گسترش صنعت تهرانگردی؛ شاهکلید توسعه اقتصاد شهری
امیر پیمانی. پژوهشگر
امروزه صنعت گردشگری پس از صنایع نفت و اتومبیلسازی به سومین صنعت درآمدزا تبدیل شده است و نقش بسیار مهمی در اشتغالزایی و درآمدزایی کشورها ایفا میکند. ازآنجاکه این صنعت به سرمایهگذاری سنگین اولیه نیاز ندارد؛ بنابراین با توجه بیشتر به آن و در نگاهی جزئیتر، با نگاهی اجرائی در حکمرانیهای محلی (شورای اسلامی شهر و روستا)، میتوان چرخ اقتصادی شهرها را به خوبی به گردش درآورد و قدمهای استواری در زمینه اقتصاد پایدار شهری برداشت. اثرگذاری صنعت گردشگری، از لحاظ اقتصادی در پایتخت با هدف رشد و بالندگی، سبب ایجاد اشتغال، کاهش بیکاری، افزایش درآمد و از همه مهمتر باعث توسعه پایدار و رسیدن به شرایط متعادل از نظر پیشرفت میشود. برای نمونه، از هر 9 کارگر و کارمند در سراسر دنیا یک نفر در صنعت جهانگردی مشغول است. بیشک برای رسیدن به این مقصود، منابع پایدار شهری نقش تعیینکنندهای ایفا میکنند و شاید بتوان این عامل را مهمتر از دیگر عوامل در توسعه شهر تهران ارزیابی کرد. البته این نکته را هم نباید فراموش کرد که موفقیت شهری در تبیین حس مسئولیت شهروندی و انگیزش شهروندان برای مشارکت در امور، منوط به تحقق مواردی از جمله آموزش، اعتمادسازی، امکانسنجی، تحلیل هزینه و مشارکت است. در سالهای اخیر به دلیل فقدان منابع مالی مناسب و ضرورت خدماترسانی، بخش عمده درآمد شهرداری از طریق فروش «تراکم» بوده است که از زمره درآمدهای ناپایدار به شمار میآید؛ درحالیکه اگر مدیریت شهری بخواهد در چارچوب اصول توسعه پایدار حرکت کند، باید متکی به درآمدهای پایدار باشد که ازجمله مهمترین آن گردشگری شهری است. تهران بهعنوان شهری که از یک سو دارای پتانسیلها و توانمندیهای فراوان در شاخههای گوناگون گردشگری است و از سوی دیگر شهری است که به واسطه پایتختبودن محل تمرکز جویندگان کار شده، میتواند با برنامهریزی درست در حوزه گردشگری، بر بیکاری و معضلات اجتماعی ناشی از آن فائق آید. ایران از نظر وجود آثار تاریخی و فرهنگی در میان 10 کشور اول جهان قرار دارد و از نظر جاذبههای اکوتوریسمی و تنوع اقلیمی نیز جزء پنج کشور برتر دنیا است و در عرصه Health Tourism نیز دارای پتانسیلهایی است و تهران نیز از این نعمات به قدر کفایت بهرهمند است؛ اما نکته بسیار مهمی که وجود دارد، این است که تهران بهعنوان امالقرای جهان اسلام، فاقد زیرساختهای مناسب برای توسعه گردشگری است. براساس آمار جهانی، شهر تهران در سال 2015 هشتمین شهر پر وسعت و گردشگر در حوزه صنعت گردشگری است که میتواند با ایجاد زیرساختهای مناسب، بخشهای متنوع و خاص گردشگری را در خود جای دهد. مطابق آخرین اکتشافات باستانشناسی، بیش از هفت هزار سال است که دشت تهران بهعنوان سکونتگاه بشری استفاده شده و بیش از 250 سال است که بهعنوان پایتخت کشور پهناور ایران اسلامی است. ازاینرو دارای گنجینه بسیار گرانبهایی از اماکن تاریخی، مذهبی، تفریحی و طبیعی است که هم میتواند درآمدی پایدار برای شهر ایجاد کند... ...هم هویت شهر را گسترش دهد و هم با ایجاد و گسترش زیرساختهای لازم و بهینهسازی امکانات موجود، زمینههای راحتی و آسایش شهروندان را فراهم کند. از دیگر سو، با توجه به ذات صلحجویانه صنعت گردشگری و امنیت جانی و روانی مستتر در این صنعت، این صنعت زمینهای مساعد را برای حضور موفق بانوان فراهم آورده است؛ اما آنچه تاکنون مانع از تحقق درآمدهای حاصل از این صنعت پرمنفعت بوده، عواملی مانند فقدان برنامه جامع و استراتژیک و همچنین مشخصنبودن هدفها و سیاستهای تهرانگردی در قالب یک برنامه اجرائی است. همچنین استفاده مناسب نکردن از فضای مجازی برای معرفی شهر تهران به گردشگران خارجی یکی از دلایل گسترشنیافتن صنعت تهرانگردی است. از دیگر سو، تطبیق و هماهنگینداشتن فرهنگ جهانگردان برخی از کشورهای خارجی با فرهنگ داخلي نیز در پارهای از موارد، باعث رویگردانی توریستها از سفر به ایران بوده که این مهم در یکی، دو سال اخیر با همراهی توریستها با آداب و عرف جامعه ایرانی، مشکل خاصی به نظر نمیرسد. یکی دیگر از چالشهای پیشروی صنعت تهرانگردی، فقدان نیروی انسانی کارآزموده و متخصص امور جهانگردی در دفاتر ایرانگردی و جهانگردی و بیاطلاعی و بیتجربگی کادر شاغل در مؤسسات جهانگردی از تاریخچه تهران و اماکن دیدنی آن است. شاید برای مخاطبان جالب باشد که عنوان شود در تهران، بالغ بر 70 کاخ، عمارت، موزه، بازار تاریخی، قلعه و برج وجود دارد که شاید نام خیلی از آنها برای ساکنان تهران نیز آشنا نباشد. نبود امکانات اولیه مثل اقامتگاههای مناسب و سرویسهای بهداشتی مطابق استانداردهای جهانی نیز از مهمترین زیرساختهای مورد نیاز برای توسعه صنعت تهرانگردی است. به منظور ایجاد سازوکار اجرائی برای برخورد مناسب با اینگونه چالشها و ایجاد زمینه مناسب برای گسترش پایدار صنعت تهرانگردی، ایجاد یک نهاد هماهنگکننده با همکاری سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و شهرداری تهران میتواند در زمینه آموزش کادر مجرب، ایجاد هماهنگی بین ارگانهای اجرائی مانند تاکسیرانی، اتوبوسرانی، مترو، سازمان هتلها، موزهها، متولیان اماکن تفریحی و سرگرمی و... گام برداشته و زمینههای ترقی این بخش مهم از اقتصاد شهری در تهران را فراهم کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.