شناکردن خلاف جهت آب؛ از سینما «کاپری» تا «هنر و تجربه»
بگذار نهال «هنر و تجربه» درخت شود
بهناز شیربانی: «جدال بیحاصل». این را احمد طالبینژاد میگوید در توصیف اختلافات اخیر شورای صنفی نمایش با گروه سینمایی هنر و تجربه. اختلاف، با صحبتهای همایون اسعدیان، رئیس این شورا، درباره چگونگی نمایش فیلمهای گروه «هنر و تجربه» آغاز شد. اسعدیان در نامهای به مدیر موزه سینما از او خواست فقط سئانسهای دو و چهار سینما فردوس را به نمایش فیلمهای گروه «هنر و تجربه» اختصاص دهند و بقیه سئانسها در اختیار فیلمهای سرگروهها قرار گیرد. او در نامهاش تهدید کرد اگر این تغییر اعمال نشود، دیگر برای این سینما حواله صادر نمیشود. ارسال نامه رئیس شورای صنفی نمایش به مدیر موزه سینما برای حذف سئانسهای «هنر و تجربه» واکنش امیرحسین علمالهدی را در پی داشت. او در یادداشتی نوشت: «بیش از یک سال است که شورای محترم صنفی نمایش خانه سینما با دلایل واهی در حال چوب لای چرخ گذاشتن مهمترین دستاورد دولت یازدهم در حوزه فرهنگ و هنر است! تعجب نمیکنم از این اقدام چون دعوای سینمای بدنه با سینمای اندیشه از زمان دعوای قابیل و هابیل قابل ردیابی است... . عزیزان شورا، در انتهای نامه رئیس محترم آن شورا ذکر شده است که بهنحوی معضل حل شود! القصه، باز منتظر جلوگیری از رفتارهای غیرقانونی و محفلی آن شورا دراینباره به وسیله شورایعالی اکران و سازمان سینمایی کشور هستیم و در صورت اجرائیشدن تهدیدات، همه فعالیتهای هنر و تجربه متوقف و براساس مصالح این سینمای نجیب و همراهی خیل دستاندرکاران آن و اطلاع از تصمیم نهایی رئیس محترم سازمان سینمایی تصمیمی اتخاذ خواهد شد». جدال بیحاصل پس از تجربههای ناموفق در راهاندازی گروهی سینمایی برای نمایش فیلمهای دارای مخاطب محدود و خاص در اواخر دولت هشتم (گروه سینمایی آسمان باز در 1383)، اواسط دولت نهم (گروه سینمایی مخاطب خاص در 1386) و اواسط دولت دهم (گروه سینمایی مخاطب خاص در 1390)؛ سرانجام در دولت یازدهم (سال 1392) برای پاسخ به نیاز سینمای ایران و با توجه به ضرورتهای حاصل از تحولات تکنولوژیک و فرهنگی در سطح جهانی و ملی، برای نمایش این دسته از فیلمها «گروه سینمایی هنر و تجربه» شکل گرفت. همانطورکه علمالهدی نوشت، «سینمای هنر و تجربه» پاسخی منطقی و کارشناسی به مطالبات فروخفته و پاسخنگرفته بخش مهمی از فعالان تاریخ سینمای ایران است. صدها فیلم مهم تاریخ سینمای ایران که دارای ارزشهای هنری و تجربی بودهاند، به دلیل فقدان عوامل و شاخصها و جاذبههای اقتصادی از چرخه نمایش سینماها حذف شدهاند یا به بدترین نحو ممکن در صورت نمایش در سینماها، تحقیر و سرکوب شدهاند. احمد طالبینژاد، منتقد، درباره تأثیر سینمای هنر و تجربه بر جریان سینمای کشور به «شرق» میگوید: «صحبت از اکران فیلمهای غیرمتعارف در سینمای ایران به سالها پیش برمیگردد و مصائبی که برای اکران چنین فیلمهایی در جریان بوده است. واقعیت این است که این روزها کمتر کسی از این موضوع صحبت میکند که اگر امروز از سینمای تجربی حرف میزنیم، اگر در دهه 50 سینما کاپری از سوی مهدی میثاقیه بنا نمیشد و فیلمهای خارج از جریان معمول سینمای آن دوران مثل طبیعت بیجان و مغولها و... در آن نمایش داده نمیشد، معلوم نبود که آیا از آن جریان سینمایی در ایران چیزی به جا میماند یا خیر؟ او ادامه میدهد: «بعد از انقلاب تعدادی از این جنس فیلمها ساخته شد که امکان نمایش در سینماها را پیدا نکرد و عملا در آرشیو ماندند و پیش از آغاز به کار سینماي هنر و تجربه بسیاری از جریانهایی که سعی داشتند این نوع سینما را سرپا نگه دارند، شکست خوردند و گروه سینمایی هنر و تجربه عملا نقطه امید بسیاری از فیلمسازانی شد که به هر دلیلی علاقهای به ساخت فیلمهای تجاری ندارند و به نوع دیگری از فیلمسازی علاقهمندند». طالبینژاد در بخش دیگری از صحبتهایش میگوید: «نوعی از سینما وجود دارد که قرار نیست همه مردم برای دیدن فیلمهایش هجوم بیاورند. در کتاب به روایت ناصر تقوایی که به نگارش درآوردهام، تقوایی جمله زیبایی درباره این سینما میگوید و آن این است که: «این نوع از فیلمها وظیفه توسعه زبان سینما و اشاعه فرهنگ و هنر سینما را بر عهده دارند». تأثیر این نوع فیلمها بیشتر روی کسانی است که یا مربوط به قشری است که در رشته سینما تحصیل میکنند یا هنرجویان سینمایی یا مخاطبانی که این نوع سینما را میپسندند و هنر و تجربه بنا شد به نياز بخشی از مخاطبان سینمای ما که علاقهمند به چنین فیلمهایی هستند پاسخ داده شود. او در ادامه میافزاید: «در این مدت فیلمهای دیگری نیز در گروه سینمای هنر و تجربه اکران شد که به اصطلاح چرخش بچرخد و اکران فیلمهای هنری هیچ ضربهای به سینمای بدنه نمیزند و اتفاقا بخش دیگری از مخاطبان سینمای ایران را راضی نگه میدارد. نمیدانم صحبتهای اخیر آقای اسعدیان دقیقا درباره چیست؟ و چرا از جایگاه مدعیالعموم به جدال با جریان هنر و تجربه آمده است؟ و از نظر من این جدال بیحاصلی است. طالبینژاد در بخش دیگری از صحبتهایش میگوید: «دوستانی که در حیطه سینمای هنر و تجربه کار میکنند، پشتوانه آینده سینمای ایران هستند و اتفاقا این سینما نیاز به حمایت دارد و سینماگرانی امثال امیریوسفی و شهرام مکری و فیلمسازان درخشانی از این دست روزبهروز به تعدادشان اضافه میشود و این جریان سینمایی در حال رشد است». او ادامه میدهد: قطعا من هم انتقادهایی به گروه سینمایی هنر و تجربه دارم که آنها را در مواردی به آقای علمالهدی انتقال دادم؛ اما متعجبم که چرا عدهای تیشه به ریشه آن میزنند؟ در تمام 37، 38 سالی که درباره سینمای ایران نوشتم و سعی کردم به سینمای ایران کمک کنم، وظیفه خودم میدانم مقابل جریان تخریب سینمای هنر و تجربه نیز بایستم و از این گروه سینمایی و تأثیری که در فضای سینمای ایران دارد حمایت کنم». باید برای ادامه مسیر فکری کرد اما سیروس الوند درباره گروه سینمایی هنر و تجربه و تأثیراتی که بر جریان حرفهای سینمای ایران داشته، به «شرق» میگوید: «نفس وجود گروه سینمایی هنر و تجربه خوب است. این گروه سینمایی زمانی بهوجود آمد که برخی فیلمها نیاز به نمایش داشتند و در چرخه حرفهای نمایش هم جایی نداشتند و هنر و تجربه به کمک این فیلمها آمد». او ادامه میدهد: «اما در این میان برخی فیلمها در این گروه سینمایی به نمایش گذاشته شد که خیلی ارتباطی با هنر و تجربه نداشت و الان این گروه سینمایی به جایی رسیده است که باید درباره ادامه مسیرش برنامهریزی کرد. این موضوع ارتباطی هم با مدیریت یک نفر ندارد و نمیتوان به آقای علمالهدی انتقاد کرد. مقصودم این است که باید برای ادامه مسیر فکری کرد که هر فیلمی در این گروه سینمایی نمایش داده نشود، مثلا فیلم فروشنده فیلمی نیست که بتوان در اکرانهای گروه هنر و تجربه جای داد و نفس حضور هنر و تجربه برای فیلمهایی است که حقیقتا نیاز به فضایی برای دیدهشدن دارند». نهال «هنر و تجربه»، نوپاست؛ اما به گواه بسیاری از دستاندرکاران هنر هفتم در پاسخ به مهمترین مطالبات سینمای ایران در چند سال گذشته موفق بوده. امید است این نهال با همیاری و همکاری مجموعه نهادها، دولت، صنوف سینما و مخاطبان فعال سینما تبدیل به درختی تنومند شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.