|

برای چهارمین سالگرد غیاب شیرکو بی‌کس

فروریختن قلعه شعر

مختار شکری‌پور : چهارسال از مرگ شیرکو بی‌کس گذشت؛ شاعری که پیشانی شعر کُرد است، چراکه هم نقشی بی‌بدیل در دگردیسی شعر کُرد پدید آورده و هم شعرهایش در ذهن و زبان عموم مردم کُرد جاری است و همین که از شعر کرد سخن به‌میان می‌آید، نام او در ذهن‌ها تداعی می‌شود. شیرکو در سال ۱۹۴۰ میلادی در سلیمانیه و در زیر سقفی از شعر متولد شد، چراکه پدرش، فایق بی‌کس، از شاعران مشهور کلاسیک بود، هرچند که زندگی‌اش چندسالی بعد از تولد شیرکو دوام نیاورد تا تجربه‌ها و اندوخته‌هایش را به فرزندش منتقل کند، اما شیرکو قریحه شاعرانه پدر را به ‌ارث برده بود و شکوفایی این قریحه بستری مناسب می‌طلبید و آن بستر، گویا در دومین سفرش به بغداد در 17سالگی و با شرکت در محافل ادبی فراهم شد و در همان مقطع است که نخستین مجموعه‌شعرش را نیز با عنوان «مهتاب شعر» در سال 1968 منتشر می‌کند. البته بنا بر ‌گفته خود شیرکو، دامنه خیالش که آن را مایه کار ادبی و هنری می‌پندارد، در بستر قصه‌گویی محلی دوران کودکی‌اش پرورده‌تر می‌شود و همین روایت‌ها سبب می‌شوند که بار روایی این‌همه در شعر شیرکو برجسته شود، تا جایی‌ که قالب «رمان شعر» یا «قصیده شعر» را در شعر کُردی بنیان می‌گذارد و نقطه‌ عطف کارنامه شعری‌اش می‌شود. برای نمونه می‌توان به شعرهای بلند یا منظومه‌های دره پروانه، صلیب و خاطرات روزشمار شاعر اشاره کرد. البته خیلی از شعرهایش هم با اینکه منظومه نشده‌اند، اما شعرهایی بلندند که اطناب و حشو و زواید ندارند، بلکه شیرکو به ‌نهایت ایجاز در این شعرها رسیده و چنان دامنه خیالش، سیال و وسیع است که شاعر، یارای مقابله با تبلور واژگان و هجوم کلمه و کلام ذهنش را ندارد و شعرش چون رودی جاری می‌شود. می‌توان گفت که این شریان درونی شعر، به‌صورت ناخودآگاه در زبانش فوران می‌کند. شاید ازاین‌روست که رمان‌شعرهای شیرکو، مونولوگ‌محورند و تک‌گویی‌های شاعری هستند که روایتگر تاریخ مردم سرزمینش با همه فرازونشیب‌های آن است، اما این تک‌گویی، خودمحورانه و خالی از دیالوگ نیست، بلکه پژواک صدای مردمش است. اتفاقا در روایت، به شخصیت‌هایی پرافت‌وخیز برمی‌خوریم که رنگی دراماتیک به شعرش می‌دهند و همین خصیصه، یکی از نقطه‌اشتراکات رمان‌شعرهایش با مقوله رمان شده است. عمده کار او، فضاسازی‌های موازی برای رسیدن به یک اتفاق و نتیجه‌گیری نهایی شاعرانه است و گویا شعر در آن لحظه اتفاق می‌افتد. شیرکو بی‌کس را می‌توان ملی‌ترین شاعر کُرد دانست، چراکه از منظر و افق دیدی وسیع، به جوانب فرهنگی و تاریخی کُردها نظر دارد و تمام عناصر فرهنگی و اجتماعی و تاریخی کردها در آغوش شعرهایش آرمیده‌اند. شیرکو در دامن شعر به فراسوی پیرامونش رفته، اما پاهایش را از زمین برنمی‌دارد. کلامش مشحون از زندگی است با همه مواهب و مصیبت‌هایش. فریاد و خروشی مبرا از خشونت هم در شعرش موج می‌زند که خاستگاه آن اعتراض با زبان و بیانی همدلانه است. شیرکو در شعری به ‌نام «آخرین رنگ» چنین سرود: رنگ مرگ/ آخرین رنگ این رنگدان و/ از رنگ‌های تماشای من است/ در نهان/ رنگی چشم به راه من است/ رنگی که ترکیبی از گل و/ سراب و فراموشی و نهان‌بودن خداوند است...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.