هزارداستان به روایت موزه ملک
رضا دبیرینژاد
میراث داستانی، روایتگر خاطرههای مشترک یک ملت هستند؛ خاطرههایی که حاصل تجربههایی است که یک ملت در گذر روزگاران داشته و زندگی را در لابهلای این تجربههای تاریخی و فرهنگی یافتهاند و حالا میشود در بازخوانی این داستانها زندگی را یافت. پیوند داستانها زندگی را وسعت بیشتری میبخشد و آدمی را تا کرانههای دور میبرد؛ تا آنجا که سندباد رفته است، تا آنجا که زمان شکل میگیرد. همراه با رستم به رزمها میرود و در میان توفان بکا فرو میشود و همراه با یوسف از قعر چاه حسد بیرون میرود و میتوان همراه با حسنک وزیر تا پای دار رفت. میراث داستانی نشانگر همنشینی فرهنگها و آمدن فرهنگهایی است که هرکدام روایتی را با خود میآورند و در میانه داستانهای این سرزمین برجای میگذارند؛ داستانهایی که با روایت مادرانه بالوپر و بعد با ترسها و غمهای آدمی شکلی دیگر به خود میگیرند. آنگاه که نقالان شیرینگفتار نقشها را از پردهها زنده میکنند، میراثها دستبهدست میشوند تا آنجا که کاتبان دستبهکار شدند و خیال جمعی این مردمان را نگاشتند و نگارگران داستانها را تماشایی کردند. آن زمان که چاپ آمد، همین داستانهای میراثی بر صفحه سنگی و سربی نشستند تا امروزه در کنج گنجینه کتابخانهها و موزهها جای گیرند. نشستن در کنج گنجینهها داستانها را به خاموشی و فراموشی میبرد. دیگر از امیرارسلان نامدار و سندباد شاید فقط نامی بر سر زبان باشد و نسلهای جدید که میآیند همین نامها را ندانند. داستانها اگر خاموش و فراموش شوند دیگر میراث ما نیستند. میراثها وقتی میراثاند که خاطره جمعی ما را شکل دهند و نشانی از هویت ما باشند. اگر اثری با ما و امروز ما نسبتی نداشته باشد دیگر هویت ما را نمیسازند. داستانها باید ما را با هم پیوند دهند و ما را ما بسازند. اینگونه است که باید داستانها را به یاد آورد تا خودمان؛ یعنی خود ملیمان را به یاد آوریم. میراثها ازجمله داستانهای ما امروزه نیازمند ابزاری از دنیای جدیدند که امکان یادآوری اجتماعی را فراهم کند. موزهها محل یادآوری و ارزشگذاری هستند؛ آنجا که میراثهای جامعه کشف شده و به امروز میآیند تا دستاوردهای فرهنگی از یاد نروند. موزهها در هر کشور به ظرفیتها و شاخصها یا نیازهای آن جامعه توجه دارند. در کشور پرسابقهای مانند ایران که داستان در آن از ازمنههای دور بوده است و داستانها از روزگار اساطیری تا افسانهها و روزگار تاریخی بودهاند و نسلبهنسل و شکلبهشکل منتقل شدهاند و با هنرها، سنتها، آیینها و آثار مختلفی پیوند خوردهاند، نمیتوان داستانها را نادیده گرفت. موزه این امکان را فراهم میآورد تا تجربهای ملموس و امروزی از میراث داستانی بهطور مشترک و حتی فراتر از نسلها به وجود آید. تالار موزهای هزارداستان در موزه ملک بر آن است تا میراثهای داستانی را براساس مجموعههای خود دریابد و فرصت یادآوری آنها را فراهم کند. این شاید آغازی از یک راه باشد که اگر گسترش یابد و تکرار شود میتواند به صیانت و بهرهبرداری از بخشی از میراث غیرملموس کشورمان منجر شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.