|

جنایت و مکافات

«جرم داریم تا جرم» نمایشنامه‌ای است از آگوست استریندبرگ که با ترجمه محمود گودرزی در نشر نیلا منتشر شده است. جنایت، شر، عذاب وجدان و احساسِ گناه و نیروهای مرموزی که انسان را به سمت شر و یا فکرکردن به ارتکاب اعمال شریرانه سوق می‌دهند، مضامین محوری نمایشنامه «جرم داریم تا جرم» است. موریس، شخصیت اصلی این نمایشنامه، نمایشنامه‌نویسی است در آستانه شهرت و موفقیت. او پس از توفیقی که بابت اجرای نمایش‌اش به دست می‌آورد، معشوقه‌‌اش را رها می‌کند و به فکر زندگی با زنی دیگر می‌افتد. اما چیزی در این میان مانع اوست؛ موریس دارای فرزندی است. در ادامه نمایشنامه می‌بینیم که این فرزند می‌میرد. شنیده شده که موریس در لحظه‌ای که از خود بی‌خود بوده آرزوی مرگ فرزندش را کرده تا با خیال راحت بتواند تصمیم خود را عملی کند. همین باعث می‌شود به موریس به‌عنوان قاتل فرزندش مشکوک شوند و او را به زندان بیندازند. موریس تبرئه می‌شود بااین‌حال این‌که آرزوی مرگ فرزندش را داشته باعث می‌شود دچار عذاب وجدان شود. آیا او واقعا قاتل فرزند خویش است و باید بابت فکری که در سر پرورانده مجازات شود؟ آیا این آرزو نیرویی را فعال کرده که به مرگ فرزند موریس منجر شده است؟ این‌ها پرسش‌هایی است که به پرسشی عام‌تر در باب جرم پیوند می‌خورد. موریس ظاهرا عادت دارد در لحظات بی‌خودی از جرم و جنایت و اعمال شریرانه حرف می‌زند. نمایشنامه از گورستان آغاز می‌شود. محلی که با توجه به ادامه ماجرا وجهی استعاری در متن پیدا می‌کند چراکه در ادامه مرگی رقم می‌خورد. از طرفی در صحنه اول معشوقه موریس را، معشوقه‌ای که موریس به‌زودی ترکش می‌کند، مضطرب می‌یابیم. این اضطراب گویی پیش‌بینی اتفاق‌هایی است که قرار است بیفتد. «جرم داریم تا جرم» نمایشنامه‌ای است در چهار پرده و با 13 شخصیت. وقایع این نمایشنامه در پاریس اتفاق می‌افتد. استریندبرگ در «جرم داریم تا جرم» به ناخودآگاه بشر نقب زده است و وجوه هراسناک انسان را به صحنه آورده است و همچنین کلنجار بشر را از یک‌سو با وجدان و از سوی دیگر با امیال تبهکارانه‌اش مرئی کرده است. موریس در این نمایشنامه هرچند در برابر قانون تبرئه شده اما وجدان عمومی به دلیل آن‌چه در باب مرگ فرزندش آرزو کرده و به زبان آورده است، همچنان او را گناهکار قلمداد می‌کند. او وقتی از زندان بیرون می‌آید و نگاه‌های مردم را می‌بیند آرزو می‌کند کاش به زندان بازمی‌گشت، چنانکه می‌گوید: «دلم برا سلولم تنگ شده چون لااقل منو از نگاه‌های تیز و کنجکاوِ مردم حفظ می‌کرد.» آن‌چه در ادامه می‌خوانید یکی از دیالوگ‌های موریس است که در آن ماهیت خود را بعد از این‌که تجربه زندان را از سر می‌گذراند تشریح می‌کند و می‌گوید از وقتی به‌عنوان قاتل وارد زندان شده، دیگر همان آدم قبلی نیست: «...از اون شبی که تو سلول بودم دیگه خودمو نمی‌شناسم. وقتی واردش می‌شی یه نفری، وقتی از دروازه‌ای که تو رو از باقی جامعه جدا کرده می‌آی بیرون یه نفر دیگه‌ای. حالا حس می‌کنم دشمنِ نوعِ بشرم: دلم می‌خواد زمینو به آتیش بکشم و اقیانوس‌ها رو خشک کنم، چون فقط یه آتیشِ عالم‌گیر می‌تونه رسواییِ منو پاک کنه.» نمایشنامه‌های «پدر» به ترجمه هما روستا و «روبه‌رو با مرگ، تعهد، بازی با آتش» به ترجمه زهرا قلعه‌نویی، دیگر آثاری هستند که انتشارات نیلا از آگوست استریندبرگ منتشر کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.