مکان دموکراسی
نسبت میان دموکراسی و محل ظهور و بروز آن از دیرباز دغدغه متفکران و نظریهپردازان غربی بوده است. در سالهای اخیر پیوند میان دموکراسی و عدالت اجتماعی و مکان یا آنچه تحت عنوان «فضای عمومی» شناخته میشود مسئلهساز بوده است. تحلیلهای بسیاری در این خصوص نوشته شده، از جمله کتاب «ساختن اجتماع: شکلبندیهای امر اجتماعی در فلسفه و شهرگرایی معاصر» نوشته برایان الیوت که بهتازگی به فارسی منتشر شده است. برایان الیوت، نویسنده و متفکر انگلیسی، صاحب آثاری در زمینه فلسفه قارهای و خصوصا ارتباط آن با معماری و شهرسازی است. او هماکنون استاد فلسفه دانشگاه پورتلند است. الیوت در این کتاب مدعی است میان فلسفه و معماری ارتباط تنگاتنگی وجود دارد، تا جاییکه بدون توجه به «مکان» نهتنها دموکراسی و رسیدن به اهداف عدالت اجتماعی ممکن نیست، بلکه فهم اجتماع نیز ناممکن است. در نظر او نسبت میان اجتماع و مکان یا فضاهای عمومی را میتوان با شکلگیری خانواده مقایسه کرد که بدون «خانه» معنایی ندارد. کتاب حاضر میکوشد نشان دهد تحقق دموکراسی و عدالت اجتماعی مشروط به کنشی جمعی از سوی تکتک افراد جامعه است که آن نیز در گرو مکانی برای کنشورزی است. بنابراین نویسنده مدعی است بدون توجه به چیستی مکان و نحوه شکلگیری آن و توزیع آن میان مردم نه دموکراسی و عدالت اجتماعی ممکن است و نه فهمی از اجتماع حاصل میشود. روشن است که تنش میان نظر و عمل در این کتاب نیز بسیار جدی است، چون در نظر نویسنده «نظریه گرایش به این دارد تا بر کنش جدا از فضا تأکید کند درحالیکه شهرسازی و معماری مایلاند که فضا را در غیاب کنش جمعی ببینند». کتاب حاضر در پی رویکردی است که بتواند رفع تنش دیرینه «نظر و عمل»، کنش جمعی و مکان را به موازات هم پیش ببرد. در بخش نخست کتاب سه نظریه درباره شکلبندیهای اجتماعی بررسی میشود: اجتماع گفتوگویی هابرماس، اجتماع تکین متفکرانی همچون ژان لوک نانسی و جورجو آگامبن و اجتماع اعتراضی که مبتنیبر آرای متفکرانی چون ژاک رانسیر و شانتال موف است. نویسنده ضمن نقد دو رویکرد اول ایده مطلوب خود را در رویکرد سوم بسط میدهد: «امید من از نگاشتن این کتاب این است که در تداوم سنت ساختن اجتماع به مثابه و از طریق مخالفت [و اعتراض] سهمی داشته باشم». در بخش بعدی برخلاف بخش اول که معطوف به نظریه است، به سه مدل شهرسازی و شهرگرایی میپردازد: شهرگرایی جدید، شهرگرایی پستمدرن و آرمانگرایی دیالکتیکی. هر یک از مدلهای بخش دوم تقریبا منطبق بر یکی از نظریات اجتماع در بخش اولاند. نویسنده نشان میدهد چگونه ایدههای هر یک از این مدلهای اجتماعی، شهرسازی و شهرگرایی خاصی را عرضه میکنند. او با ارائه مواردی مشخص و شناختهشده نحوه انطباق این مدلها و نظریات را نشان میدهد. در بخش دوم نیز نویسنده با مدل سوم، یعنی آرمانگرایی دیالکتیکی همدل است و اهداف خود را در نظریه اجتماع اعتراضی در این مدل عملی میداند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.