|

پوتین و رنسانس نظامی در غرب

پیتر اپس

نشست اخیر گروه 20 در هامبورگ نشان داد کشورهای غربی همچنان در جست‌وجوی راهبردی سیاسی‌اند که مانع مداخله روسیه در امور سیاسی و انتخابات‌شان شود. البته در پشت صحنه، ارتش‌های آمریکا و کشورهای اروپایی در دفع اقدامات پوتین و دکترین نظامی جدید مسکو به‌نظر موفق‌تر بوده و عملکرد بهتری داشته‌اند. بیش از سه سال از آغاز مداخله نظامی روسیه در شرق اوکراین می‌گذرد؛ مسئله‌ای که نگرش و نگاه دولت‌های غربی به دکترین نظامی خصمانه روسیه را بازتعریف کرد. نتیجه این تغییر نگرش، ایجاد تغییر و تحولاتی بنیادین در نیروهای مسلح آمریکایی و اروپایی بوده است. این سه سال به اندازه تمام سال‌های جنگ عراق و افغانستان برای آنها درس داشته است. هرچند هنوز در آغاز ماجرا هستیم، ولی همین حالا هم دیگر حضور سربازان، جنگنده‌ها و کشتی‌های کشورهای عضو ناتو و از همه مهم‌تر ایالات متحده، به امری عادی در بخش عظیمی از اروپای شرقی بدل شده است. با وجود نگرانی‌ها درباره زدوبندهای پنهان دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با روسیه و تعهد نیم‌بندش به بند 5 ناتو، ارتش و چهره‌های دیپلماتیک ایالات متحده در اعلام پایبندی و تعهد آمریکا به امنیت اروپا لحظه‌ای تردید به خود راه نداده‌اند. درحال‌حاضر ناتو اولویت اصلی‌اش را دفاع از کشورهای آسیب‌پذیرتر اروپای شمالی و شرقی قرار داده است؛ به‌ویژه کشورهای حوزه بالتیک از قبیل استونی، لتونی و لاتویا یعنی همان رفقای سابق شوروی و متحدان امروز غرب. شاید به‌ همین‌ خاطر باشد که تابستان امسال با رزمایش‌های جنگ‌افزارهای الکترونیکی و ضدزیردریایی بسیار پیشرفته ناتو در اقیانوس اطلس شمالی، پروازهای تقریبا هرروزه هواپیماهای نظارتی بر فراز بالتیک و دیگر اقدامات نظامی از دریای سیاه تا قطب شمال همراه بود. الحاق سریع و تقریبا بدون دردسر کریمه اوکراین به روسیه، به‌سرعت توجه‌ها در اروپا را به خود جلب کرد. این مسئله حتی از جنگ مرگ‌بارتر در منطقه دونباس در شرق اوکراین که جدایی‌طلبان موردحمایت روسیه آن را در سال 2014 میلادی، جمهوری خلق دونتسک و لوهانسک اعلام کردند، برای اروپا مهم‌تر بود. برای ساکنان آن مناطق، این نبردها نتایجی فاجعه‌بار در پی داشته است. طبق برآورد سازمان ملل، بیش از دو ‌هزار و 700 غیرنظامی در میان آمار تقریبی 10‌ هزارنفری قرار دارند که از آغاز درگیری‌ها در سال 2014 تاکنون کشته شده‌اند. بیش از یک ‌میلیون و 600‌ هزار نفر نیز در این درگیری‌ها از خانه و کاشانه خود آواره شده‌اند. البته این قربانیان همان اوکراینی‌های روسي‌زبان هستند که مسکو اقدامات خود را در حمایت از آنها می‌داند. بااین‌حال، اوکراین این فرصت را برای پوتین فراهم آورده تا بار دیگر شهرت روسیه را به‌عنوان یک قدرت جهانی رده‌اول اعاده کند. روسیه ممکن است هنوز تمایلی به تأیید این مسئله نداشته باشد که از نیروهای رسمی در اوکراین بهره گرفته است، ولی شواهد و قرائن چیز دیگری می‌گوید. با آغاز جنگ در اوکراین، ارتش کی‌یف به همان شگردها و تاکتیک‌های نظامی‌ای متوسل شد که آمریکایی‌ها علیه شورشیان عراق و افغانستان به کار بسته بودند. این تاکتیک‌ها در عمل نتایجی فاجعه‌بار را رقم زدند. حملات سایبری روسیه و همچنین قطع برق، تجهیزاتی را که از سوی غرب در اختیار ارتش کی‌یف قرار گرفته بود از کار انداخت. کارایی روش‌های مسکو، استراتژیست‌های آمریکایی را غافلگیر کرد؛ استراتژیست‌هایی که بسیاری از آنها هنوز فکر می‌کردند در اینجا نیز با همان روش‌های جنگی ابتدایی و بدوی شورشیان عراق، افغانستان و لیبی سروکار دارند. چالشی که درحال‌حاضر ارتش‌های غربی با آن مواجه‌اند، این است که آنها هنوز می‌خواهند با اتکا به تجارب خود از جنگ در موصل، سوریه، سومالی و نیجریه، با اقدامات نظامی روسیه در اروپا به مقابله برخیزند. این مسئله به نوبه خود به تنشی بر سر نحوه اختصاص منابع انجامیده است. هفته گذشته وزیر دفاع فرانسه در اعتراض به کاهش بودجه دفاعی استعفا داد. ارتش‌های آمریکا و دیگر کشورهای غربی نیز با معضل نحوه توزیع بودجه میان طراحی تجهیزات نظامی پیشرفته یا استخدام و آموزش نیروهای جدید دست‌به‌گریبان‌ هستند. بخش عمده‌ای از طرح و نقشه کشورهای غربی بر حول مواجهه با «دکترین گرازیموف» می‌گردد که به جای درگیری‌های نظامی متعارف، بر اقدامات سیاسی تکیه دارد. بااین‌حال، استراتژیست‌های غربی بار دیگر مداخله نظامی کلاسیک به سبک جنگ سرد را در کانون توجه قرار داده‌اند تا به مسکو نشان دهند که حمله به هر یک از اعضای ناتو، هزینه سنگینی روی دست این کشور خواهد گذاشت. کرملین در سه سال گذشته برای هراس‌انداختن در دل کشورهای اروپایی، به شکلی خصمانه به تهدید مداخله نظامی مستقیم (هم در معنای متعارف و هم در معنای اتمی) متوسل شده است. رزمایش‌های بزرگ روسیه را که قرار است در ماه سپتامبر برگزار شود باید در همین راستا تفسیر کرد. البته با این کار، پوتین عملا عرصه را بر خود تنگ‌تر می‌کند. درواقع برنامه‌های غرب به اين معنی است که انجام هرگونه حمله نظامی، بیش از هر زمانی برای مسکو هزینه دربر خواهد داشت و هرچه پوتین مواضع خصمانه‌تری بگیرد، این قضیه بیشتر صدق پیدا می‌کند. ممکن است ارتش روسیه از لحاظ تعداد بر نیروهای ناتو در منطقه برتری داشته باشد، ولی مسکو به‌خوبی می‌داند نمی‌تواند بدون واردشدن به یک جنگ به‌مراتب تمام‌عیارتر، قصد سرنگونی یکی از کشورهای عضو ناتو را بکند؛ نزاعی که احتمالا به یک جنگ اتمی بدل خواهد شد و این را هر دو طرف به‌خوبی می‌دانند. حرکت خزنده آلمان به سوی اختصاص دو درصد از تولید ناخالص داخلی‌اش به ناتو، حاکی از آن است که این کشور به‌خوبی اهمیت اقدامات روسیه در اوکراین را درک کرده است. ارتش آلمان به‌نظر مشتاق بازیابی مهارت‌های خود در حوزه‌های فراموش‌شده‌ای مانند دفاع موشکی و مهندسی نبرد است. علاوه بر این، آلمان همکاری نظامی تنگاتنگ‌تری را با متحدان اروپایی‌اش در دستور کار قرار داده است. هر روز شمار بیشتری از استراتژیست‌های غربی متقاعد می‌شوند که پوتین آرزو دارد تبلیغات و مداخلات سیاسی روسیه درنهایت موجبات فروپاشی ناتو و اتحادیه اروپا را فراهم آورد. هرچند کشورهای معدودی احتمال چنین امری را می‌دهند، ولی کشورهایی مانند کشورهای حوزه بالتیک و فنلاند که در قیاس با دیگر کشورها، آسیب‌پذیری بیشتری نسبت به روسیه دارند، به‌آسانی از کنار این احتمال ضعیف نمی‌گذرند. در صورت بروز حمله نظامی از سوی روسیه، طرح ارتش اکثر این کشورها عقب‌نشینی به مناطق جنگلی و ترتیب‌دادن حملات چریکی علیه ارتش روسیه خواهد بود. از این گذشته، بسیاری از کشورهای شمال اروپا از جمله سوئد، فنلاند، نروژ، هلند، استونی، لیتوانی و دانمارک، به صورت چراغ خاموش و به رهبری بریتانیا اقدام به تشکیل نیرویی به نام «نیروی اقدام مشترک» کرده‌اند. این چارچوبی است که می‌تواند سازوکار دفاعی پایدار و مستحکمی را برای کشورهای حوزه بالتیک ایجاد کند؛ سازوکاری که حتی در صورت ازمیان‌رفتن ناتو و اتحادیه اروپا، به حیات خود ادامه خواهد داد. بااین‌حال، این نیرو به‌تنهایی نمی‌تواند مانع روسیه از انجام یک حمله غافلگیرانه در بخشی از قلمرو ناتو شود. البته چنین اقدامی از سوی روسیه تنها عزم ناتو را برای دفاع از تمامی قلمرواش جزم‌تر می‌کند. واقعیت این است که اروپا امروز بهتر از زمان دیگری در چند دهه اخیر سنگربندی شده و توان دفاعی‌اش افزایش یافته است. اگر روسیه این مسئله را تهدیدی برای خود ببیند و دست به اقدامی نظامی بزند، دود این اقدام در چشم خود روسیه و پوتین خواهد رفت. منبع: رویترز

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.