینی و تجربه کنی و حالوروز خوشی داشته باشی و «بودن» و انگیزهداشتن را بهخوبی حس کنی. آنچه در مشاهدات تلخ این دورانم بیش از همه خود را به رخ میکشید، خلأ و دوستی و همراهی در کانون فرهنگ و بستر سینماست. بهندرت جمعی را میبینی که با شناخت و تفاهم و نگاه دغدغهمند و انتخاب از قبل فکرشده، سراغ فیلمی آمده باشند. حتی در گروه «هنر و تجربه» نیز این حضور تجمعیافته و هدفمند و عاشق کمتر دیده میشود و دیدارها انفرادی و تکافتاده و غریبانه است. آیا واقعا جامعه ما دچار گسست فرهنگی شده و آن رفتارشناسی خودجوشِ اجتماعیاش را از دست داده است؟ در صورت مثبتبودن پاسخ، ریشهها را در چه عواملی باید جستوجو کنیم و خودمان چقدر کمکاری کردهایم و به این وضعیت دامن زدهایم؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.