روسیه و ایالات متحده پس از ماهها جنجال دنبالهدار، دور جدیدی از مذاکرات را آغاز کردند؛ درست زمانی که صبر مسکو برای بازگشایی دو مجتمع دیپلماتیک خود در آمریکا به پایان رسیده بود. «سرگئی ریابکف» و «توماس شانن»، معاونان وزرای خارجه آمریکا و روسیه، روز دوشنبه و پس از آن دیدار کردند که در ماه ژوئن، روسیه به طرز غیرمنتظرهای در واکنش به تحریمهای مرتبط به اوکراین، دیدار دیپلماتیک دوجانبه را لغو کرد. دیدار روز دوشنبه قرار بود راه را برای مذاکرات بیشتر درباره بحران سوریه و اوکراین باز کند، اما مهمترین بحث این نشست بازپسگیری دو مجتمع دیپلماتیک روسیه بود که سال گذشته و به دستور باراک اوباما، رئیسجمهوری پیشین ایالاتمتحده، بسته شدند. در آن زمان اوباما دولت روسیه را به مداخله در انتخابات ریاستجمهوری سال 2016 ایالاتمتحده متهم کرد و در پاسخ به آن علاوه بر بستن این دو مجتمع دیپلماتیک روسیه، 35 دیپلمات روسی را در ماه دسامبر از آمریکا اخراج کرد. روسیه با امید رویکارآمدن دونالد ترامپ به این اقدامات واکنشی عملی نداشت، اما با پیروزی ترامپ هم این دو مجتمع واقع در مریلند و نیویورک بازگشایی نشدند و حالا فشار روسیه بر
دولت آمریکا برای بازگشایی مجدد مجتمعهایش افزایش یافته است. اهمیت بازگشایی این دو مجتمع برای روسیه تا به این حد است که کرملین روز دوشنبه و پیش از مذاکرات از واشنگتن خواست تا پیش از شروع هرگونه مذاکره در سطح عالی برای بهبود روابط دو کشور، بدون هیچ قیدوشرطی دسترسی روسیه به این مراکز دیپلماتیک را فراهم کند. به گفته «دیمیتری پسکوف»، سخنگوی کرملین، «ولاديمير پوتین» رئیسجمهوری روسیه حدود دو هفته پیش و در اولین دیدار خود با ترامپ در حاشیه نشست گروه 20 صراحتا به این نکته اشاره کرده است. این در حالی است که همزمان فشارها بر دولت ترامپ برای عدمبازگشایی آن دو مجتمع حداقل تا پیش از پایان تحقیقات درباره نقش مسکو در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا، افزایش یافته است. یک مجتمع در ساحل شرقی ایالت مریلند قرار دارد که گفته میشود 18 هکتار است و دارای امکانات تفریحی برای دیپلماتهای روس مثل زمین تنیس و استخر شناست، اما به گفته مقامهای آمریکایی همچنین دارای تجهیزات پیشرفته ارتباطی است که باعث شده از آن بهعنوان یک پست جاسوسی استفاده شود. مجتمع دیگر یک ویلای مجلل در لانگآیلند نیویورک است که 49 اتاق دارد و مقامهای آمریکایی
شک دارند که از آنهم بهعنوان یک مرکز استراق سمع استفاده میشود. روز دوشنبه، وقتی ریابکف پس از مذاکرهای دوساعتونیمه، ساختمان وزارت خارجه آمریکا را ترک کرد، یکی از خبرنگاران فریاد زد: «آیا مجتمعتان را پس گرفتید؟» و او در پاسخ گفت: «تقریبا، تقریبا»، هرچند شانن در این زمینه هیچ اظهارنظری نکرد و این تنها اظهارنظر مطرحشده از سوی ریابکف پس از این نشست بود، چراکه در پایان این مذاکرات کنفرانس خبری برگزار نشد. با وجود این اظهارنظر خوشبینانه ریابکف، روز گذشته و یک روز پس از آغاز مذاکرات دوجانبه، «سرگئی لاوروف»، وزیر خارجه روسیه، در بیانیهای گفت: «اگر واشنگتن به بازگشایی دو مجتمع دیپلماتیک روسیه و دیگر نگرانیهای ما توجهی نکند، مسکو حق دارد دست به اقدامات تلافیجویانه بزند». او همچنین شرطگذاشتن آمریکا برای بازگرداندن مجتمعهای روسیه را در این کشور «دزدی در روز روشن» خواند. اشاره لاوروف به گزارش روز دوشنبه ریانووستی بود که به نقل از یکی از مقامات عالیرتبه کاخ سفید، بدون نامبردن از او، گزارش داده بود که آمریکا داراییهای دیپلماتیک روسيه را بدون گرفتن چیزی در ازای آن، پس نمیدهد. دیمیتری پسکوف هم گفته بود:
«مطلقا غیرقابلقبول» است که دولت آمریکا برای پسدادن دو ساختمان بستهشده «پیششرط بگذارد» و استرداد آنها باید «بدون هیچگونه بحثی» انجام شود. هفته پیش روسیه اعلام کرد که در صورت حلنشدن مسئله، انجام «اقدامات تلافیجویانه ویژه» را مدنظر قرار خواهد داد که از جمله، ممکن است شامل اخراج ۳۰ دیپلمات آمریکایی و تصرف ساختمانهای متعلق به دولت آمریکا در روسیه شود.
گفتوگو با «شعیب بهمن»، کارشناس روسیه، درباره تنش اخیر بین روسیه و آمریکا: مسکو نمیخواهد وجهه بینالمللیاش زير سؤال برود
برخلاف آنچه انتظار میرفت، روابط آمریکا و روسیه بعد از رویکارآمدن آقای ترامپ نهتنها رو به بهبود نگذاشته؛ بلکه در پرتو تنش اخیر درباره املاک مصادرهشده روسیه در آمریکا رو به سردی بیشتر نیز گذاشته است. برای بررسی علل و مؤلفههای تأثیرگذار بر روابط مسکو- واشنگتن با «شعیب بهمن»، کارشناس مسائل روسیه، به گفتوگو نشستیم.
دیدارهایی که روز دوشنبه در سطح معاونان وزارت خارجه آمریکا و روسیه برگزار شد، به نظر تا چه اندازه به بهبود روابط دو کشور کمک خواهد کرد؟ مؤلفههای مختلفی در روابط دو کشور آمریکا و روسیه نقش دارند. اختلافات و رقابتهای ژئوپلیتیکی که بین دو کشور در گذشته وجود داشته؛ همچنان بر روابط دو کشور حاکم بوده و لاینحل باقی ماندهاند که از آن جمله میتوان به مسئله اوکراین و بحران سوریه اشاره کرد. از دیگر سو، آن چیزی که در آمریکا تغییر کرده، رئیسجمهور این کشور است که تنها فرد و نهاد تصمیمگیرنده در سیاست خارجی آمریکا نیست. در نهادهای نظامی، اطلاعاتی و امنیتی آمریکا و حتی نهادهای سیاسی ازجمله کنگره دیدگاههای ضدروس حاکم است. بحث مداخله روسها از همان ابتدای رویکارآمدن آقای ترامپ بر روابط دو کشور سایه انداخته بود. به نظر شما روسها اساسا چقدر قدرت و امکان مداخله در انتخابات آمریکا را دارا هستند؟ در تمایل و خواست روسها برای تأثیرگذاری در انتخابات آمریکا برای پیروزی دونالد ترامپ، شک و تردیدی وجود ندارد. از نظر روسها، حضور خانم کلینتون در قدرت به خاطر برخورداری از تیم قدرتمند و
برنامه مدون، روسیه را با چالشهایی جدی در نظام بینالملل و حتی در داخل روسیه مواجه میکرد؛ بنابراین روسیه برای پیروزی آقای ترامپ از همه ابزارهای خود استفاده کرد و این برای اولینبار بود؛ اما درباره میزان تأثیرگذاری اقدامات روسیه در نتیجه انتخابات تردیدهایی جدی وجود دارد. بعد از مطرحشدن بحث مداخله روسها در انتخابات آمریکا، 35 دیپلمات روس از آمریکا اخراج شدند. اخیرا هم آقای لاوروف، دیپلماتهای آمریکایی را به جاسوسی متهم کرده است. چقدر این فضا تداعیکننده دوران جنگ سرد است؟ دوران جنگ سرد، فضای منحصربهفردی بود که علاوه بر اختلافات ژئوپلیتیک، اختلافات ایدئولوژیک نیز بر روابط دو کشور سایه انداخته بود؛ ولی بعد از فروپاشی شوروی، آن اختلاف ایدئولوژیک دیگر مطرح نیست. البته زدن اتهام جاسوسی به دیپلماتهای دو کشور و اخراج دیپلماتها، پدیده نوظهوری نیست و بارها اتفاق افتاده است. درهرصورت، بخشی از وظایف دیپلماتها جمعآوری اطلاعات و به اصطلاح کار اطلاعاتی است. چرا با وجود نگرش ملیگرایانه ترامپ، او از قضا به رقیب دیرینه آمریکا یعنی روسیه گرایش دارد؟ این مسئله از دیدگاههای خود
آقای ترامپ ریشه میگیرد. در واقع آقای ترامپ به مسائل امنیتی، سیاسی و سیاست خارجی نگاهی تجاری و اقتصادی دارد. او به دنبال تجاریسازی روابط بینالملل است. در واقع از نظر آقای ترامپ، روسیه میتواند در حوزههای مختلف اقتصادی با آمریکا همکاری داشته باشد و همچنین در بخش انرژی به لطف حضور رکس تیلرسون میتواند امتیازات زیادی از روسها بگیرد. در واقع آقای ترامپ نمیخواهد که بازار روسیه را از شرکتهای آمریکایی دریغ کند. دیدار رؤسای جمهور دو کشور در حاشیه نشست گروه 20 را چقدر در آبشدن یخ روابط دو کشور تأثیرگذار میدانید؟ دیدارهای در این سطح تأثیرگذار است؛ اما همچنان باید منتظر واکنش سایر نهادهای تصمیمگیرنده در آمریکا باشیم. نمونه این همکاری را در ایجاد سازوکاری دوجانبه برای حملات سایبری مشاهده کردیم؛ اما در مراجعت به آمریکا، آقای ترامپ موضع خود را تغییر داد که از فشار شدید داخلی بر آقای ترامپ در روسیه حکایت دارد. لاوروف مصادرهشدن املاک روسیه در آمریکا را «دزدی در روز روشن» خوانده است. به نظر شما اینگونه تنشهای کلامی چه تأثیری بر روابط دو کشور خواهد داشت؟ در شرایط کنونی
روسها درک میکنند که ترامپ به خاطر اتهام مداخله روسها در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا تحت فشار است؛ بنابراین به نظر میرسد که روسها میخواهند به نوعی شرایط موجود را مدیریت کنند؛ اما همزمان نمیخواهند که وجهه بینالمللیشان نیز به چالش کشیده شود؛ علاوهبراین نمیخواهند افکار عمومی در روسیه را علیه خود تحریک کنند. بههرحال نمیتوان دیدگاههای ضدآمریکایی در روسیه را نیز نادیده گرفت. با این شرایط، رسیدن به تفاهم درباره بحران سوریه و آینده روابط دو کشور را چطور ارزیابی میکنید؟ روسها از ابتدا بر نقش تعیینکننده آمریکا در حلوفصل بحران سوریه اذعان داشتهاند؛ ولی درعینحال دو کشور دارای تضاد منافع هم هستند که کار برای رسیدن به این تفاهم را دشوار میکند. روابط آمریکا و روسیه به واسطه همان رقابتهای ژئوپلیتیک در خوشبینانهترین حالت به سمت همکاریهای تاکتیکی در قبال برخی بحرانهای بینالمللی حرکت خواهد کرد؛ ولی نمیتوان انتظار شکلگیری یک رابطه مبتنی بر مشارکت استراتژیک را داشت.