کودک و توسعه
رضا بژکول
نمیتوانید به کودکی بیاموزید که از خود مواظبت کند، مگر آنکه او را آزاد بگذارید تا برای مواظبت از خود بکوشد، ممکن است اشتباه کند؛ ولی دانایی او از میان همین اشتباهات سرچشمه میگیرد (ویچر). کشورهای توسعهیافته برای رشد و پیشرفت در جهان توسعهیافته به پرورش کودکان در پایههای ابتدایی و آموزش در بزرگسالی اهمیتی خاص قائل هستند. دولتمردان در کشورهای توسعهیافته از تولید ناخالص ملی خود میزنند و برای سرمایهگذاری در نظام آموزشی هزینه میکنند تا با تمرکز به پایههای تحصیلی کودکان و پرورش آنان، آینده بهتری را رقم بزنند. کشور ما یک قرن در حال سعی و خطا است تا با سرمایهگذاری از مکتبخانههای قدیم به آموزشوپرورش این امر را تسری بخشد، شاید که توسعه پیدا کند؛ اما شواهد نشان میدهد که ما همچنان در این زمینه عقب ماندهایم. غربیها 70 سال پیش با سرمایهگذاری برای رشد عینی و ذهنی کودکان در پایههای تحصیلی گام برداشتند و امروز به نتایج بزرگی دست یافتهاند. آنان بهدرستی پی بردند که کارخانه توسعه در کشور از خانه و مدارس ابتدایی شروع میشود و به کارخانهها و محیط اجتماعی نضج پیدا میکند. غربیها نشان دادند برای اینکه توسعه پیدا کنند، باید برای کودکان زیر 10 سال برنامهریزی و سرمایهگذاری کنند، آنها دریافتند که حساسترین دوره پرورش فرزندان در دوره کودکی است. کارخانه توسعه در همه کشورهای پیشرفته از خانه تا مدرسه و یادگیری جمعی متمرکز است؛ تاجاییکه این الگو به کشورهای شرق آسیا مانند ژاپن، کره و سنگاپور نیز تسری پیدا کرد تا آنان بهتر و پربارتر آن را عملی و نهادینه کنند. غربیها پی بردند که باید دانش ضمنی کودکان را بالا ببرند، دانش ضمنیای که توانایی بچهها را دربرگیرد و درون آنها موجی از عشق و خلاقیت ایجاد کند. پذیرفتند که راه هدایت کودکان، پرورش عملی و دادن آزادی انتخاب در کودکی و بالابردن توانایی آنان در امر پرسشگری و نقدپذیری است. از طرفی دریافتند که مسئول تعلیم کودکان در ابتدا مادر و پدر هستند و سپس خانه و دبستان، مرکز انسانپروری. در خانه است که کودک یاد میگیرد چگونه گفتوگو کند، تفکر بلندمدت داشته باشد و نقدپذیر باشد؛ اینها را کودک در خانه با مادر و پدر تمرین میکند تا با ورود به مدرسه آنها را نهادینه کند. طبق گفته کارشناسان آموزشی، برای کودکان سه درس، بیش از هر درسی در ایجاد خرد جمعی و گروهی تأثیرگذار است؛ کاردستی، نقاشی و ورزش. در کلاس نقاشی و با یکرنگشدن همه ابزارهای نقاشی توانمندی کودک رشد میکند، کودک سرمایهگذاری مشترک را یاد میگیرد، مدیریت را میآموزد، همکاری و همفکری را در کنار همکلاسیها آموزش میبیند، گفتوگو را تمرین میکند، تفاهم را میآموزد، تقسیم کار را یاد میگیرد، سلسلهمراتب را تجربه میکند، صبر در همکاری و ریسکپذیری را یاد میگیرد؛ اینها را فقط در یک کلاس نقاشی میآموزد. هر کسی مسئول است از خلاقیت ذهنی خود برای نقاشی دستهجمعی بهره میگیرد، نه اینکه بهتنهایی و با وسایل فردی جدای از دیگران نقاشی را بیاموزد. همین عوامل و عاملهای دیگر به آنان میآموزد که خرد جمعی، تصمیمهای جمعی، تفاهم و انتخابهای جمعی را ابتدا در خود حلاجی کنند و سپس در جامعه و محیط کاری آن را بارور کنند. آنگاه همین کودکان خلاق و خرداندیش در فرایند زمان، توسعه کشورشان را شتاب بیشتری میبخشند. مسئولان ما نیز میتوانند با دادن بخش اعظمی از درآمد ناخالص ملی، آموزشوپرورش و تربیت مربیان بزرگ برای کودکان آیندهساز کشور را دریابند، پایههای فکری آنها را در مطالعه و کارهای جمعی از لحاظ روحی آماده کنند تا با عشق و خلاقیت ذهنی، بهترزیستن را در کنار همدیگر و ساختن ایران فردا را در خرد جمعی متحول کنند. هرکدام از مسئولان و ما، باید کانون تحول کودکان جامعه باشیم، چه با قلم و چه با قدم.دریغکردن از سرمایهگذاری دولتمردان کشور در نظام آموزشی و سهلانگاری در پرورش درست کودکان جامعه، یعنی ازدستدادن فرصتهای طلایی برای نسلهای بعدی. کوتاهی در پرورش درست کودکان چه از ناحیه پدر یا مادر و چه نظام آموزشی و معلمان پرورشی، ما را در فرایند توسعه محروم و محرومتر خواهد کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.