تئاتر روي تريلي
صبا صراف: اين فقط کودکان نيستند که فرياد ميزنند، پيرمرد شنيده است در روستا خبري است، دعانويس است و خبرها tو دغدغههايي از جنس ديگري است، اما اينبار خبرهاي ديگري در روستاست. شادي برخاسته از صداي موزيک مربوط به آهنگهاي عروسي و ساز محليشان نيست، براي همين عصا را برميدارد و خميده به سمت ورودي روستا ميرود. ميبيند تمام کودکان مقابل تريلي بزرگي که بارش انسان و صحنه تئاتر است، جمع شدهاند. پسرها با دوچرخههايشان خود را به رديف اول کناره جاده رسانده بودند. تعدادشان شايد 20 نفر هم نبود. زنان روستا چادرهاي سياه را به سر کرده و درحاليکه با دست النگودارشان چادر را سفت گرفتهاند با دست ديگر دخترها را يکييکي در رديف جلو مينشاندند تا به اين ماشين بزرگ، رنگي و پر از سروصدا که تابهحال اينطرفها نديده بودند خيره شوند و هرچند لحظهاي گوشه چادر را کمي جلوتر ميبردند تا خندههايشان وقتي بازيگر تئاتر سعي ميکرد بخنداندشان ديده نشود. پيرمرد که رسيد، پسرهاي جوان روستا هم رسيده و با موتورهايشان يکي از وروديها را کاملا بسته بودند. پيرمرد روستاي حيدريه، از توابع استان چهارمحالوبختياري سلانهسلانه از ميانشان عبور کرد و وقتي مسلط به صحنه تئاتر شد، ايستاد و تمام سنگيني بدنش را به عصايش تکيه داد، ديگر حرکت نکرد، همه چنان غرق بودند که حواسشان نبود تا جايي به او بدهند تا يکي از کارمندان رسمي روستا که بيشتر حواسش به برگزاري مراسم و روستاييان بود، صندلياي براي پيرمرد آورد و دقيقا در نقطهاي که پيرمرد ايستاده بود زير پايش گذاشت. او هم بدون آنکه لحظهاي چشم از تئاتر بردارد، روي صندلي نشست و يک پايش را کمي دراز کرد تا راحتتر باشد، اما با اين تئاتر تا يکساعتي لبخند از روي صورتش محو نميشود و آرزو ميکند شايد بار ديگر کودک شود. «تئاتر روي تريلي» مربوط به گروه تئاتري کودکان با توليدکنندگي کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان است که به روستاهاي ايران ميرود و با اجراي تئاتر براي کودکان و نوجوانان روستا، آنها را براي چندساعتي از دنياي تلويزيونها بيرون آورده و به دنياي خيال و سحر کتابهاي داستان فروميبرد. همهچيز مانند خود داستانها عجيب و جذاب است. تريلي پر از نقشونگار که وقتي ميايستد، درهايش با صداي جيرجير طناب و رولي که آن را به سمت بالا يا پايين ميکشد باز ميشود و ناگهان جعبهاي زنده از آدمهايي با لباسها و صورتهاي رنگي بيرون ميزنند و با شادي و قصههايشان خنده را به صورت بچهها ميآورند و گاهي با هديه کتاب و عکس يادگاري برايشان بهجا ميگذارند چون ممکن است حتي تا سالهاي ديگر هم به آن روستا برنگردند. هفته گذشته تريلي 45 ساله کانون به روستاها و توابع شهرهاي کوچک اطراف شهرکرد رفت و دو تئاتر «جک و لوبياي سحرآميز» و «رينالد روباهه» را به کارگرداني احمد تيموري روي سکوي ايوانمانند تريلي برد. اين تريلي که تابهحال به اروميه، کردستان و کرمانشاه سر زده، 25 روز را در سفر است، پنج روز براي استراحت به تهران بازميگردد و باز براي 25 روز ديگر بههمراه تيم به سفرهايش در استانهاي سمنان، خراسانشمالي، گرگان، مازندران و... تا پايان سال ادامه ميدهد. نقشونگار و تئاتر براي همه تريلي پر از نقشونگار کانون در سال 50 با هدف اجراهاي سيار روستايي در آلمان ساخته شد و يکسال بعد به ايران آمد و از آن سال تاکنون اجراهاي زيادي را در شهرها و روستاهاي ايران انجام داده، البته در اين ميان مدتهاي زيادي را با توجه به شرايط و مديريتهاي مختلف در پارکينگ کانون گذرانده است، اما از سال 94 با وجود رسيدن به ميانسالي، فعاليتش را بيشتر کرده و در سال 95 موفق به نمايش بيش از 400 اجرا در استانهاي مختلف با تعداد روستاهاي بيشتر و حتي برخي جزاير شده است. حميد مردمي، کارشناس فرهنگي کانون، هماهنگکننده تئاترها و اجراي آنها، مسافر اين سفر است. گروههاي تئاتري هر چند وقت يکبار جاي خود را به گروههاي ديگري که دوست دارند اين تجربه را داشته باشند ميدهند، اما او معمولا با تريلي همراه است و ميگويد: «همه آنچيزي که براي ما مهم است، جذبکردن کودکان روستايي و همراهکردنشان با امکاناتي است که ممکن است آنان از آن بهدور باشند. تفاوتي نميکند جمعيت چقدر باشد يا چند نفر کودک ممکن است ما را تماشا کنند. در روستايي، بوده است که ما براي تنها چهار کودک ايستاده و اجرا کردهايم، اما حس ارزشمندي که آن اجرا براي ما دارد قابلمقايسه با هيچ چيزي نيست». اگرچه تريلي ميانسال و همراهانش به زياد يا کمبودن تعداد کودکان توجهي ندارند، اما اين اقدام آنها نشان داده در سفرهايي که در پيش داشتهاند، خود تعداد کودکان و خانوادههاي روستايي و کوچک شهري بسيار زيادي را در جاده و ميدانهاي اصلي جمع کرده و پاي جعبه جادويي تريلي نشانده است. روز سهشنبه، چهارشنبه و پنجشنبه هفته گذشته تريلي در هر روز دو تا سه اجرا داشت که در بعضي اجراها بسته به جمعيت محل بيش از دو هزار کودک دور آن جمع شدند، اما محبوبيت تريلي و لحظات شادي که براي کودکان و تمامي مردم شهر ايجاد ميکند، گاهي به دلهاي تا پنجهزار نفر نيز نفوذ کرده و به محض ايستادن و در کمتر از يک ساعت کودکان زيادي را که در اين روزهاي تابستان مشغوليتي جز بودن در کوچهها ندارند را دور هم نشانده است. مسئول بهداري روستاي حيدريه در نزديکي شهرکرد اطلاعاتي در مورد روستا و تعداد خانوادههايي که طبق آمار رسمي 450 خانوار هستند، ميدهد و توضيح ميدهد: «اين برنامهها اگرچه کم است، اما خوب است، هيچيک از خانوادههاي اين روستا تکفرزند نيستند و دو يا سه فرزند دارند که در ايام تابستان، سرگرمکردن اين کودکان يکي از مشکلات ماست. اگر بخواهيم مربي يا معلمي را از شهر به روستا بياوريم، بايد مبلغي پرداخت کنيم، اما وضعيت روستاييان، بهخصوص امسال که سرما به همه محصولات خسارت زده است، طوري نيست که بتوانند حتي 10 يا 20 هزار تومان پرداخت کنند وگرنه سال گذشته در مسجد روستا کلاسهاي گلدوزي و مانند آن را گذاشتيم که خيلي با استقبال مواجه شد و مردم خوشحال بودند». اگرچه همه کودکان يا دانشآموزان اين روستا که طبق گفته مسئول بهداشت روستا بايد حدود 200 تا 300 نفر باشند، نتوانند برنامه تئاتر را ببينند؛ اما تا ساعتي پس از اجرا، هنوز فضاي شاد داستان و کتابهايي را که در مسابقه زنده جايزه گرفته بودند، با هم ردوبدل ميکردند. سپيده زينعلي، تنها بازيگر زن تئاتر اين اجراست که بيش از هرچيز براي تجربه و آموختن به کودکان اين کار را انتخاب کرده است. بار مسئوليت او شايد کمي از ديگران هم بيشتر باشد؛ البته نه به خاطر آنچه روي صحنه بر او ميگذرد که همه آن اتفاقها برايش چيزي جز شادي و خنده کودکان نيست. «بعد از بعضي از اجراها، در ميان بچهها جمع ميشويم. يک بار يکي از آنها ميگفت ميشود به من امضا بدهيد، ميگفتم آخر من...! من 20 تا امضا به تو ميدهم ولي من که آدم معروفي نيستم». درباره اينکه عکسالعمل مردم و خانمهاي روستايي نسبت به آنچه انجام ميدهد، چيست نيز با خوشحالي گفت: «نظرات متفاوت است ولي همين که روي صحنه ميآيم، احساس ميکنم در همان نگاه اول، کمي نگاهشان به صحنه متفاوت ميشود؛ درهرحال پيش خود فکر ميکنند خب اين هم وجود دارد، زني روي صحنه است و تئاتر اجرا ميکند». در ادامه هم ميخندد و ميگويد: «در يکي از بازيهايم، نقش يک منشي را بازي ميکنم که وقتي روي صحنه ظاهر ميشوم، اين گارد چندبرابر ميشود و کاملا آن را در چهرهشان احساس ميکنم؛ اما در نقشهاي ديگر مثل نقش دختر در جک و لوبياي سحرآميز، عکسالعملشان متفاوتتر است». کتابهاي مسافر براي دستهاي کوچک روستايي بچههاي روستا و حتي برخي شهرهاي کوچک، اين روزها بيشتر وقتها را منتظرند، نه فقط براي تريلي 45ساله رنگي و بازيگرهاي شاد آن، بلکه برای ماشينهاي سيار کتاب که هر 15 روز يک بار به روستاهايشان سر ميزند؛ حتي پيش از بهشهرترسيدن عکس مربي کتابخانه سيار به اين انتظار عادت دارند؛ او که با قاطري به روستايي در نزديکي اروميه سر زده و چند کودک را نشان ميدهد که براي رسيدنش روي تپهاي جمع شده و به محض ورودش، دستها را بالا بردهاند تا براي استقبالش دست تکان دهند. اين عکس بيش از 150 هزار بار ديده شده است. عمر بسياري از اين کتابها و فيلمهايي که سالها دست به دست شده، بيش از سن تمام عضوهاي کانون در سراسر کشور است؛ اما لپتاپها و موبايلهاي مدل جديدي که در تمام روستاها مشغول عکاسي و فيلمبرداري است و بيشتر بچههاي روستا بهخصوص آنها که پدرهايشان سمتي در روستا دارند و وضع لباس و تبلتهاي دستشان مدرنتر است و دائم مشغول گرفتن عکس و فيلم هستند، بيش از همه باعث شده تا کار اين مربيها مشخصتر باشد. هدف همه آنها يکي است؛ در دفترهايشان جدولي دارند که خطي بر آن ميکشند و روستاهايي را که در ماه بايد بروند، در آن نوشتهاند. کتابهاي خواندهشده را پس ميگيرند و کتابهاي جديد به بچهها ميدهند. آنها هیچ چيز برايشان زيباتر از کودکاني نيست که صبح در ورودي روستا ميایستند تا آنها برسند و با سروصدا و شادي احاطهشان کنند: «بعضي وقتها واقعا ديگر کتاب کم ميآوريم. هي ميگويند آقا اينها را که من همه خواندهام، کتاب جديد چي داري؟». حتي روستاييان روستاي مورچگان در استان چهارمحالوبختياري وقتي متوجه ميشوند قرار است کتابدار سيار در روز ديگري بهجز روز هميشگي بيايد، با کمک دهيارها، همه از اطراف و روستاهاي ديگر در مسجد ده جمع ميشوند. بيش از 50 کودک هستند و اينبار مربي برايشان چيز جديدي دارد؛ گروه آسمان شب سيار کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان استان، غافلگيري جديد مربي براي بچههاست. چادر سرمهايرنگ در کمتر از چند دقيقه با پنکه مسجد باد ميشود و پروژکتورهاي نو و تصوير در تاريکي چادر، آسمان و ستارههاي را براي آموزش نجوم به کودکان به تصوير ميکشند. البته تعداد بچهها بيشتر از آن است که همه در چادر جمع شوند و با سروصدا ابتدا چادر را کج و راست ميکنند؛ اما همه وقتي زيپ چادر باز ميشود، شگفتزده از آن خارج ميشوند. به آنها قول ميدهند هر چند وقت يک بار، آسمان سيار را برايشان بياورند. خانم پژوهش، مربي يکي از کانونها، توضيح ميدهد نهتنها بچهها بلکه خانوادهها هم خواهان اين ارتباط هستند و دائما ميخواهند کمک کنند؛ بهویژه زنان که بسيار مشتاق فعاليت هستند. «يکي از مادرها اصرار ميکرد که من خودم ماشين ميآورم و رانندگي ميکنم و کمک ميکنم اين آسمان سيار را به روستاها ببريم؛ اما به او گفتيم چون خانم هستيد فعلا کانون قبول نميکند». اين کتابخانههاي سيار در حقيقت ماشينهايي هستند که به وسيله خيران روستا يا استانداريها در اختيار مربيان کانون قرار ميگيرد تا کتابهايي را به دست کودکان روستايي برسانند. سعيد يکي از جوانهاي روستا که با موتورش مقابل تريلي ايستاده بود، ميگفت آنها زمان خودشان تريلي را نديده بودند؛ اما کتابخانههاي سيار برايشان کتاب ميآورده است: «من زياد اهل کتاب نبودم ولي فيلمهاش خوب بود». مربي کانون که بيش از 15 سال است به روستاهاي اطراف با ماشين سيارش کتاب ميآورده است هم به او اشاره ميکند و ميگويد: «آره او هم عضو ما بود که حالا بزرگ شده ولي بيشتر طرفدار انيميشنها بود. برايشان از کانون فيلم و انيميشن ميآوردم». بيشتر مربيهاي ماشينهاي سيار کانون، مرد هستند؛ اگرچه مدير روابطعمومي کانون نيز خود ميگويد: «کمبود مربي مرد داريم»؛ اما همچنان از فرستادن مربي خانم با وجود قبول مسئوليت همهجانبه از طرف خودشان، به اين سفرها امتناع ميکنند. البته در دو استان ايران يکي در شمال و ديگري مربي مربوط به منطقه عشايري که در منطقه کوهرنگ هستند، با همسرانشان به روستاها ميروند و تجربهای جديد را به زندگيشان ميبخشند. مربي منطقه کوهرنگ به چند روستاي ثابت نيز سر ميزند؛ اما از همه بيشتر رساندن کتاب به دست بچههاي عشاير را دوست دارد. در بسياري از وقتها در زمان برپايي مدارس، حتي به کمک معلمان آموزشي ميآيند و با شادي و خنده مسائل رياضي را براي بچهها حل ميکنند. ميگويد: «ديدن کودکان عشايري و انتظارشان با وجود شرايط زندگي براي ديدن ما و گرفتن کتاب، باورنکردني است». چندين سال از عمر کتابهايي که آنها هم مانند اين کودکان و مربيان سيارشان، در کتابخانههاي ثابت کانون جا خوش نکردهاند و از اينسو به آنسو ميروند تا در دستان کوچک عضوهاي کانون خوانده شوند، ميگذرد. ايدهاي که حتي به سالهاي پيش از انقلاب و شايد تأسيس کانون بگذرد؛ زماني که صمد بهرنگي کتابهايي را در ماشين شخصياش ميگذاشت و به روستاهاي نزديک خود ميرفت تا به کودکان کتابخواندن بياموزد. تا امروز، با توجه به آماري که کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان از کتابخانههاي سيارش ميدهد، 56 ماشين سيار روستايي در سراسر کشور بين کودکان عضو، کتاب ميچرخانند تا در اوقات بيکاري بسياري از دانشآموزان محروم از امکانات شهري، پدرها و مادرهايشان، خواهر و برادرهاي بزرگتر و شايد حتي ميهمانها و همسايهها را به خواندن کتاب سرگرم کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.