|

درباره تئاتر خصوصی ایران

آلترناتیو- بی‌فرجام

ستاره جاوید

تئاتر در سال‌های اخیر قد کشیده و به موازات رشدش، استقبال تماشاگران هم با رشد دندان‌گیری از نظر کمیت مواجه شده، اما قصه «تئاتر جریان‌ساز» و «تئاتر خصوصی‌« به مار خوش‌خط‌وخالی می‌ماند که از دور دل می‌برد و از نزدیک زهره. سیاستی که در قبال تئاتر خصوصی دنبال شده، از مفهوم بزرگ و چندجانبه خصوصی‌سازی، بیانی کلیشه‌ای و تجربه‌ای نافرجام بیرون داده است. به دلیل سیاست‌ورزی ناموزون دو بخش درگیر در تئاتر خصوصی، نوک پیکان انتقادها و ضعف‌ها، متوجه هر دو سو است. درست است که تئاتر از نظر کمیت رشد کرده، اما تئاتر ایران، در یک دهه اخیر، همچنان از جریان‌سازی و خلق گونه‌ای از فلسفه تئاترال که می‌کوشد مماس با زندگی و نیازهای انسان امروز باشد، ناکام مانده است. نگاهی به جدول اجراها در سالن‌های مختلف شهر و حتی تماشای چند کار متعدد، میزان یأس و ناکامی از تئاتر معاصر ایران را بیشتر نمایان می‌کند. درباره جای خالی تئاتر جریان‌ساز باید گفت در زمانه‌ای که تماشاچی تئاتررو ایرانی به دنبال متن‌های عامه‌پسند با اجراهای پرزرق‌وبرق و دهن‌پرکن است و حضور یک چهره درجه‌دو سینما یا تلویزیون، می‌تواند سرنوشت فروش یک تئاتر را تعیین کند - که فی‌نفسه حضور این سلبریتی بد نیست و نقش مؤثر او نفی نمی‌شود، بحث، مسئله دیگری است - ضعف کار را باید در سلیقه رایج‌شده تماشاگران از یک‌سو و نحوه چینش سیاست‌های فرهنگی در فقره خصوصی‌سازی تئاتر از سوی دیگر، جست‌وجو کرد، به این معنی که اگر سلیقه جمعی مخاطبان و تماشاچیان تئاتر به سمت تئاترهای بزرگ، اما خالی گرایش پیدا نکرده، این نه تقصیر آنان، بلکه مرهون سیاست‌گذاری‌هایی است که تئاتر را به آن سمت هل داده است. بیشتر اجراهایی که با نام تئاتر خصوصی روی صحنه رفته و تمام مواد لازم برای خلق این برند از قبیل یک عدد سرمایه‌گذار مآل‌اندیش، سلبریتی‌های باقیافه، اما بی‌بازی وطنی، متن عامه‌پسند وارداتی و ترجمه‌شده دست‌چندم، جلوه‌های ویژه فریبنده مثل حرکات موزون در ترکیب با لمپنیسم و... را دارا بودند، اما هیچ‌یک از این عناصر، نتوانستند تکلیف تئاتر خصوصی را روشن کنند و جایگاهی یا وجهه‌ای برای آن، بسازند. حتی ابرنمایش‌های موزیکال اقتباس‌شده از درام‌های خارجی و موزیک‌های پیچیده‌شده در زرورقی از پرفورمنس‌های لاکچری در نقاب تئاتر خصوصی هم نتوانستند منظور دقیقی از خصوصی‌سازی تئاتر را بیان کنند. ورود همین عناصر بی‌منطق بود که سبب شد تلقی عمومی از تئاتر خصوصی، تئاتری باشد که از دولت پول نمی‌گیرد، درآمد خوبی دارد، مخاطب‌کش است و گیشه را در چنته دارد. در پرده دیگری، معدودی از کارگردانان و خاک‌صحنه‌خوردگان برای آرمان بزرگی نظیر خصوصی‌سازی تئاتر، هزینه‌ها کردند و آثار خوبی هم روی صحنه بردند، اما چون عناصر عوام‌فریب و عامه‌پسند را یدک نمی‌کشیدند، نتوانستند قد بکشند و دیده شوند و نتیجه این شد که خاک‌‌صحنه‌خوردگانی که عمیقا به ‌خصوصی‌سازی تئاتر برای رسیدن به تئاتر مستقل و تئاتر جریان‌ساز باور داشتند به این نتیجه حاصل از تجربه گران و گزافشان رسیدند که تئاتر خصوصی خلق‌شده در دهه اخیر آلترناتیوی بی‌فرجام و ره‌گم‌کرده است که هنوز هویت خود را نیافته، در مقابل، گروه اول که تمام عناصر ظاهری نمایش‌های بزرگ خالی‌شان را به نام عناصر تئاتر خصوصی به خورد ملت و تماشاچیان و سیاست‌گذاران دادند، به چیزی جز بازگشت سرمایه نیندیشیدند و برای آن، هر تحریف غیرمطالعاتی و غیرتئاتری و غیرهنری را بر تئوری خصوصی‌سازی تئاتر تحمیل کردند و درست از زاویه همین موضوع بود که به تئاتر ورود کرده و تئاتر خصوصی و تئاتر جریان‌ساز را پای موضوع خودشان قربانی کردند: موضوع بازگشت سرمایه!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.