ديدار روحاني شيعه با «محمد بنسلمان» در جده
مارش «صدر» در زمین آلسعود
مقتدی صدر یکی از رهبران شیعه عراقی برای اولین بار از سال 2006 به این سو، به عربستان سعودی سفر کرد و با «محمد بنسلمان»، ولیعهد عربستان و دیگر مقامات این کشور دیدار کرد. اگرچه هدف این سفر دقیقا مشخص نشده اما دفتر این روحانی شیعه ملیگرای عراقی، در بیانیه روز یکشنبه خود نوشت که این سفر به دعوت پادشاهی عربستان ترتیب داده شده است. گفته میشود مقتدی صدر به محض ورود به جده با استقبال «ثامر السهبان»، سفیر پیشین عربستان در عراق مواجه شد. آنطور که الجزیره به نقل از خبرگزاری دولتی عربستان گزارش داده، صدر در سفر خود به بندر جده در مذاکرات منافع مشترک شرکت کرده است. در ماههای اخیر تعدادی از مقامات عراقی از جمله «حیدر العبادی»، نخستوزیر و «قاسم الاعرجی»، وزیر کشور عراق به عربستان سفر کردهاند و پس از آن هم دو کشور برای تقویت روابط دوجانبه گذرگاههای مرزی را بازگشایی کردند. فوریه سال جاری میلادی نیز «عادل الجبیر»، وزیر خارجه عربستان سعودی در یک سفر غیرمنتظره وارد بغداد شد. اگرچه بهبود رابطه عربستان سعودی و عراق میتواند رویدادی معمول و طبق منافع سیاسی و اقتصادی دو کشور برآورد شود اما سفر مقتدی صدر زوایای دیگری نیز دارد. عربستان سعودی همواره نگران نفوذ ایران در عراق و قدرتگرفتن رزمندگان شیعه این کشور بوده و صدر هم اخیرا از نفوذ ایران در عراق و سوریه انتقاد کرده بود. در ماه آوریل این روحانی شیعه حتی از «بشار اسد»، رئیسجمهوری سوریه خواست از قدرت کنارهگیری کند. مقتدی صدر که عضو یکی از خانوادههای معروف و قدرتمند عراقی است، در سالهای گذشته به یکی از مخالفان جدی دولت حیدرالعبادی نیز بدل شده است. او اگرچه در سال 2014 با صدور بیانیهای خبر کنارهگیری خود از دنیای سیاست را رسما اعلام کرد اما باز هم با تشکیل گردانهای صلح به فعالیت نظامی بازگشت و در سال 2016 هم صدها هزار عراقی را علیه دولت العبادی بسیج کرد. هواداران صدر که تعدادشان زیاد است، در همان سال 2016 به پارلمان این کشور حمله کردند و اندکی بعد هم در بیرون منطقه سبز بغداد که مقر سازمانهای مهم دولتی و سفارتخانههای خارجی است، تحصن کردند. بااینهمه بهنظر میرسد با شکست نسبی داعش در عراق، گروههای سیاسی مختلف هم به سمت توافق پیش میروند. مقتدی صدر با ائتلاف ملی عراق بر سر طرحی درباره اصلاح سیاسی و اجتماعی در عراق اختلاف پیدا کرده بود. ایران بارها حمایتش را از ائتلاف ملی عراق به ریاست عمار حکیم اعلام کرده، تا اینکه پیش از سفر صدر به عربستان سعودی، سرانجام عمار حکیم از ریاست مجلس اعلای اسلامی کنارهگیری کرد و حزبی به نام حکمت ملی را تأسیس کرد. ائتلاف المواطن در پارلمان عراق هم به این حرکت سیاسی پیوست و مقتدی صدر هم در بیانیهای به «سید عمارحکیم» برای تأسیس حزب جدیدش تبریک گفت و اعلام کرد: اطمینان دارد این حزب، دغدغه مردم عراق و مستضعفان را خواهد داشت. گفته میشود که خروج عمار حکیم از مجلس اعلای اسلامی عراق به معنای آغاز ائتلافی سهگانه با حضور مقتدی صدر و حیدر العبادی، نخستوزیر عراق و از اعضای حزب برجسته الدعوه است. حیدر العبادی در سخنرانی اخیرش که قبل از سفر مقتدی صدر به عربستان ایراد کرده بود، خواهان کنارگذاشتن طایفهگری بعد از پیروزی بر داعش شده بود. العبادی، عمار حکیم و صدر سه ضلع جریان تازهای هستند که قصد دارند از افراطگرایی و فرقهگرایی بپرهیزند. در چنین شرایطی عربستان تلاش میکند روابط خود را با عراق پس از داعش گسترش دهد و برخی کارشناسان نیز با نگاهی به این تلاش میگویند؛ چرا پادشاهی عربستان حالا به فکر نزدیکی به عراق افتاده است؟ چرا در بین سالهای 2005 تا 2007 که گروههای تروریستی این کشور را فرا گرفته بودند یا وقتی گروه تروریستی داعش یکسوم خاک عراق را تصاحب کرده بود، از این نزدیکی خبری نبود ؟
نگاه رسانههاي عربي به سفر مقتدي صدر
سفر مقتدی صدر، رهبر جریان صدر، به عربستان سعودی مورد توجه رسانههای عرب قرار گرفت. روزنامه «الحیات» چاپ لندن این سفر را گام دیگری در راه «بازسازی روابط با عربستان سعودی» از سوی رهبر جریان صدر توصیف کرد و نوشت: «این جریان تلاش میکند با فاصلهگرفتن از نفوذ ایران خود را به عربستان سعودی نزدیک کند». این روزنامه در ادامه آورده است: «مقتدی صدر با شاهزاده محمد بنسلمان در جده دیدار داشت. در این دیدار روابط دو کشور عراق و عربستان سعودی و پارهای از مسائل مورد توجه طرفین، بحث و بررسی شد». به گزارش این روزنامه، نزدیکان صدر میگویند؛ «چندسال است که او تلاش میکند به اصل توازن در روابط منطقهای و بینالمللی عراق پایبند باشد. او با مشارکت شبهنظامیان شیعه در جنگ سوریه مخالفت کرد، کمااینکه با دخالت ایران در عراق نیز مخالف بود و بر این باور است که برای نجات عراق از پرتگاهها، بغداد بهجای اینکه محل تقاطع منافع کشورها باشد، باید به نقطه تلاقی این منافع تبدیل شود». پایگاه اینترنتی شبکه «الجزیره» نیز دراینباره نوشت: صدر یکشنبه به صورت غیرعلنی و با دعوت رسمی مقامات عربستان به ریاض سفر کرد. این نخستین دیدار او از عربستان در فاصله 11 سال گذشته است. دیدار صدر تأکیدی بر اهمیت بازسازی روابط بین ریاض و بغداد به حساب میآید، چراکه او از جمله کسانی است که خواستار ایجاد توازن در روابط عراق با همه همسایگانش است. جریان صدر هماکنون 34 کرسی پارلمان عراق را در اختیار دارد. این جریان یک شاخه مسلح به نام «گروههای صلح» دارد که یکی از شعبههای حشد الشعبی بهشمار میرود و در حال مبارزه با تشکیلات داعش است. «میدل ایست مانیتور» نیز مینویسد که مقتدی صدر فردی ضدآمریکایی است که جمعیت بالایی از ساکنان فقیر بغداد و دیگر شهرهای جنوبی را همراه خود کرده، در این مسیر هدایت شبهنظامیان «سرایا السلام» (گردانهای صلح) نیز قابل ارزیابی است. به باور این پایگاه خبری، محمد بنسلمان، ولیعهد جدید عربستان، فردی واجد قدرت است و سفر صدر به ریاض در راستای منافع دو کشور صورت گرفته و رهبر جریان صدر در اندیشه رایزنی با مقامات آلسعود برای رسیدن به اهدافش در عراق است. میدل ایست مانیتور بدون اشاره به مصادیق عینی منافع مشترک میان جریان صدر و مقامات سعودی، ادامه میدهد: در این میان دیدار مقتدی صدر با مقامات سعودی در حالی صورت گرفت که این دو همسایه عرب در عرصه منطقهای از روابطی گرم و صمیمی برخوردار نبوده و به مدت 25 سال روابط این دو کشور در تیرگی کامل بهسر میبرد. به باور این پایگاه اینترنتی، یکی از اصلیترین دلایل سفر صدر و دیگر مقامات عراقی به عربستان در ماههای گذشته، بحران بهوجودآمده میان کشورهای حاشیه خلیجفارس است، چراکه این بحران، ایران شیعه را در برابر کشورهای سنی عرب قرار میدهد. اکنون مشخص است که ابعاد این بحران درونمنطقهای تأثیرات زیادی بر تصمیمات سیاسی کشورهای همسایه آنها (عراق) خواهد گذاشت و اکنون عراق در شرایط حساس کنونی در دوراهی انتخاب قرار گرفته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.