|

دولت یازدهم قطار سیاست خارجی را به ریل حل مناقشات هدایت کرد

مسیر تعامل با جهان

توافق هسته‌ای ایران با قدرت‌های جهانی که در دولت یازدهم به دست آمد؛ اگرچه نقطه عطف بزرگی در دیپلماسی جمهوری اسلامی به شمار می‌رود؛ اما کارنامه حسن روحانی در سیاست خارجی، دستاوردهای بزرگ دیگری هم داشت. دستاوردهایی که هر‌کدام می‌تواند به‌تنهایی برگ برنده‌ای در ارزیابی عملکرد دستگاه سیاست خارجه دولت او به‌ شمار رود؛ آن‌هم در شرایطی که روحانی دولت را با فهرست بلندی از درهای بسته تعاملات بین‌المللی تحویل گرفته بود. در ارزیابی بخشی از این دستاوردها می‌توان سفرهای خارجی رئیس‌جمهوری را در مقایسه با سفرهای رئیس دولت‌های نهم و دهم بازخوانی کرد؛ به طوری که درهای بسته جهانی در هشت سال پیش از 92، راه دشواری را برای دیپلماسی ایرانی ترسیم کرده بود؛ اما روی‌کار‌آمدن حسن روحانی از همان ابتدا نوید گشایش‌هایی در این عرصه را می‌داد. استقبال مقام‌های کشورهای جهان از ریاست‌جمهوری او، در همان مراسم تحلیف در سال 92 خودش را نشان داد که مقام‌های بلندپایه حدود 60 کشور در آن مراسم شرکت کردند و نشان می‌داد روابط بین‌المللی ایران می‌تواند مانند سال‌های پیش از 84 روند بهبودی را طی کند. دولت اصلاحات و طرح گفت‌وگوی تمدن‌ها وجهه بین‌المللی ایران را تا سطح گسترده‌ای ارتقا دهد که این مسئله در ابعاد دیگری هم تأثیرات خود را نشان داد؛ به طوری که سال 81 اتحادیه اروپا سازمان منافقين را در فهرست گروه‌های تروریستی گنجاند و هرچه بیشتر آنها را منزوی کرد؛ اما با روی‌کار‌آمدن احمدی‌نژاد، سیاست تجدیدنظرطلبانه با جهان خارج، در برهم‌زدن نظم حاکم بر نظام بین‌المللی و ایجاد نظم جدید در پیش گرفته شد و اتحادیه اروپا در دوره 1384 تا 1392 روابط سیاسی و اقتصادی خود با ایران را به شکل بارزی کاهش داد. کشورهای اروپایی در سال 1387، تحریم‌هایی را از سوی وزیران کشاورزی و صید کشورهای اروپایی علیه ایران به تصویب رساندند. در این بیانیه، تحریم‌ها شامل اعطای وام، ضمانت‌های بازرگانی و بیمه برای صادرات می‌شد و این تنها بخشی از تحریم‌هایی بود که هر روز بر آن اضافه می‌شد؛ اما با روی‌کار‌آمدن دولت یازدهم ورق برگشت. 25 شهریور 1392، دیوان دادگستری اروپا تحریم شرکت کشتی‌رانی جمهوری اسلامی و 17 شرکت دیگر را باطل کرد. حسن روحانی پس از محمد خاتمی، دومین رئیس‌جمهوری بود که طرحی را به سازمان ملل می‌برد. او در اولین حضورش در نیویورک با دست پر به آنجا رفت و طرح «جهان عاری از خشونت» را ارائه کرد. این در حالی بود که سفرهای محمود احمدی‌نژاد به نیویورک برای شرکت در اجلاس سازمان ملل بیش از آنکه دستاوردی برای کشور داشته باشد، به سفرهایی خانوادگی تبدیل شده بود؛ به طوری که در آخرین سفرهایش به نیویورک درخواست 160 ویزا از آمریکا داده بود و در نهایت 120 ویزا صادر شد. در آن سفرها همسر و فرزندان بسیاری از دولتمردان احمدی‌نژاد او را همراهی می‌کردند. ماجرای سفرهای خانوادگی احمدی‌نژاد و وزرایش به نیویورک، از سوی کمیسیون اصل 90 مجلس وقت مورد پیگرد قرار گرفت. احمدی‌نژاد اگرچه علاقه زیادی به سفرهای خارجی داشت و در هشت سال حضورش در دولت، 119 سفر خارجی رفت؛ اما جای دعوت کشورهای بزرگ از او در این سفرها خالی است. او در هشت سال از سوی هیچ مقام اروپایی دعوت نشد؛ معدود سفرهایش به اروپا هم نه به دعوت شخصی که برای شرکت در اجلاس بود، یک‌ بار برای حضور در اجلاس خواروبار جهانی، فائو، در ایتالیا یا سفری برای حضور در اجلاس ضدنژادپرستی دوربان در سوئیس، اجلاسی که احمدی‌نژاد تنها رئیس‌جمهوری میهمان بود. او در سفر دو‌روزه خود به ایتالیا نتوانست با برلوسکنی و پاپ دیدار کند؛ اما در میان سفرهای خارجی او می‌توان به زیمبابوه، اوگاندا، موریتانی، بنین، نیجر و البته هشت‌ سفر به ونزوئلا اشاره کرد. اما در دولت یازدهم بود که پس از 16 سال رئیس‌جمهوری ایران در سفری رسمی و با دعوت همتایان اروپایی خود راهی رم و پاریس شد. حسن روحانی پس از سیدمحمد خاتمی، دومین رئیس‌جمهوری، در دو دهه اخیر بود که عازم پاریس شد. او با فرانسوا اولاند، رئیس‌جمهوری فرانسه، دیدار داشت و توافق‌های بزرگ اقتصادی نیز دستاورد سفرش بود. روحانی در ایتالیا نیز با استقبال بی‌سابقه‌ای روبه‌رو شد. اگر احمدی‌نژاد در سفرش به ایتالیا نتوانسته بود حتی یک دیدار رسمی با مقامات آن کشور داشته باشد؛ اما حسن روحانی ضمن دیدار با نخست‌وزیر و رئیس‌جمهوری ایتالیا، امضای 14 سند همکاری به ارزش 20‌ میلیارد یورو میان دو کشور را هم در کارنامه خود ثبت کرد. روحانی همچنین در واتیکان با پاپ نیز دیدار کرد، دیداری که احمدی‌نژاد هرگز موفق به آن نشده بود. سفرهای خارجی روحانی به کشورهای تأثیرگذار در عرصه بین‌المللی از یک سو و ترافیک سنگین سفر هیئت‌های خارجی به ایران از سوی دیگر، حکایت از دوره جدیدی در روابط خارجی جمهوری اسلامی داشت. این مهم حاصل سیاست هوشمندانه دولت یازدهم در عرصه بین‌المللی بود که توانست در روزهای پرتلاطم مناقشات بین‌المللی و منطقه‌ای، رویکرد تخاصم نسبت به دنیا را با سیاست گفت‌وگو و تعامل جایگزین کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.