|

ایران، تهدیدات منطقه‌ای و جهانی

فریدون مجلسی. تحلیلگر روابط بین‌الملل

تهدیدها و رفتارهای ضدایرانی ترامپ در این مدت کوتاه فقط توانسته بر احساس خشم مردم ایران بیفزاید و جز عده‌اي معدود، بقیه ایرانیان از رفتارهای نابخردانه ترامپ آزرده‌اند، اما این احساسات موجب نشد که در انتخابات به افراطیون رأی بدهند. این احساسات مشوق مردم به رأی‌دادن به کاندیدای اعتدالی و پیرو عقلانیت بود که به ترجیح منافع ملی ایران و ایرانیان و دوری‌گزیدن از جنگ اندیشیدند. مردم می‌دانند هرگونه تأخیر در تأثیرگذاری کامل برجام حاصل برخی عملکردها و شعارهای نابهنگام و خنثی‌کننده افراطیون و برخی تندروهای داخلی بوده است. ضمنا با توجه به بیمی که تندروهای داخلی در دل آنها انداخته‌اند، آنها نگران هرگونه سرمایه‌گذاری و توسعه روابط بانکی و تجاری هستند. معلوم نیست شعارهای تند تا چه اندازه واقعیت داشته باشد، زیرا آنهایی که برجام را بد می‌دانند، آگاه هستند که کلید ابطال برجام در دست ایران است؛ کافی است سامانه پایش سایت‌های هسته‌ای را خاموش کنند، بلافاصله برجام خنثی می‌شود و آن قطع‌نامه‌های شورای امنیت (معروف به کاغذپاره) به قوت اجرائی خود بازمی‌گردند. اينها فراموش کرده‌اند که پس از آن دوران بدون پاسخ‌گویی و ناپیدای 700 ‌میلیارددلاری نفتی، صادرات نفت ایران به یک‌سوم کاهش یافت و رو به تحریم و قطع کامل می‌رفت. اکنون كه آن صادرات سه‌برابر شده، صادرات و تولیدات پتروشیمی و صنایع دیگر به آن افزوده شده و بهای نفت هم نسبت به بهای کف که به هر بشکه زیر 30 دلار رسیده بود، تقریبا دوبرابر شده است، به هوس افتاده‌اند دوباره بر سر خوان نعمت بازگردند. فراموش کرده‌اند «کین همه در سایه برجام بود». برای آنان نه منافع ملی مهم است و نه دیپلماسی و مبارزه با شخص یا مجموعه. آنها خواهان دستیابی به دولت، منابع آن و حذف نهادهای نظارتی مانند سازمان برنامه و آزادی عمل كامل هستند. سیاست خارجی دولت روحانی به‌طوری‌که تاکنون نشان داده، مبتنی‌بر تشنج‌زدایی و به‌اصطلاح «متانت» در عرصه بین‌المللی بوده است. آنان توانستند ایران را از انزوا و روابط محدود با کشورهایی مانند نیکاراگوئه و ونزوئلا [بالقوه ثروتمند و به فقر کشیده‌شده] و کومور و بورکینافاسو و جیبوتی، آن‌هم به بهای خرید دوستی به بهای گزاف به روابط با کشورهای واقعی جهان بازگردانند که می‌تواند برای ایران حضور و مشارکتی بین‌المللی در حدود شأن کشور به ارمغان آورد که متضمن منافع ملی است. طبیعتا رقبا با آن مخالفت خواهند کرد و انواع ابزار سیمایی و صدایی لازم را هم در اختیار دارند، اما مردم قاعدتا منافع ملی را بر آن‌گونه بهانه‌ها ترجیح می‌دهند. مردم در مسائل مهم و بین‌المللی از عقلای خودشان تبعیت می‌کنند. ایران سه‌هزار سال تاریخ سیاسی و روابط بین‌المللی داشته، از جنگ‌ها آسیب دیده و از صلح و سازگاری منتفع بوده است. مردم قاعدتا طرفدار نگرش عقلانی؛ یعنی حضور محترمانه در عرصه جهانی و بهره‌مندی از صلح و تعامل و مذاکره و دفاع از منافع ملی در مقابل همه کشورها هستند که معنای استقلال واقعی است و از دوری‌گزینی و ستیزه‌جویی بیزارند. تن به تحریم و محدودیت‌دادن درواقع تضعیف استقلال است. هنوز دستاوردهای برجام جز در برخی حوزه‌ها روشن نشده و نیاز به هماهنگی نهادهای مختلف کشور ایران دارد تا بدون هرگونه قیدوبند و شرط غیرمتعارف بتوان با دنیا روابط پولی، مالی، فرهنگی و سیاسی داشت. باید دلايل محدودیت‌ها بررسی و بر سر آن مذاکره و تعامل شود. باید مسائل منطقه‌ای را هم مدنظر قرار داد. کشور عربستان ثروتمند است و رو به قرن بیست‌ویکم و پشت به قرن یکم دارد. قرن بیست‌ویکم با حکومت آمیخته با مالکیت خانوادگی سازگاری ندارد و حکومت قرن یکمی با این ثروت و جمعیت 30‌میلیونی و جاه‌طلبی‌های توسعه علمی و صنعتی و رسیدن به «مرزهای تمدن بزرگ» با هدف اعلام‌شده 2030 ناسازگار است؛ یعنی تزلزلی کارساز که دیگران؛ یعنی دوستان غربی‌شان هم می‌دانند. بقیه کشورهای منطقه، هم ملاحظه این برادر بزرگ را می‌کنند و هم نگران برتری‌طلبی اربابانه آن هستند و هرکدام با آن کشور و ادعاهایش سوابقی دارند. عربستان در آغاز جنگ یمن در 13 ماه قبل نمایشی از اتاق تبلیغات جنگ؛ مانند کاریکاتوری از اتاق‌های جنگ آمریکایی در عملیات کویت و عراق با همان یونیفرم‌های آلاپلنگی و نقشه‌ها و نوراندازی لیزری و شعارهای شتاب‌زده به راه انداخت، با این توهم که در مدت چند روز کلک کار را می‌کند. کشورهای کاسبکار همسایه هم در رودربايستی چندماهی تحمل و در زیان‌ها مشارکت کردند. اکنون ترجیح می‌دهند دنبال کار خودشان بروند و رهین منت و پاسخ‌گوی خواسته‌های بعدی عربستان هم نباشند. کشورهای پیرامونی اتحادیه قبايلی عربستان، همگی آمیختگی شدید و قدیمی فرهنگی و مذهبی با ایران و ایرانیان دارند و مایل به برهم‌زدن این تعادل هویتی خودشان نیز نیستند و به آینده و تحولات آن نیز می‌اندیشند. روسیه نیز باید بسیار بکوشد تا در میان ایرانیان اعتمادسازی کند! روسیه در اوکراین امتیازی به اروپا و غرب داد و می‌خواهد امتیاز کریمه و شرق اوکراین را تثبیت و تحریم‌ها علیه خودش را لغو کند. ایران و روسیه به‌عنوان دو همسایه بزرگ و ثروتمند حق دارند با یکدیگر روابط گسترده اقتصادی، صنعتی و گردشگری داشته باشند، اما جز گردشگری ایرانیان، از روی ناچاری، بقیه حرف‌ها مربوط به آینده است. باید با دیپلماسی توانمند، رژیم اسرائیل را ملتزم به رعایت مصوبات سازمان ملل و خصوصا قطع‌نامه‌های شورای امنیت، مانند قطع‌نامه 242 درباره الزام به خروج اسرائیل از سرزمین‌های اشغالی بعد از جنگ 1967 و همچنین قطع‌نامه اخیر شورای امنیت درباره قانونی‌‌نبودن خانه‌سازی در ساحل شرقی رود اردن و اصل الزام اسرائیل به پذیرش نظام دو دولتی و نیز پرداخت غرامات و خسارات به فلسطینیانی کرد که حقوق و منافع آنان بر اثر اشغالگری و تجاوزات اسرائیل آسیب دیده است؛ درست به همان روال که آنها از آلمان غراماتی ستاندند. جنگ و ستیز و زندگی موقت مادام‌العمر در اردوگاه‌ها باید پایان یابد و صلح نیز بهایی دارد. مسئله در درجه نخست میان فلسطینی‌ها و اسرائیلیان است و سپس میان جامعه کشورهای اسلامي و اسرائیل. اسرائیل به دنبال بهانه‌هایی است که این قطع‌نامه‌ها را نقض کند، به بهانه دفاع از موجودیت خود زیر بار آن نمی‌رود و خود را مشمول مجازات‌های اجرانکردن قطع‌نامه‌های مزبور نمی‌داند.به همين دليل دولت اعتدالي را برنمي‌تابد، زیرا دولت اعتدالی با حمایت از قطع‌نامه‌ها و همراهی و همصدایی با جامعه کشورهای عربی در تعاملی حقوقی و قانونی، آن کشور را در موضع تدافعی و ملزم به اجرای قطع‌نامه‌ها و پذیرش غرامات و تحمل مجازات‌ها قرار می‌دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.