دهنکجی مکرون جوان به اروپا
اردشیر زارعیقنواتی
سفر «دونالد ترامپ»، رئیسجمهوری آمریکا، در روزهای 13 و 14 جولای به فرانسه که همزمان با روز جشن ملی فرانسه بود، از آن جهت دارای اهمیت ویژه بود که دیدار دو رئیسجمهوری آمریکا و فرانسه دو هفته قبل در جریان نشست گروه 20 در آلمان (هامبورگ) انجام شده بود و در سطوح بالای سیاسی جهان ضروری تلقی نمیشد. از طرف دیگر با توجه به چالشهایی که هماکنون بین واشنگتن با اتحادیه اروپا و همچنین خروج آمریکا از معاهده تغییرات اقلیمی حاصل نشست پاریس (کوب 21) وجود دارد، ظاهرا انتظار سردی روابط دو سوی آتلانتیک میرود. اصولا حضور ترامپ در اروپا به دلایل بسیاری از همین اختلافات و شیوه زمامداری او چندان مورد استقبال قرار نمیگیرد و حتی دعوت «ترزا می»، نخستوزیر محافظهکار بریتانیا، که نزدیکترین متحد ترامپ در اروپا هست، هنوز در فضای سیاسی این کشور تلاطمهای سیاسی را موجب شده است که انجام آن حداقل تا به امروز بسیار سخت خواهد بود. این در حالی است که جمهوری فرانسه همیشه مدعی دفاع از سنتهای اروپایی و به ادعای «امانوئل مکرون»، رئیسجمهوری جدید این کشور، امروز برای پاریس «اولویت اصلی دفاع از اتحادیه اروپایی در مقابل انشقاق» در درون آن است. رهبران اروپایی ازجمله آقای مکرون در جریان نشست گروه 20 در هامبورگ به صورت جمعی و دوجانبه با رئیسجمهوری آمریکا حول مسائل مختلف و موارد مورد اختلاف مذاکرات فشرده و سختی را انجام دادند و تقریبا ترامپ همانگونه که آمده بود به واشنگتن بازگشت بدون اینکه هیچ نشانهای از تغییر و تجدیدنظر در سیاستهای خود را بروز داده باشد. سفر ترامپ به پاریس در چنین فضای بیاعتمادی و سردی روابط واشنگتن - بروکسل انجام شده و اصولا او نیز چندان علاقهای به میراث دموکراتیک جهانی ازجمله تحولات تاریخی مدرنیته اروپایی و بهویژه شبهانقلاب «فتح باستیل» تاکنون نداشته است. این دیدار از قبل پیشبینی نشده، اما فارغ از گرایشات شخصی و روابط بین اتحادیه اروپایی و واشنگتن انجام شد و تا حدود زیادی ناشی از فرصتطلبی مکرون برای تثبیت هژمونی دولت خود بر این اتحادیه در رقابت با آلمان و خانم «آنگلا مرکل»، صدراعظم این کشور، انجام شده است. بلندپروازیهای مکرونِ جوان برای مطرحکردن نقش کاریزماتیک خود و بهحاشیهبردن رقیب آلمانی حتی به بهای «خنجر از پشتزدن» به جامعه اروپایی انگیزه اصلی و محور کانونی دیدار ترامپ از فرانسه بوده است. این در حالی است که حتی ترامپ در جریان انتخابات ریاستجمهوری فرانسه به صورت تلویحی از «مارین لوپن»، رقیب دور دوم انتخابات ریاستجمهوری فرانسه در مقابل مکرون حمایت کرده بود. از طرف دیگر، ترامپ نیز که تقریبا در اروپا بهعنوان یک رهبر منزوی با او برخورد میشود، گسترش روابط با فرانسه بهعنوان سمبل سیاسی اتحادیه اروپایی را برای خود موهبتی میداند که در آینده میتواند بزرگترین رقیب خود (مرکل) در این اتحادیه را تضعیف کند. هر دو رهبر بدون تردید بر این موضوع واقف بودهاند و هرکدام به دلایلی در این چارچوب فرضی عمل کردهاند و این زنگ هشداری برای موجودیت اتحادیه اروپایی و جایگاه آلمان در اروپای بهظاهر متحد است. استقبال ویژه از ترامپ از سوی فرانسویان هیچ نشانهای از اختلاف و حتی کماعتمادی بین دو کشور نداشت و تنها اهدای نشان «لژیون دونور» در این دیدار دوروزه به رئیسجمهوری آمریکا انجام نشد. تمام آن چیزی هم که در کنفرانس مطبوعاتی دو طرف گفته شد؛ ازجمله تأکید بر اختلافنظر درباره معاهده تغییرات اقلیمی، در حاشیه این گفته مکرون مبنی بر اینکه «هیچچیز نمیتواند فرانسه و آمریکا را از هم جدا کند»، به حاشیه رانده شد. حتی نوع استقبال از ترامپ که به جای استفاده از کاخ الیزه این بار در بنای عظیم «آنولید» که علاوه بر موزه ارتش و تأسیسات دیگر، پانتئون نظامی فرانسه محسوب میشود و ازجمله مقبره ناپلئون در آنجا قرار دارد، خود حامل یک پیام خاص بود که تأکید بر ارجحیت جایگاه ژئوپلیتیک-نظامی بر موقعیت اقتصادی - سیاسی بوده است. اتفاقا همین موقعیت مکانی برای استقبال از رئیسجمهوری آمریکا نیز بهنوعی فروکاستن موقعیت آلمان در مقابل فرانسه بود که بازتعریف روابط محور متفقین در مقابل قدرت آلمان را در جنگ جهانی دوم تداعی میکند. برخلاف بسیاری از گمانهزنیها، هماکنون به نظر میرسد برای مکرون بهعنوان یک نئولیبرال افراطی، بازسازی هژمونی قدرت تضعیفشده فرانسه و اولویت جایگاه ژئوپلیتیک بر دیگر موضوعات ارجحیت پیدا کرده است. همین ایفای نقش رئیسجمهوری بهعنوان «ناجی» دقیقا همان عامل اصلیای است که ترامپ را با مکرون پیوند میزند و این دو رهبر برای خود وظایف ویژه و تاریخی قائل هستند که تا حدودی فراتر از جایگاه معمول یک رئیسجمهوری است. دیدار ترامپ از فرانسه و استقبال بسیار گرم همتای فرانسوی از او، نهتنها در چارچوب یک تلاش اروپایی برای حلوفصل اختلافات اتحادیه اروپایی با واشنگتن نبوده که بدون تردید در روند دوقطبیکردن درونی همین اتحادیه نیز در آینده مورد استفاده قرار میگیرد. از یک طرف ترامپ سعی میکند رقیب اصلی خود آنگلا مرکل را تضعیف و به حاشیه براند و از طرف دیگر مکرون میخواهد فرانسه را در شرایط پرچالشی که هماکنون اتحادیه اروپایی درگیر آن است بهعنوان یک آلترناتیو بدیل با آمریکای ترامپ پیوند بزند. احتمالا در ذهن مکرون یک معادله یا پیشبینی دیگر هم شده است و آن اینکه بریتانیا بعد از «برگزیت» و انتخابات اخیر که به کاهش اعتبار ترزا می انجامید بهزودی وارد چالشهای زیادی با اتحادیه اروپا و حتی بیثباتی سیاسی از درون خواهد شد و در این مقطع تاریخی فرانسه میتواند بهعنوان متحد درجهیک آمریکا در اروپا مورد توجه رهبران واشنگتن قرار گیرد. بدون تردید مکرون به همان اندازه که میتواند یک فرد نامطلوب و فرصتطلب باشد، اما همچنان زیرک هم است و احتمالا نگاه تیزبین او در نشست گروه 20 مشاهده کرده است که ترامپ حتی در انزوای پیشبینیشده خود همچنان قادر بود در دیدارهای دوجانبه تأثیرگذاری بالایی بر روند مذاکرات بگذارد. بعد از این دیدار ترامپ از پاریس، درحالیکه میانجیگری «رکس تیلرسون»، وزیر خارجه آمریکا، که چندان با ترامپ در سیاست خارجی همسو نیست، بلافاصله دولت مکرون نیز درحالیکه یقین داشت فعلا راهحلی برای بحران متشنج در روابط قطر با دیگر کشورهای عرب خلیجفارس به رهبری عربستان وجود ندارد، «ژان ایو لودریان»، وزیر امور خارجه خود، را روانه منطقه کرد. این میانجیگری از نوع فرانسوی نیز قرار نبود که حاصلی داشته باشد و این را مکرون بهیقین میدانست اما این سفر برای تثبیت موقعیت در این منطقه و شکلدهی به گسترش روابط با عربستان انجام شده است تا از خوان یغمای عربی همچون ترامپ میوه خود را بچیند. امانوئل مکرون با دعوت از ترامپ فصل تازهای را در روابط پاریس - واشنگتن کلید زده که فراتر از منافع و جایگاه اتحادیه اروپایی است. او در کنار گسترش روابط با واشنگتن، قصد دارد اهرم قدرتمندی را در مقابل آنگلا مرکل به دست آورد که با تضعیف موقعیت آلمان در این اتحادیه، در آینده خود و فرانسه را در موقعیت برتر بر آمریکا و اعضای اتحادیه تحمیل کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.