گفتوگو با فرح سلطانی به بهانه نمایشگاه «پس از یک شب طولانی»
درزهای زندگی روزمره را روی بوم آوردم
عسل عباسیان: فرح سلطانی، نقاشی که تحصیلات آکادمیک هنر را در دانشگاه آمریکایی دوبی پشتسر گذاشته و با مختصات جهانی هنر بهخوبی آشناست، در تابلوهای نقاشیاش نگاهی بومی به گذشته و اشیای قدیمی دارد. اخیرا مجموعه تابلوهای نقاشیاش از اشیای روزمره قدیمی؛ مثل متر خیاطی، کراوات، کاغذهای مچالهشده و... با عنوان «پس از یک شب طولانی» در گالری ثالث به نمایش درآمده که به بهانه اختتامیه نمایشگاه، با او درباره جهان آثارش گفتوگو کردیم.
وجه تسمیه «پس از یک شب طولانی» برای نمایشگاه نقاشیهایتان چه بود؟ «پس از یک شب طولانی» تداعیگر مقطع زمان و مکانی است که تمام شده و حالا بعد از آن، دوره جدیدی آغاز میشود یا یک نوع مقطع ذهنى که حالا گذشته، ولى اثراتش بر حالحاضر قابل انکار است و کمک به شکلگیرى ِنگاهى ژرفتر و وسیعتر به محیط اطراف در زندگی و آینده میکند. ایده «پس از یک شب طولانی» چطور برای شما شکل گرفت؟ در مجموعه قبلتر هم که همزمان با «آدامسخوانی» محمد رحمانیان به نمایش گذاشته شد، پوست آدامسهای قدیمی را نقاشی کرده بودم. پوست آدامس چیزی است که معمولا آن را توی جیبمان میگذاریم یا بعد از اینکه آدامس را خوردیم، آن را دور میاندازیم. یعنی برایمان چیز بیاهمیتی است. معمولا آدامسخوردن یا مواجهه با آدامسهای قدیمی؛ مثل آدامس خرسی، آدامس موزی، آدامس خروس و... ما را به حالوهوای گذشته میبرد و نوستالژیک میکند یا خاطرهای را برایمان زنده میکند و تداعی این حس است که «اوه، یادش بهخیر یک زمانی ازین آدامسا میخوردیم» و خلاصه رفتن به زمان و مکانی در گذشته و یکجور دعوت به بازنگری دوران کودکیای که از سر گذراندم را بههمراه داشت. آن دوره و آن مجموعه، من را متوجه اجسام کوچک و بیاهمیتی کرد که معمولا در کشوها یا توی جیبمان یا لای طبقات کمد یا کتابخانه گم میشود یا توی جعبههای قدیمی بیسکویت که قبلترها مادربزرگها وسایل خیاطی در آن مىچپاندند. درواقع اشیایی که لابهلای دیگر وسایل گم میشوند ناگهان مورد توجهم قرار گرفتند. عادت دارم هر چندوقت یکبار این وسایل را که از گذشته جمع کردهام بیرون میآورم و مرتب میکنم و دور میریزم. این شامل اشیایى قدیمى است که مصرف نمیشوند و گاهی بهجای دورریختن، آنها را به کسی که میتواند بهتر از آنها استفاده کند میدهم. در یکى از این خانهتکانىها به دفترچه خاطراتى برخوردم که متعلق به 16، 17سالگیام بود و تنها چیزی بود که هیچگاه نتوانسته بودم آن را دور بریزم یا به کسی بدهم. آن دفتر برایم پر از خاطراتی بود که تأثیرشان با من بود و نمادى از یک دوره زیستىام. در مجموعه نقاشیهای «پس از یک شب طولانی» هم بخشی از این اشیا را مدنظر قرار دادم. مثلا یکی از تابلوها را که کاغذنوشتهای مچالهشده بود، از این دفترچه کنده بودم که لابهلای وسایل دیگرم گم شده بود و با کشیدنش در ابعاد بزرگ انگار داشتم درزهای زندگی روزمره را پررنگ میکردم، تا به یادمان بیاید که چطور بخشهایی از گذشته را در هیاهوی اتفاقات دیگر فراموش کردهایم. اهمیت این خردهریزهای فراموششده در انبان خاطرات، در تجربه زیست شما چه بود که تصمیم به تصویرکردنشان گرفتید؟ آن دفتر خاطرات و باقی یادگارها، سمبل اتفاقات و دورانی است که دیدنشان احساساتی را برای من بههمراه دارد که یادآور جهانبینی آن دوره از زندگیام است. دورانداختن آنها انگار میتوانست برایم سمبل دورانداختن آن دوره از زندگیام باشد؛ دورانداختن چارچوبهای ذهنی من در دورانی که با آن شیء یا دفترچه مأنوس بودم، بهاینخاطر که حال من با آن گذشته خیلی تفاوت دارد. قدیمترها به این باور رسیده بودم برای اینکه چیزهای جدید را وارد زندگی و ذهنم، بکنم باید فضایی برایشان خالی کنم. حتی وقتی این فکر را با اطرافیانم در میان میگذاشتم، آنها به من میگفتند این کار لزومی ندارد و آدم چرا باید حتی خاطرات خوبش را از ذهنش دور بریزد؟ یا وسایل قشنگ گذشتهاش را دور بریزد؟ ولی من فکر میکردم فرقی نمیکند اشیا با افکار! ما برای واردکردن چیزهای جدید به ذهن و زندگیمان باید جایی برایشان خالی کنیم. مگر چقدر ذهن و زندگی ما ظرفیت انباشت دارد؟ دورریختن چیزها در دورهای برایم به معنی خالیکردن ظرفیت حسی و فکریای بود که آن چیز در ذهن و جانم اشغال میکرد. برای همین کاغذها را مچاله کرده و گوشهای انداخته بودم، شبیه یکجور پاکسازی. از همان دفترچه قدیمی، اولین کاغذی که میخواستم دور بریزم، تنها صفحه دفتر بود که چیزی روی آن ننوشته بودم. وقتی مچالهاش کردم و روی زمین انداختمش، تصویر یک پرنده را دیدم. تنها کاغذ سفید دفترچه حالا که میخواستم دورش بریزم مثل یک پرنده شده بود؛ پتانسیلی برای پرواز و کشف. فکر کردم باید این تصویر را نقاشی کنم بهعنوان یک لحظهای که تفکراتم منقلب شد و ذهنیتم نسبت به اشیای قدیمی عوض شد، پی بردم آنها نهتنها دورریختنی و اضافه نیستند، بلکه پتانسیلهایی برای تغییرند و بعد نقاشیهای دیگر مجموعه هم برایم هرکدام سمبل نگاه دوباره به یک دوران زندگیام بودند؛ مثلا کاغذی مچاله، در این مجموعه بود که فهرست خرید روی آن نوشته شده و وقتی در واقعیت آن تکهکاغذ را به قصد دورریختن مچاله کردم، دیدم شکل مچالهشدهاش باز شبیه پرنده بود؛ فهرست خریدی که انگار یادآور انتخابهای یک دوره زندگی من بود و فهرستى که قابلیت پرشدن از خریدهاى جدید را دارد. کلا این مجموعه نقاشیها استعاره بصری از موقعیتی است که بخشی از امروز ما را ساخته است. چطور به سبک هایپررئال رسیدید؟ موافق نیستم که سبک نقاشیهایم هایپررئال است. اگر بنا داشتم هایپررئال نقاشی کنم، حتما خیلی دقیقتر جزئیات را نقاشی میکردم و رنگبندی و سایهپردازىها متفاوت میشد. ولی شاید بتوان گفت من قائل به ترکیبی از پاپآرت و رئال بودم، شاید یکجور پست-پاپآرت را مدنظر داشتم. در مجموعه آدامسها، از نظر بصرى، پاپآرت به معنای اندیوارهولیاش را مدنظر داشتم، اما اینجا برایم متفاوتتر بود. در ادامه مسیر چه مجموعههایی روی بوم خواهید آورد؟ الان پاسخ به این سؤال برایم دشوار است. نقاشی برای من همیشه یک روند است. هر مجموعه در امتداد مجموعه قبل بوده و انگار در حال طیکردن یک مسیر واحد هستم. افکار و ذهنیاتم انگار پله پله دارند پیش میروند. در نخستین مجموعهام نوستالژی برایم پررنگ بود و در این مجموعه آخر، پشتسرگذاشتن آن نوستالژی، مرحلهای بعد از مرحله قبل که فکرم را کامل کرد. نسبت به آینده هم فضای ذهنی بازی دارم. این مجموعه برایم یکجور مرور و بازخوانی خودم بود، یک بازنگری در همه ابعاد. حتما مجموعههای بعدی هم در همین راستاست. کشف و شهودی که حین تکمیل مجموعه «پس از یک شب طولانی» برایم رخ داد، این بود که همهچیز در یکجور عدم قطعیت است، حتی افکارمان. چون ما انسانها موجوداتی ناتوانیم و کهکشان خیلی بزرگتر از آن است که بتوانیم به گستره وسعتش با قطعیت پی ببریم و واقعیترین معناها، حس و حالهای در لحظه است. نهایتا فهمیدم مهم نیست من چه تصویری روی بوم میکشم، مهم حسی است که به ذهن بیننده متبادر میشود. حتما مجموعه بعدی من در راستای کشف ناتوانی انسان در ادراک بیکران این هستی است. در ادامه مسیر فقط به نقاشی قائل خواهید بود یا مدیاهای دیگر نیز موردتوجهتان خواهد بود؟ بله حتما. به فیلمسازی فکر میکنم و حتی به مجسمهسازی. منتها اول باید در نقاشی به جایی که میخواهم برسم، بعد احتمالا سراغ فیلم کوتاه و ویدئوآرت، خواهم رفت. آنجایی که در نقاشی دلتان میخواهد به آن برسید، کجاست؟ جای دلخواهم جایی است که بتوانم هرآنچه فکر میکنم باید نقاشی کنم را نقاشی کرده باشم. هنوز خیلی ایدهها دارم که روی بوم پیاده نشده و میخواهم این کار را حتما بکنم. تا زمانی که بتوانم نگاهم را به بیننده با قلممو روی بوم انتقال دهم نقاشی برایم کار میکند و نقاشى در اولویت است تا مدیوم هاى دیگر. ممکن است جایی دیگر برای حرفی که میخواهم بزنم، مدیوم مناسب ویدئوآرت باشد. مثل اینکه گاهی لازم است نقاشیات را روی بوم 50 در 50 بکشی، گاهی هم باید نقاشیات را روی یک دیوار بلند بکشی تا حرفت را درست زده باشی. باید بنا بر ایدههایی که به ذهنم میآیند ببینم تا چه وقت نقاشی پاسخگوست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.