|

همدلی از هم‌زبانی خوش‌تر است

ابراهیم اردشیری

ما مردم سه دهستان* گاهی فراموش می‌کنیم که وطن سرزمینی نیست که بر آن گام برمی‌داریم بلکه وطن مجموعه‌ای از مردمانی است که به يك زبان سخن می‌گویند، مانند هم لباس می‌پوشند و تاریخی دارند که نیاکانشان در آن سهیم بوده‌اند، تباری مشترک دارند و منافعی همسو. وطن بی‌جان نیست؛ جان وطن انسان‌هایی است که نسل به نسل از پی هم می‌آیند و در این میان سرزمین تنها بهانه‌ای است برای ثبت هیجانات، غم‌ها و شادی‌های گروهی آنها و وقتی احساس می‌کنیم به سه دهستان تعلق داریم درست به این مفهوم است که ما به یکدیگر متعلقیم. این تعلق خاطر پی و زیرساخت همه الگوهای اجتماعی ما نیز هست. همان‌طور که آدام اسمیت می‌گوید: ریشه تمام نظام‌های اجتماعی چیزی نیست جز همدلی.گاه پیش می‌آید که از اسب بیفتیم ولی هرگز مبادا که از اصل بلغزیم. زاگرس مأوای نیاکانمان بوده و در این کوهستان یاد گرفته بودیم که چگونه با هم باشیم نه در مقابل هم. امروز گاه تلخ است که این پرسش برایمان به‌وجود بیاید که چرا پرخاشگر شده‌ایم؟ چرا تا این حد زودرنج شده‌‌ایم؟ چرا به راحتی اعتماد نمی‌کنیم؟ و به راحتی خودمان را نشان نمی‌دهیم؟ و به راحتی آن که دوست داریم باشیم، نیستیم؟ تلخ است چراکه همه می‌دانیم همیشه این‌گونه نبوده است. ساده بودیم، ساده به سادگی طرح‌های چوقای پدرانمان و ساده بودیم به اندازه یک تعارف نان و پنیر بر سر کشتزار. ساده، خودمان بودیم و خجالت نمی‌کشیدیم که کسی بفهمد در ذهنمان به چه می‌اندیشیم و خجالت نمی‌کشیدیم اگر کسی سرزده وارد پستوی روحمان شود و ببیند در پس این چهره‌ای که آراسته‌ایم، واقعا چه هستیم و چه آرزو می‌کنیم و از چه می‌ترسیم و به چه امید داریم. اما مگر نباید شک کنیم مبادا امروز هرکسی دو زندگی دارد؛ زندگی پنهان و زندگی آشکار. چیزی که در بین دیگران به نمایش می‌گذارد و آنچه در خلوت است. آیا نباید شک کنیم که ریا و تزویر آمده است و سادگی از بین کوچه‌های شهرها و روستاهای ما گریخته. به دیده شک به همسایه می‌نگریم و واهمه ما این شده که مبادا کسی در این نزدیکی قصد دزدیدن آرامشمان را دارد. دیگر آن‌قدر که باید از همنشینی خرسند نیستیم؛ چون در همنشینی برای اینکه مطابق الگوی آشکارمان باشیم، خودمان را خسته می‌کنیم. چراکه در همنشینی به راحتی، خودمان نیستیم. ما فرزندان سه دهستان آیا درنگ کرده‌ایم برای اینکه لحظه‌ای وضعیت خودمان را بسنجیم؟ چرا بعضی وقت‌ها با گوشه چشم به سویی می‌نگريم که مخاطب ما آنجا نیست، متکبرانه احترام دیگران را گدایی می‌کنیم. با تفاخری ناپخته یاد گرفته‌ایم که چه کنیم تا دیگری را وادار کنیم که حرمت ما را حفظ کند، حفظ کند نه به صورت هدیه‌ای که قرار است به ما ببخشد؛ به طرزی که باری بر گردن رفتار او می‌گذاریم. همواره به هم نهیب می‌زنیم حالا که پیش من هستی، به‌خاطر اینکه ویترین شخصیت من خدشه نبیند، راحت نباش، خودت نباش، باش آن‌طور که من دیده شوم. باش آن‌طور که من در مرکز توجه باشم. باش آن‌طور که من دوست داشته شوم. باش آن‌طور که من عاقل و بالغ و مفید به نظر بیایم. اهمیت ندارد که تو چه هستی؛ فقط پیش من آن‌طور باش که لحظاتی آرزوهای سرکوفته من به سینه‌ام چنگ نزند. من هم سعی می‌کنم هر چیزی نگویم و به هر شکلی نخندم تا تو باور کنی که من آنچنان خوبم که در تلویزیون تعریف می‌کنند. عاقل، بالغ و مفید و درنگ نکردیم که ای کاش خودت بودی و من نیز خودم؛ حتی اگر عاقل نبودیم. حتی اگر اشتباه‌کردنمان فوری نمایان می‌شد؛ حتی اگر کسی به ما نمی‌گفت بلوغ اجتماعی دارد ولی خودمان بودیم آنچنان که حافظ می‌گوید:می خور که صد گناه ز اغیار در عیان** بهتر ز طاعتی که به روی و ریا کنند. طاعون به خانه‌هایمان آمده و ما آن را نمی‌شناسیم چراکه این طاعون به گونه‌هایمان تاول نمی‌زند چراکه این طاعون صورتمان را زشت نشان نمی‌دهد. ولی طاعونی است که برادر را به دست برادر به دادگاه می‌کشاند، به واسطه آن چیزی که پدرهایمان به برادرانشان می‌بخشیدند تا مبادا به سفر دوری بروند، که مبادا کوچ کنند و برادرشان با آنها نباشد. پدرها می‌گفتند بهره کمتر و برادر بیشتر و امروز نمی‌گوییم ولی می‌خواهیم که بهره بیشتر باشد و برادر کمتر. همین شده که خانه‌ها بزرگ‌تر شده‌اند اما خالی‌تر. قالی‌های بیشتری پهن شده‌اند ولی گاه سال به سال چهار نفر بر آنها نمی‌نشینند تا بخندند، متل بگویند و قصه گذشتگان و آرزوی فرزندان را پچ‌پچ کنند. درهایمان را برای طاعون باز گذاشتیم و پنجره‌ها را آن‌قدر بالا ساختیم که مبادا اندرونی دیده شود.به مجالس فاتحه‌خوانی که می‌رویم، تمایل داریم وقتی از در وارد می‌شویم، دیده شویم. بعضی‌ها پول می‌دهند که نامشان برده شود. می‌خواهیم مدرک دانشگاهی بالاتری بگیریم همان زمانی که باور داریم اشتیاق به علم زیاد نشده است و می‌دانیم بهشت ما نگاه دیگران است. به خارجه می‌رویم نه به‌خاطر سیرو فی‌الارض، بلکه به خاطر اینکه بهشت ما نگاه دیگران است.صبح‌ها قبل از اینکه از خانه خارج شویم به آیینه می‌نگریم، به موهایمان، به ریشمان، به روسریمان، به دماغمان، به دندان‌هایمان و حتی به گوشه چشمانمان که ماغ نگرفته باشد، اما سال‌هاست که به چشم خودمان خیره نشده‌ایم. ما فراموش کرده‌ایم که هستیم، ما دچار فراموشی هستی*** شده‌ایم. فراموش می‌کنیم آنچه در قبالش بیشترین مسئولیت را داریم اما شب‌ها که می‌خواهیم بخوابیم نمی‌توانیم فراموش کنیم رفتار دیگران را که مسئولیتش با آنهاست. ما طاعون را به شهرها و روستاهای خود دعوت کرده‌ایم. به او گفتیم بر سر قالی‌های خالی بنشین. به اتاق‌های خالیمان برو و روبه‌روی تلویزیون همیشه روشن خانه‌مان یله بده و خواستیم به او خوش بگذرد، آنچنان که همراه ماست. ارزش‌های پدرانمان در دست ما چماق گشته است برای بر سر هم کوفتن. پدرهایمان وقتی می‌گفتند: آدم باید اصالت داشته باشد، همه فکر می‌کردند چقدر به هم نزدیکند و امروز وقتی این جمله از دهان ما بیرون می‌آید بلافاصله حس می‌کنیم چقدر با هم فرق داریم. با همین جمله آنها وصلت‌ها را به پا می‌کردند و با همین جمله ما به جان هم می‌افتیم.ما می‌دویم و ما می‌دویم و طاعون می‌دود و طاعون می‌دود و دوباره وقتی صبح می‌شود خورشید از پشت سرمان به آسمان می‌رود. سه دهستان دیگر با هم نیستند. قبلا ما این همه بیگانه نبودیم. قبلا ما این همه با هم رقابت نمی‌کردیم. قبلا سه دهستان بود و سه دهستان بود و سه دهستان. طاعون آمد و قبیله ها زیاد شدند و ما با هم بیگانه شدیم و شروع کردیم به رقابت‌کردن با همدیگر. آنوقت شد که وطن تکه‌تکه شد. چراکه زمین همواره متصل بوده است اما دست‌های ما دیگر از هم دور گشته بود و بین ما پشت افتاد. *شهرستان لردگان واقع در استان چهارمحال و بختیاری ** کلمه عیان با توجه به فراخور مقاله و مسئله اجتماعی مورد بحث انتخاب شده است. *** هایدگر

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.