|

بررسی رفتار اخیر صداوسیما از دیدگاه فروید

غلامرضا هاشمی‌فرد

فروید، پدر علم روان‌کاوی، معتقد است ضمیر ناخودآگاه (The unconscious) انباری است پر از تمایلات و آرزوهای خارج از دسترس که تعیین‌کننده رفتار و گفتار ماست. اخیرا شاهد تحریف سخنان رئیس‌جمهور در شبکه خبر بودیم. جایی که روحانی گفته بود «به قوه قضائیه دعوت شدم» ولی در زیرنویس، شبکه خبر از کلمه «احضار» استفاده کرد. البته بعد از اینکه با واکنش گسترده کاربران فضای مجازی روبه‌رو شد، شبکه خبر-بدون عذرخواهی-از آن با عنوان «اشتباه سهوی» یاد کرد. در سایت شبکه خبر با لحنی حق‌به‌جانب آمده: «... این اشتباه بعدا اصلاح شد ولی به‌هرحال بهانه لازم به طرفداران دولت داده شده بود!». برای واکاوی محتویات ضمیر ناخودآگاه قاعدتا باید سوابق و گذشته آن را بررسی کرد. به عبارت دیگر باید دید آن انبار ناخودآگاه چگونه پر شده است. با شروع به کار دولت یازدهم در مرداد ١٣٩٢ شاهد کارشکنی‌ها و حملات جناح ناكام بودیم. از همان زمان بود که مخالفان، تمایلات و آرزوهایشان را از انبار ناخودآگاهشان بیرون کشیدند و در رسانه‌های گسترده‌ای که در اختیار داشتند، منتشر کردند. یکی از این تمایلات، یک‌دوره‌ای‌شدن دولت تدبیر و امید بود. به‌عنوان مثال در گفت‌وگوی تصویری که حمید رسایی، نماینده سابق مجلس، در ١٠ آبان ١٣٩٥ با سایت خبرآنلاین داشت، از احتمال رد صلاحیت روحانی سخن به میان آورد و در ادامه با اطمینان پیش‌بینی کرد که «دولت روحانی اولین دولت چهارساله خواهد بود». در کنار این‌گونه اظهارنظرها نادیده‌گرفتن دستاوردها و اقدامات دولت از سوي صداوسیما به جایی رسید که رئیس دولت را به واکنش واداشت. البته قضیه به همین‌جا ختم نمی‌شود و حملات کم‌سابقه به دولت از جمله مخالفت شدید با مذاکرات هسته‌ای و در پی آن انکار دستاوردهای برجام گوشه‌ای از تلاش طرف مقابل است. از طرفی، حامیان دولت که از تفرقه، خشونت و افراطی‌گری فرسنگ‌ها فاصله دارند، در ضمیر ناخودآگاهشان سال‌هاست ایران را برای همه ایرانیان می‌خواهند، اهل گفت‌وگو با تمدن‌ها و عقاید مختلف هستند و طرفدار احترام متقابل، مذاکره و صلح. ماه‌های منتهی به انتخابات ٩٦ هرگاه صداوسیما می‌خواست نقبی بزند به این رویداد سرنوشت‌ساز و نظر مردم کوچه‌‌وبازار را جویا شود، بدون استثنا ماحصل نظرات پخش‌شده سعی در متقاعد‌کردن مخاطبان در ناکارآمدبودن دولت روحانی داشت. گویی آن ١٩‌میلیون‌نفری که خرداد ١٣٩٢ به دولت اعتدال رأی داده بودند، همگی نادم و پشیمان شده بودند. اوضاع بازار خراب است، همه بی‌کاریم، برجام هیچ دستاوردی نداشته، رئیس‌جمهوری می‌خواهیم که انقلابی باشد و.... اینها کلیدواژه‌های مصاحبه‌های پخش‌شده از صداوسیما بود. پس از انتخابات معنادار اردیبهشت ٩٦ وقتی تلاش برای القاي شائبه تخلف و شیطنت‌هایی از این دست راه به جایی نبرد، شاهد دو اتفاق نادر بودیم که فروید به آن «تداعی آزاد» (Free association) می‌گوید. حالتی که در آن، فرد هرآنچه را در ذهن دارد، بدون ملاحظه و بدون درنظرگرفتن منطقی یا غیرمنطقی‌بودنش، بیان می‌کند. اتفاقات روز قدس و نماز عیدفطر، دفاع تمام‌قد صداوسیما از نوحه‌خوانی سیاسی در روز عید مسلمانان و انتقاد از کاربرانی که به این بی‌حرمتی اعتراض کرده بودند، هرچند دور از ذهن نبود ولی بار دیگر سؤالات زیادی را به‌وجود آورد. مخاطبان سال‌هاست که به‌خوبی از تمایلات پنهان و آشکار صداوسیما مطلع هستند. بنابراین در این دهکده جهانی که هیچ خبر و اتفاقی از دید مخاطب قرن ٢١ میلادی پنهان نمی‌ماند، رسانه‌ها دائما در بوته راستی‌آزمایی قرار می‌گیرند. پس نیاز به گفتن نیست که بی‌توجهی به ضمیر ناخوداگاه ٢٤‌ میلیون رأی‌دهنده، متأسفانه ریزش روزافزون مخاطبان صداوسیما را در پی خواهد داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.