مديا، دشنههاي بلند، سيستم گرون هلم و جريان سيال ذهن
ليلي فرهادپور
آنقدر از ديدن نمايش «شب دشنههاي بلند»، نوشته و کارگرداني علي شمس، سر ذوق آمدهام که دلم ميخواهد يادداشت خود را با گرتهبرداري از ساختار متن اين جوان بنويسم. نمايش شب دشنههاي بلند، با اين جملات شروع ميشود: «الان که براي شما ساعت هفت است، براي مجدد خوش کوش که... ساعت چهار صبح است و يک دقيقه ديگر جن در کالبد خواهر او حلول ميکند...» نه اينکه جن در کالبد من حلول کند نه! درواقع ميخواهم مثل علي شمس آسمان و ريسمان را به هم ببافم؛ اگرچه مسلما آنچه از اين يادداشت دربيايد، به خوشساختي نمايش علي شمس نخواهد شد: الان که شما اين يادداشت را ميخوانيد، چهارشنبه يازدهم مرداد است و براي مني که مينويسمش سهشنبه 10 مرداد است و همين ساعتها مديا کاشيگر را به خاک سپردند و مرگ بيخ گوشم مرتب پچپچ ميکرد و من کنارش ميزدم و ميگفتم: مرگ چقدر نزديک شدي... دوستان را يکييکي از دستمان ميقاپي... خاموششان ميکني... اما هنوز نور دارند... ميبيني! مديا مردمدارترين آدمي بود که ميشناختم. کسي نيست که پايش را در وادي فرهنگ اين مملکت گذاشته و او را يکبار نديده باشد. بيشتر از پرسهزدن مرگ در حوالي خودم، از برخورد برخي از آدمها چندشم ميشد. آنهايي که با هم مسابقه داده بودند که هي بگويند مثلا با مديا ناهار خوردند، قهوه خوردند، شعر خواندند يا به هر عنواني نشست و برخاستي کردند. دلم به درد آمد که کفن مديا براي خيليها اين روزها لباس شب شده است... مگر کفن کيارستمي و ديگران نشد؟ بگذريم. دل بکنم از اين شهر و بروم گوشه سالن تئاتر مستقل تهران و بنشينم پاي نمايش علي شمس که برايمان بگويد که کممايگان و بيمايگان تئاتر چگونه بيضايي و نعلبنديان را چپاول ميکنند، به حراج ميگذارند، نه الان که همان دهه 40 که از اين نظر چه فرقي دارد با اکنونمان و وقتي دلم بگيرد، در ميانه نمايش، تبديلش کند به کمدي دلارته گزندهاي که زن قصهگويش که براي کودکان نرهخر (نقل از نمايش) قصه بگويد لحن و صحبتش عين آن قصهگوي لوس برنامه کودک باشد که در شلوغي سالن شهرستاني دور باعث مرگ چند کودک شده بود با همين لحن لوس! و با علي شمس آنقدر همراه شوم که نمايش تمامنشده، به دعوت بازيگر میهمان بلند شوم و دست بزنم و بور شوم و بنشينم سرجاي خودم تا نمايش تمام شود و آنموقع با تمام وجودم براي مرضيه وفامهر، وحيد آقاپور، سام کبودوند، فرزين محدث، رامين سياردشتي و مارال فرجاد کف بزنم. فرزين محدث که در نقش مادر سالمند کمرخميده چپ و راست فرزند ناخلفش را ماچ ميکند و مرضيه وفامهر که گويي تمام انرژي اين چند سالي که نتوانسته بود بازي کند را يکجا روي صحنه خالي ميکند. بعد به ياد اين مجري حاشيهساز تلويزيون بيفتم و بعد به ياد رستوران دوغوبايزيد در مرز جادهاي به ترکيه که خانمهاي مسافر اتوبوس حمله ميکنند به دستشويياش تا تغيير ظاهر بدهند چون از مرز گذشتهاند يا ياد پيادهشدن از هواپيماهاي بهخصوص به مقصد دوبي بيفتم که در گيت ورودي فرودگاه مقصد، باورت نميشود با اين بانوان همسفر بودي و باز ياد سفرهايم به پاکستان و عراق و افغانستان بيفتم که حجاب در آنها اجباري نيست؛ اما هيچکس بيحجاب نميگردد حتي خارجيها؛ چون مملکتشان باحجاب است؛ با حجابي بدون گشت ارشاد. و بعد بپيچم بروم و برسم به تماشاخانه پاليز که بنشينم پاي ديدن نمايش «سيستم گرون هلم» عليرضا کوشکجلالي و نفهمم که چهطور به ساعت دهونيم و شب رسيدهايم؛ چون بار ديگر اين کارگردان هنرمند، نمايشي خارجي را چنان ايراني کرده که اصلا يادت ميرود نمايش ترجمه است. نمايش تلخ است؛ اما ميخندي، قهقهه ميزني، چقدر همهشان خوب هستند: الهام پاوهنژاد، سينا رازاني، اميرحسين رستمي، رضا مولايي. چهار نفر متقاضي يک شغل بسيار مهم در يک کنسرت گردنکلفت جهاني چندمليتي هستند و براي اينکه اين شغل را به دست بياورند همه جور کار حاضرند بکنند؛ از لودادن يکديگر بگير تا زيرآبزني و تحقير... چقدر همهچيز آشناست. لازم هم نيست براي مخاطب حتما اداي آن رئيسجمهور سابق را دربياورند؛ اما وقتي هم درميآورند، سالن نمايش منفجر ميشود از خندهها آنهم در تلخترين موقعيت کمدي. و باز ياد آن معاون و همراه رئيسجمهور مورد اشاره ميافتم که يک هفته زندان نبوده واويلاها سر داده است. هنوز در فکر صحبتهاي ايشان هستم که نمايش با اين ديالوگ تمام ميشود: «ما به دنبال يه آدم خوب نميگرديم که از ديد مردم شارلاتان و عوضي باشه. آنچه که ما به دنبالشيم، يه شارلاتان عوضيه که از ديد مردم آدم خوبيه». راستي آدمهاي خوب چرا دارند يکييکي زير خاک ميروند؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.