|

لبخندی که مشکلات لیبی را حل نمی‌کند

توافق بین «خلیفه حفتر»، فرمانده نظامی شرق لیبی و «فائز السراج»، نخست‌وزیر دولت ملی در پاریس، زیر نظر «امانوئل مکرون»، رئیس‌جمهور فرانسه، دست‌کم لبخند را بر لب‌ها نشاند و وعده آتش‌بس و اجرای انتخابات در بهار آینده را داد. اما هنوز این لبخند‌ها از چهره پاک نشده بود که حفتر با اظهاراتش‌ نشان داد شکاف‌ها عمیق‌تر از اینهاست. او گفت آتش‌بس محدود خواهد بود و اجرای انتخابات نیز برایش اهمیتی ندارد. مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، با ستایش از این توافق آن را گامی قوی در جهت صلح بین گروه‌های مسلح درحال‌ستیز دانست. شاید طرف‌های لیبی ناچار باشند برای بار دوم در جایی دیگر گرد هم جمع شوند، اما اظهارات حفتر بیانگر واقعیت‌های پیچیده موجود بر سر راه یکپارچه‌کردن طرف‌های مختلف است. تلاش‌های غرب تاکنون برای پایان‌دادن به بحران لیبی با شکست مواجه شده است. هدف از توافق پاریس، احیای توافقی بود که به وسیله سازمان ملل متحد در لیبی انجام شد تا این دولت عضو سازمان اوپک را که به پناهگاهی برای گروه‌های تندرو و قاچاقچیان انسان تبدیل شده است سروسامانی بخشد، اما پاریس ابعاد اصلی در این بحران را کنار گذاشت و پرداختن به اختلافات بزرگ درباره حفتر را به تعویق انداخت. در لیبی جنگ در چند جبهه جریان دارد. حفتر در شرق علیه ائتلافی از گروه‌های تندرو مذهبی و مخالفان سابق در بنغازی می‌جنگد و در درنه نیز به گروه‌های مسلح حملات هوایی می‌کند. در مواردی، درگیری‌های شدیدی بین گردان‌های رقیب صورت می‌گیرد. در سال کنونی نیز چندبار بین نیروهای متحد با دولت سابق و گردان‌های حامی سراج درگیری‌های شدیدي به وقوع پیوست. انتخابات مهم نیست حفتر شورای نخست‌وزیری مورد حمایت سازمان ملل متحد به ریاست سراج را نمی‌پذیرد و حتی یک‌بار گفته بود بعضی از اعضای آن به القاعده وابسته‌اند. این فرمانده نظامی می‌گوید اکثر دشمنانش را گروه‌های تندرو تشکیل می‌دهند و روزی به دست ارتش ملی سرکوب خواهند شد. حفتر فرماندهی این ارتش ملی را برعهده داشته و از سوی «عبدالفتاح السیسی»، رئیس‌جمهور مصر و دولت‌های امارات و روسیه نیز حمایت می‌شود. او به کانال فرانس‌24 می‌گوید: «آتش‌بس با طرف‌های میانه‌رو یا بعضی جوانانی که مرتکب جرم‌های کوچکی شده‌اند و ما با آنها ارتباط داریم ممکن است. من به انتخابات اهمیتی نمی‌دهم، اما آینده لیبی و ثبات آن برایم مهم است». حفتر که متحد سابق سرهنگ قذافی بود، سال‌ها به صورت تبعید در آمریکا زندگی کرد. او موفق شد نیرویی جمع کرده و پیروزی‌هایی را بر ضد دشمنان اسلام‌گرای خود در بنغازی به دست آورد. همچنین او موفق شد بنادر مهم نفتی با ترکیبی از نیروی نظامی و گفت‌وگوهای سیاسی در اختیار خود بگیرد. او اکنون اشاره می‌کند که به پایتخت نزدیک شده است، اما حفتر کسی نیست که دیگران حتی در شرق روی شخصیت او اتفاق‌نظر داشته باشند. از سوی دیگر، السراج نیز با دشواری‌های زیادی مواجه است و نمی‌تواند نفوذ دولت را در سطحی گسترده بسط دهد. اغلب گردان‌های مصراته در غرب از سراج حمایت می‌کنند، هرچند این حمایت ضعیف است. درعین‌حال گروه‌های مسلح دیگری حتی در درون پایتخت؛ یعنی طرابلس با او مقابله می‌کنند. گردان‌های مصراته حفتر را تمسخر کرده و او را یک سردار جنگ توصیف می‌کنند. «متیا توالدو»، کارشناس امور لیبی در شورای روابط خارجی اروپا، می‌گوید: «اگر این کنفرانس جز دست‌دادن نتیجه دیگری داشته باشد، به‌نفع گروه طرفدار جنگ در داخل اردوگاه حفتر تمام شده است». شکاف بر سر قدرت بعد از سرنگونی قذافی، گروه‌های مسلح مخالف به جان هم افتادند. دو سال پیش در لیبی دو دولت و پارلمان رقیب شکل گرفت که یکی در شرق و دیگری در غرب است. از آن زمان سازمان ملل تلاش کرده با گفت‌وگوهای آشتی این شکاف را پر کند. دیپلمات‌ها می‌گویند با وجود اینکه حفتر حرف‌هایی زده است، اما صرف موافقت او برای برگزاری انتخابات و آتش‌بس بهترین گزینه در شرایط کنونی و به‌نفع مذاکرات سازمان ملل خواهد بود. یک دیپلمات نزدیک به فضای مذاکرات می‌گوید: «همه اینها گامی به جلو بود. حفتر و سراج به‌تنهایی هیچ‌کدام قادر نیستند شرایط را عوض کنند. مسئله کاملا تحت نظر سازمان ملل متحد است». مسئله‌ای که در مذاکرات پاریس به آن پرداخته نشد، درباره تشکیل شورای نخست‌وزیری و نحوه کنترل دولت بر ارتش لیبی در آینده و نیز نقشی است که حفتر می‌خواهد در دولت وحدت ملی داشته باشد. حفتر با اشاره به اعضای شورای نخست‌وزیری که معتقد است ارتباطاتی با القاعده و داعش دارند، به تلویزیون فرانسه گفت: «من جزئی از شورای نخست‌وزیری نیستم. من هرگز جزئی از گروه‌های تروریستی نبوده‌ام». ازاین‌رو به نظر نمی‌رسد فرانسه قادر باشد طرفین را اقناع کند. قرار است پارلمان شرق لیبی دولت سراج را به رسمیت بشناسد، اما چنین اتفاقی تابه‌حال رخ نداده است. یکی از کارشناسان امور آفریقا می‌گوید: «حفتر خیلی دوست دارد هرکس را که مخالفش است تروریست خطاب کند. این مسئله موجب می‌شود تا خیلی‌ها خارج از دایره این آتش‌بس قرار گیرند». منبع: رویترز

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.