راهبرد آمريكا درباره ايران چيست
کوروش احمدي*
سرانجام پس از کشوقوسهاي بسيار که تقريبا تمام روز دوشنبه ترامپ و اعضاي تيم امنيت ملي او را درگير کرده بود، وزير خارجه آمريکا در آخرين ساعات دوشنبه يعني آخرين مهلت قانوني، نامه مبني بر تأييد پايبندي ايران به مفاد برجام را به کنگره ارسال کرد. گزارشهاي خبري به نقل از مقامات آمريکايي حاکي از آن است که ترامپ تنها پس از دريافت تعهد از اعضاي تيم امنيتي خود مبني بر سختگيري بيشتر در اجراي مفاد برجام، اعمال تحريمهايي بر برخي اشخاص و نهادها و مذاکره با اروپا با هدف افزايش فشارها بر ايران، با ارسال نامه به کنگره موافقت کرده است.
در چارچوب «قانون بررسي موافقتنامه هستهاي ايران» (INARA) مورخ مه 2015 دولت آمريکا بايد هر 90 روز يکبار نظر خود را درباره پايبندي يا عدم پايبندي ايران به تعهداتش ذيل برجام و نيز اينکه تعليق تحريمها عليه ايران همچنان حائز اهميتي حياتي براي منافع امنيت ملي آمريکا هست يا خير، به اطلاع کنگره برساند. مطابق اين قانون چنانچه نظر دولت در اين دو مورد منفي باشد يا اساسا گزارشي در اين باره به کنگره ارسال نشود، کنگره ميتواند بلافاصله نسبت به اعاده تحريمهاي تعليقشده اقدام کند. به اين ترتيب، قرار است هر سه ماه يکبار چنين دردسري براي ترامپ تکرار شود. او که برجام را بدترين توافق تاريخ خوانده و خود را در برابر رأيدهندگان به لغو آن متعهد کرده، در عمل چارهاي جز تأييد پايبندي ايران به آن و تمديد تعليق تحريمها نميبيند. با توجه به اينکه در برجام از آژانس بينالمللي انرژي اتمي به عنوان تنها نهاد ذيصلاح ناظر بر حسن اجراي برجام سخن رفته و آژانس تاکنون مکررا پايبندي ايران را تأييد کرده، مشکل ترامپ قابل حل به نظر نميرسد. با اين حال او به اعضاي تيم امنيتياش گفته که اين کار را براي هميشه انجام نخواهد داد. در روزها و ساعات منتهي به ضربالاجل گزارش به کنگره، گزارشها حاکي از بحثي داغ بين ترامپ و اعضاي تيم امنيتياش بود. به گزارش نيويورکتايمز، در نشستي در چهارشنبه گذشته همه اعضاي اين تيم امنيتي (وزير خارجه، وزير دفاع، مشاور امنيت ملي و رئيس ستاد ارتش) توصيه کردند دولت فعلا برجام را حفظ کند، درحاليکه ترامپ مصرانه مخالفت ميکرد. همچنين والاستريت ژورنال به نقل از مقامات کاخ سفيد نوشته که استيو بنن، استراتژيست ارشد کاخ سفيد، مخالف تأييد پايبندي ايران بوده و اصرار داشته که ترامپ با ارسال نامه به کنگره مخالفت کند. بار اول نيز ترامپ با اکراه زياد با تأييد پايبندي ايران و ادامه تعليق تحريمها موافقت کرده و آن را مشروط به ارائه طرحي از سوي اعضاي تيم امنيتياش براي اعمال فشار بر ايران کرده بود. بااينحال اعضاي مذکور هفته گذشته به ترامپ اطلاع داده بودند که براي آمادهکردن چنين طرحي به فرصت بيشتري براي مذاکره با متحدان نياز دارند. روز دوشنبه ترامپ بدوا طرح تيم امنيتي براي اين منظور را نپذيرفته بود و در نتيجه چند بار قرارها براي نشستهاي مطبوعاتي و توجيه کارشناسان بيروني که معمولا به رسانهها اطلاعات ميدهند، به تعويق افتاد. نهايتا غروب روز دوشنبه ترامپ در جلسهاي در دفتر خودش پذيرفت شانس ديگري به مشاورانش براي تدوين طرحي که براي او قابل قبول باشد، بدهد. به نوشته والاستريت ژورنال يکي از گزينههايي که از سوي کساني مانند استيو بنن پيشنهاد ميشده اين بود که آمريکا بدون تأييد پايبندي ايران فعلا تحريمها را معلق نگه دارد. (روشن نيست که در اين صورت تعارض چنين رويهاي با قانون چطور بايد حل ميشد، چرا که در صورت عدم تأييد پايبندي ايران، اعضاي کنگره ميتوانند نسبت به اعاده تحريمها اقدام کنند.) اول بار اين ايده ادامه تعليق تحريمها بدون تأييد پايبندي ايران از سوی جان بولتون، در مقالهاي در سايت هيل در 16 جولای مطرح شد. همزمان يک مقام عاليرتبه که نامش ذکر نشده به والاستريت ژورنال گفته که «بيشک ايران روح برجام را نقض کرده و دولت قصد دارد استراتژي مشخصي براي برخورد با کليت رفتارهاي نامناسب ايران تدوين کند و تنها بر برجام متمرکز نباشد». اين روزنامه نيز از قول يک مقام ديگر کاخ سفيد از قصد آمريکا به مذاکره با متحدان دراينباره و اعمال «تفسير سختگيرانهتري از برجام» سخن گفته است. اين ادعايي است که قبلا از سوی ترامپ نيز ذکر شده بود بدون اينکه توضيحي درباره معني و مفهوم «تفسير سختگيرانه» و مرجع قانوني آن ارائه شود. بهعلاوه، شکی نيست که صرفنظر از ادعاهاي آمريکا درباره طيفي از موضوعات منطقهاي، برجام صرفا در ارتباط با برنامه هستهاي است و ربطي به ديگر موضوعات ندارد. از طرفي، گفته شده که دولت آمريکا سهشنبه اقدام به اعمال تحريم عليه برخي اشخاص و نهادها به بهانه شرکت در فعاليتهاي موشکي ايران و اقدامات بيثباتساز ميکند. در اين رابطه همچنين يک مقام دولت آمريکا از اعمال تحريمهايي در ارتباط با «برنامه قايقهاي تندرو» ايران سخن گفته که موضوع جديدي است. بر پايه همين گزارش، مشاور امنيت ملي و وزير خزانهداري آمريکا صبح دوشنبه نشستي با تعدادی از اعضاي مؤسسههاي تحقيقاتي واشنگتن با هدف بررسي امکان اعمال تحريمهاي جديد بر برخي اشخاص و نهادها داشتهاند. نکته قابل توجه ديگر اين است که با وجود سپريشدن مهلت 90روزه اعلامشده از سوی دولت آمريکا براي انجام يک «بررسي» درباره سياست کلي اين کشور در مورد ايران و تدوين يک استراتژي در اين رابطه، نشانهاي از تکميل اين «بررسي» وجود ندارد و مقامات دولتي به خبرنگاران گفتهاند که فرصت براي اين منظور تمديد شده و احتمالا نتايج اين بررسي در آستانه ضربالاجل 90روزه بعدي مشخص خواهد شد. با توجه به تمديد اين مهلت 90روزه و نيز کشوقوسهايي که هر دو بار در آستانه زمان گزارشدهي به کنگره در ارتباط با برجام شاهد بودهايم، به نظر ميرسد دولت ترامپ با توجه به اغتشاشات دروني، بحران مداخله روسيه در انتخابات آمريکا، فقدان تخصص کافي در مقامات مربوطه، اختلاف نظرهاي جدي در بين اين مقامات، به حاشيه راندهشدن مقامات اجرائي حرفهاي و... قادر به تصميمگيري در اين مورد بسيار مهم نيست. طبعا صراحت اروپا در حمايت از برجام و تقابلي که بين اروپا و آمريکا در ارتباط با موافقتنامه پاريس پيش آمد و برخي مسائل ديگر، تصميمگيري براي دولت ترامپ هر روز دشوارتر از روز قبل ميشود. در چنين شرايطي محتمل است که سياست کنوني ترامپ، يعني سياست ابهام از يکسو و جوسازي با هدف اخلال در تعامل اقتصادي ايران و خارج از سوي ديگر، سياست اول و آخر ترامپ در ارتباط با ايران باشد. *کارشناس روابط بينالملل
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.