مريم ميرزاخاني، استثنائي بر قاعده
عبدالرحمن نجلرحيم
سه سال پيش وقتي مريم ميرزاخاني، اولين زن ايراني شد که جايزه معتبر فيلدز را در رياضيات نصيب خود کرد، از تواناييهاي مغز او نوشتم. نبوغ او در رياضي را حاصل تواناييهايي خاص و استثنائي مغز او دانستم که از قاعده مغزهاي ميانگين اکثريت آدمها پيروي نميکند.
سرتاسر طبيعت روي زمين حتي قبل از ظهور آدميان، مملو از تنوع و گوناگوني آزمايشهاي استثنائي در حال انجام بوده و هست که گاه به بار مينشيند و باعثوباني اتفاقات شگرف ميشود و گاه نيز در تغيير شرايط زندگي روي زمين بياثر و خنثي ميماند، اما وقتي اين اتفاقات تأثيرات دگرگونسازي را روي زمين ايجاد ميکند، گاه موجب گسترش و شکوفايي و فروزندگي بيشتر حيات ميشود و گاه نيز به خاموشي، انقراض و انهدام آن ميانجامد. مغز انسان، پيچيدهترين سامانهاي است که در طبيعت زميني ما شکل گرفته است. شبکه مدارهاي ارتباطي بين سلولهاي آن مسيري طولانيتر از مسافت راههاي شيري کهکشانهاي عالم را در حجم درون کاسه سرمان جاي ميدهد. اين ارتباطات عظيم طبيعي، جولانگاه تجربيات پيچيده و جديد، پديدآمدن استعارههاي تجريدي تخيلي نو و خلاق، البته استثنائي، در همه عرصههاي معرفت انساني از جمله رياضي است. در شرايطي، گاه اين اتفاقات استثنائي، چنان اثرگذار و دگرگونساز ميشود که مانند يک مورد خاص، ميتواند موجب پديدآمدن و بهبارنشستن نبوغ بانويي ايراني در استنفورد آمريکا شود؛ اتفاقي که چندسال پيش در مورد مريم ميرزاخاني افتاد، اما طبيعت همزمان دست به آزمايش تجربي خطرناک ديگري در تن اين بانوي ايراني ميزند. اين آزمايش شوم نه اينبار در مدارهاي مغزي او، بلکه در غدد سينه مريم صورت ميگيرد. سرطان سينه، استثنائي ديگر بر قاعده ميشود. اينبار طبيعت در اين آزمايش شوم، تعدادي از سلولهاي غدد در سينه را واميدارد تا از قاعده معمول پيروي نکنند و از نظم موجود سر باز زنند و بيمهار، خودسرانه، خودخواهانه و متکبرانه خود را تکثير کنند و به همهجاي بدن صادر کنند. استثنائي بر قاعده نظم حيات، قيام و آشوبي استثنائي برخاسته از تن عليه تن، عليه مغزي تخيلپرور، خلاق و دورانساز که به «آها»هاي يافتنها عادت کرده است. اما اينبار شکوفايي و فروزندگي قبل از انقراض و انهدام، معناي دنياي ما انسانها را درخشانتر ميکند. ما انسانها پيروز ميشويم، چون به راهحلي جديد براي معماي قديم ميرسيم. حال ما ميدانيم که مريم حداقل از يک سال قبل از جشن پيروزي دستاوردهاي مغز خلاق خود، با کمک همان عضو عزيز تن خود، از سايه مرگآور سرطان سينه، آگاه شده بود، اما او شجاعانه ايستاد و از کسي ترحم تقاضا نکرد. مريم ما بيش از هرکس ديگري به قانون و بازي طبيعت آگاه بود. در اين شرايط او سهبار عود و دستاندازي سرطان تا مغز استخوان را صبورانه تحمل کرد. حال ما نيز ميدانيم و آگاهيم که اين بازي طبيعت همچنان ادامه خواهد يافت و در اين وادي سرگردان، اين تن توليدشده در طبيعت است که به ما احساس و عاطفه ميدهد تا به وسيله آن، همچنان معنا توليد کنيم؛ همچنان آگاه در سايه مرگ، براي زندگي معنا بسازيم و به دنبال معنا، استثناها را از درون قاعده بيرون بکشيم و ياد مريم يگانه دوران خود را در اينسوي کره خاکي گرامي بداريم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.