|

یادی از محمود جهان و فرید سلمانیان

بنازم مطربان را

سیدابوالحسن مختاباد

زنده‌یاد محمود جهان همیشه برایم خاطره‌هایی خوش داشت، صدا و موسیقی طرب‌انگیز او انرژی، طراوت و شادابی به آدمی می‌بخشید و البته یادآور دوست قدیمی و درگذشته‌ام، زنده‌یاد فرید سلمانیان، بود و هست که به گمانم حقی بزرگ بر گردن بسیاری از موزیسین‌های خارج از مرکز (تهران) داشته و دارد. به‌همین‌دلیل درگذشت محمود جهان و هم‌زمانی آن با هفتمین سالمرگ زند‌ه‌یاد فرید سلمانیان (ششم مرداد ۱۳۸۹) بهانه‌ای شده است تا درباره هر دو بنویسم، چراکه شادروان جهان از جمله هنرمندانی بود که آقای سلمانیان سهمی جدی در معرفی و کشاندن او به حیطه‌های هنری در سطوح کشوری داشت و هم او بود که تهیه‌کننده‌ای فعال به نام آقای هاشمی‌دهکردی را واداشت تا روی این صدا سرمایه‌گذاری کند و چند آلبوم با همکاری او انتشار دهد، آلبوم‌هایی که در زمانه خود بسیار پرمخاطب بودند و پرفروش. مرحوم سلمانیان از زمانی که به مرکز موسیقی آمد، توانست با همدلی‌هایی که آقای مرادخانی با ایده‌ها و افکار او داشت و توجیه درست ایده‌هایش، فضایی برکت‌خیز را برای موسیقی تمهید کند. خوانندگان توجه کنند که حرکت‌های مرکز سرود و آهنگ‌های انقلابی وقت، مانند امروز نبود، مقاومت‌ها بسیار و تقریبا هر حرکتی در جهت ترویج موسیقی (حتی موسیقی سنتی) با اعتراضات و انتقادات فراوانی روبه‌رو می‌شد، چه برسد به موسیقی‌هایی در گونه‌های دیگر و به‌خصوص موسیقی‌های سبک، لایت و عامیانه‌ ایران که کسی را جرئت و جسارت مجوزدادن به آنها و انتشار عمومی‌شان نبود. در چنین فضایی باید مدیریت و فکری بر موسیقی حاکم می‌بود که بتواند در کنار تحمل این فشارها، راه‌های برون‌رفت از این سیستم را با کمترین هزینه و اصطکاکی بجوید و به کار ببندد.

مرحوم سلمانیان به‌نوعی موتور فکری این‌گونه کارها بود، امروزه می‌توان دریافت که خوش‌نامی آقای مرادخانی در آن دوران به‌واسطه پشتوانه‌های فکری فردی چون سلمانیان بود و بس. آقای سلمانیان اهل ادعا نبود، همچنان‌که یک برادرش شهید شده بود و یکی از برادرانش مفقود که دو، سه‌ سال قبل از فوتشان خبر شهادت این یکی را هم آوردند، اما از این امکانات هیچ ‌بهره‌برداری تبلیغاتی‌ای نکرد و آنها را دستمایه و پل رسیدن به برخی مناصب و موقعیت‌ها نساخت، بلکه با کار و رفتار خویش حرمت آنها را نگه داشت و البته با زبان منطقی و استدلالی بسیاری از مقاومت‌ها را از جلو برمی‌داشت. ارتباط آقای سلمانیان با مرحوم جهان را باید از زاویه‌ای عمیق‌تر بررسی کرد. مرحوم سلمانیان به فراست دریافته بود که جامعه نیازمند موسیقی شادیانه و سرور است و باید این فضا را به‌نوعی در موسیقی ایران ایجاد کرد و گسترش داد. محمود جهان و موسیقی بندری و فعالان موسیقی جنوب، از جمله هنرمندانی بودند که می‌توانستند به‌خوبی فضای موسیقی را از سپهر تک‌ساحتی موسیقی سنتی و غم‌زده، به سمت فضا و گفتمان گونه‌های دیگر موسیقی، از جمله موسیقی پرتحرک جنوب ایران سوق دهند. موسیقی جنوب با كنار گذاشتن نعمت‌الله آقاسی و برخی دیگر از هنرمندانی که به تقلید از ریتم و فضای موسیقی جنوب ایران آثاری را منتشر می‌کردند، عملا به حاشیه رفته بود و حضور محمود جهان این فرصت را به بخش موسیقی عامه‌پسند جنوب ایران بخشید که بتواند کمر راست کرده و قد برافرازد. سال‌های اولیه دهه 70 بود که محمود جهان را ابتدا در جشنواره‌های فجر دیدم، با اجراهای سرزنده و شاداب و با گروهی که هنگام اجرا طرب و طراوت را به صحنه می‌آوردند. او صدایی پخته و رها داشت و خواننده‌ای شش‌دانگ بود و علاوه‌برآن زبان بدن را در خوانندگی به‌خوبی می‌دانست و به‌نوعی می‌توان مدعی شد که یک خواننده تمام‌عیار در گونه موسیقایی خود بود. شاید هرگاه که یاد این خواننده خوش‌صدا و سرزنده می‌افتم، این شعر معروف و عامیانه در ذهنم جوانه می‌زد که: گدایان بهرِ روزی طفلِ خود را کور می‌خواهند طبیبان جملگی مخلوق را رنجور می‌خواهند گمانم مرده‌شویان راضی‌اند از مردنِ مردم بنازم مطربان، کاین خلق را مسرور می‌خواهند

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.