|

درباره ادراک بصری

«درباره‌ی نگریستن» کتابی است از جان برجر، نویسنده و منتقد هنری بریتانیایی، که با ترجمه فیروزه مهاجر در نشر بان منتشر شده است. برجر در این کتاب به موضوعاتی نظیر شیوه ادراک بصری و طرز نگاه به چیزها و این‌که چیزها چگونه وارد تخیل انسان می‌شوند پرداخته است. او نگریستن به چیزها و درک بصری آن‌ها را با عوامل تاریخی، فکری، اجتماعی و اقتصادی و ... مرتبط می‌بیند و تحلیل می‌کند، چنانکه اولین مقاله این کتاب با عنوان «چرا به حیوانات نگاه می‌کنیم؟» که موضوع آن ادارکِ حیوانات و تصویر آن‌ها در تخیل انسان است، این‌گونه آغاز می‌شود: «قرن نوزدهم، در اروپای غربی و آمریکای شمالی شاهد آغاز روندی بود که امروزه با سرمایه‌داری شرکتی قرن بیستمی در حال تکمیل است. همان روندی که باعث شکسته‌شدن تمامی سنت‌ها‌ي در گذشته مشترک میان انسان و طبیعت بوده است. حیوانات قبل از این گسستگی نخستین حلقه را در پیرامون انسان تشکیل می‌دادند. شاید این هم فاصله‌ای بیش از حد را به ذهن آورد. حیوانات در کنار انسان و در مرکز جهان او قرار داشتند. البته، این هم‌مرکزی اقتصادی و سازنده بود. انسان، به‌رغم هر تغییری در ابزار تولید و سازمان اجتماعی، برای خوراک، کار، حمل و نقل و پوشاک به حیوانات متکی بود. با این همه، این فرض که حیوانات در ابتدا به هیئت گوشت یا چرم یا شاخ وارد تخیل انسان شدند، یعنی نسبت دادن نگرشی قرن نوزدهمی به گذشته‌های دور و هزاران هزار سال پیش. حیوانات ابتدا در قالب قاصدان و مواعید وارد تخیل انسان شدند. محض نمونه، اهلی‌کردن چهارپایان به صورت چشم‌داشت ساده برای تهیه‌ی شیر و گوشت شروع نشد. چهارپایان نقش جادویی داشتند...» بخشی دیگر از کتاب درباره «کاربردهای عکس» است. مقاله‌ای در این بخش هست که برجر در آن با زوم‌کردن روی عکسی از اگوست ساندر، عکس سه روستایی جوان کت ‌و شلوارپوش، به موضوع کت و شلوار و عکس و نمودهای اجتماعی و تاریخی و طبقاتی کت و شلوار پرداخته است و همه این‌ها را از خلال نگریستن به عکسی که موضوع مقاله است واکاوی کرده است. مقاله‌ای دیگر با عنوان «عکس‌های عذاب» درباره عکس‌های جنگی است و با محوریت عکس‌های دانلد مک‌ کولین. بخشی دیگر از کتاب با عنوان «لحظه‌های زیسته» به مقالاتی درباره فرانسیس بیکن، مگریت، جکومتی، کوربه، ژرژ دولاتور و نقاشانی دیگر اختصاص دارد. آن‌چه در ادامه می‌خوانید سطرهایی است از مقاله‌ای با عنوان «کاربردهای عکس» از این کتاب: «ادراك بصری در انسان فرایندی به مراتب پیچیده‌تر و گزینشی‌تر از فرایند ثبت در فیلم است. با این‌همه، عدسی دوربین و چشم هردو - به علت حساسیت آن‌ها به نور - با سرعتی زیاد و در مواجهه با رویدادی مستقیم تصاویر را ثبت می‌کنند. به هر جهت، آن‌چه دوربین می‌کند و آن‌چه چشم به خودی خود هرگز نمی‌تواند بکند تثبیت‌کردن نمود آن رویداد است.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.