جایی روشن در میان باغ
مینا حدادیان: عنوان دوستدار کتاب وسوسهبرانگیز است. به نظر میرسد حتی جامعه کتابنخوان هم برای دوستدار کتاب جایگاه ویژهای قائل هستند. در فضای شهری کسب این عنوان چندان دشوار نیست؛ عادت رفتن به کتابفروشی یا کتابخانه و کتابخواندن کفایت میکند، اما بهدستآوردن این جایگاه برای روستانشینها بسیار سخت است. داشتن یک کتابفروشی یا کتابخانه دولتی با کتابهای متنوع تقریبا ناممکن است. کتابخانههای روستایی معمولا با ارادههای فردی در روستا و کمک خیرین فرهنگی راهاندازی میشوند. در طرح راهاندازی باشگاههای کتابخوانی کودک و نوجوان، توانمندسازی نیروهای مروج کتابخوانی در روستا و تفویض اختیار به آنها برای تشکیل گروههای کتابخوانی یکی از اهداف مهم است. من یکی از نیروهای داوطلبی بودم که مشتاق سفر به روستا برای آموزش شدم. راهی روستای دهگهان شدیم. شاید باید گفت کتابخانه فاطمهها. دهگهان یکی از روستاهای دوستدار کتاب ایران است. وقتی شش سال پیش فرزاد میرشکاری، معلم ساکن روستا، کتابخانه کوچک فاطمهها را در یک اتاق کوچک راهاندازی کرد، میدانست بیشتر کارها را باید خود اعضای کتابخانه انجام دهند و اکنون با کمکها و تبلیغی که در شبکههای اجتماعی شده، کتابخانه، یک ساختمان است. روستای دهگهان با پراکندگی بسیار، هفتهزار نفر جمعیت دارد. خشکسالی باعث جداشدن مردها از خانواده شده و تغییر ساختار در روستا باعث شده زنها فرصت بیشتری نسبت به سالهای قبل داشته باشند. زندگی در روستا و گرما و بیآبی ملالآور است. برخلاف آنچه که در برخی اشعار پاستورال میخوانیم، نغمههای خوش در همه روستاها قابل شنیدن نیستند. آهنگ زندگی کند و کشدار است. اينجا نسخههای شهری برای مواجهه با ملال کاربردش را از دست میدهد. ملال نه بخشی از زندگی که کل زندگی است. قرار نیست گاهی با آن مواجه شد. کارگاه باشگاه کتابخوانی کودک و نوجوان در کتابخانه فاطمهها برگزار شد. سه فاطمه مثل هم لباس پوشیده بودند و نوجوانی را تجربه میکردند. به سودای نامشان افراد زیادی راهی روستا شده بودند. سالن کوچک کتابخانه فقط گنجایش 15 نفر را داشت. 20 نفر حضور داشتند. بعد از ساعتی زمزمه تشکیل کارگاه به گوش زنان دیگر رسید. جمعیت زیاد شد. کارگاه را به باغ بردیم. وقتی هرکسی اولینبار عکس این اتفاق را میدید، حسرت حضور در آنجا را میخورد، اما از پشت صحنه آن خبر نداشت؛ اینکه ساعت 9 رسیدیم فرودگاه کرمان و به سمت روستای دهگهان حرکت کردیم. ساعت سه نصفهشب رسیدیم روستا و ساکن شدیم. حمام نداشتیم و در آن گرما شدیدا عرق کرده بودیم. هـوا حــدود 50 درجه و بهشدت شرجی بود.اما وقتی در همان باغ و زیر درختان از فواید خواندن فردی و گروهی گفتیم، مخاطبان را با معیارهای کتاب خوب آشنا کردیم و بعد از آنها خواستیم برای کتابهای کودک و نوجوان فعالیت بنویسند. نتیجه شگفتانگیز بود. زیر درختان انار دیدم که چطور زنان روستایی براساس داستانهای کودک نمایش خلاق و بازی اجرا کردند. کتابها را به زبان محلی برگرداندند. نقاشی کشیدند و گفتوگو کردند، ولی هوش مردم این روستا، ارزیابی کتاب و شوق و ذوقشان حیرتانگیز بود؛ گفتوگوی گروهی درباره کتاب بدون اینکه کسی مسئول پاسخگویی باشد. سؤال طرح میشد و حلقه جستوجوگر به امکانهای تازه فکر میکرد؛ به کاویدن هستی به بهانه یک داستان. چهره آن زن را فراموش نمیکنم که بعد از خواندن داستان «المر فیل رنگارنگ» گفت: فکر میکنم نباید درباره کسی که با ما فرق میکند قضاوت کنیم. به ذهنم رسید کتابخانه فاطمهها باعث شده بود فاصله طبقاتی بین خانها و طبقه پایین و... از بین برود. ملال زندگی در روستایی خشک و کمآب با وجود یک کتابخانه به امید تبدیل شده بود...؛ اتفاقی که میتواند هر گوشه روستایی در ایران بزرگ ممکن شود. بعضی از زنها با بچههای کوچکشان به کارگاه آمده بودند. سهیلا یکی از زنهای دهگهان بود. میگفت سه بچه دارم. خیاطی، آرایشگری و فرشبافی بلدم، اما هیچ درآمدی ندارم. زنان روستایی به دلیل درآمد کم به آرایشگاه نمیروند و کسی تابلوفرشهایم را نمیخرد. موقع حرفزدن لبخند میزد. لبخندش میگفت که میدانم زندگی زیباست، اگرچه سهم من از این زیبایی خیلی کم است. قرار شد از باشگاههای کتابخوانی کودک و نوجوانشان گزارش بنویسند. کارگاه دوروزه تمام شد. میشد بهجای ماندن در روستا به هتل برویم، اما همان ماندن در بین آنان رابطه بهتری را شکل داد. ظرف شستیم. اتاق مرتب کردیم و توانستیم فرهنگ بخشی از این سرزمین را بشناسیم... . با خودم میگویم ایکاش اهداکنندگان کتاب، دولتیها یا خود مردم با دقت بیشتری برای کتابخانههای روستایی کتاب بفرستند. کتابهای جذاب و باکیفیت و غیرشعاری باعث تشویق به کتابخواندن میشود. حالا که از روستای دهگهان برگشتهام، بسیار دلتنگم. از غروب احساس میکنم تکهای از دلم کنده شده است. با تمام وجود دلم میخواهد به دهگهان برگردم. شاید جادو شدهام. پیشتر سفر روستایی یا سفر ترویج کتابخوانی داشــتـــهام، اما دهگهان برای من روشنترین نقطه جهان بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.