درباره تاریخچه شکلگیری سیارکها
مقصد ما در آیندهای نامعلوم
سیارکها درواقع بازماندههایی از دوران پیدایش منظومه شمسی هستند. حدود 4.5میلیارد سال پیش، زمانی که خورشید ما تازه شکل گرفته بود و سیارههای منظومه شمسی در حال شکلگرفتن بودند، ذرات غبار و موادی که از پیوستن به خورشید بازمانده بودند در کنار هم جمع میشدند و کلوخهایی را به وجود میآوردند. این کلوخها کمکم با هم برخورد میکردند و پیشسیارهها و سیارکهایی را به وجود میآوردند که به مرور زمان با برخورد با یکدیگر در هم فشرده و با هم ترکیب میشدند و درنهایت پیشسیارهها و سیارهها را شکل میدادند. بعد از آنکه سیارههای اصلی شکل گرفتند، بخشهایی از این مواد ابتدایی که از مشارکت در ساخت سیارهها برجای مانده بودند، در بخشهای مختلف منظومه شمسی و تحتتأثیر گرانش این منظومه آرام گرفتند. این اجرام باقیمانده، ابعاد متفاوتی داشتند؛ از ذرات کوچک و پراکنده غبارمانند تا صخرههای بزرگی به قطر چندینکیلومتر. عمده اجرام بزرگ بازمانده این رویداد در ناحیهای میان مدار دو سیاره مریخ و مشتری آرام گرفتند که آن را به نام کمربند سیارکها میشناسیم. با وجود اين، بسیاری از این اجرام در مدارهایی با کشیدگی بسیار بالا قرار دارند و در مسیر گردش خود به دور خورشید به نزدیکیهای زمین میرسند و گاهی مدار سیاره ما را قطع میکنند که به این معنی است که اگر در زمانی که این عبور صورت میگیرد، زمین هم در همان حوالی مداری باشد، ممکن است برخوردی صورت گیرد. سیارکهایی که به نزدیکی زمین میرسند، به نام اجرام نزدیک زمین یا NEO شناخته میشوند. دانشمندان سعی میکنند با استفاده از ابزارها و توانی که در اختیار دارند، به فهرستبندی و کشف و ردیابی این اجرام بپردازند. این اجرام ممکن است روزی با زمین برخورد کنند. چنین اتفاقی بسته به ابعاد سیارک، زاویه برخورد و محل برخورد، ممكن است تأثیراتی منطقهای یا جهانی داشته باشد. البته باید در نظر داشت سیارکها صرفا پیامآوران نابودی نیستند. سیارکها از نظر علمی، یکی از ارزشمندترین اعضای منظومه شمسی ما بهشمار میروند. آنها یادگاران دوران پیدایش منظومه هستند. درحالیکه سیارههای بزرگ منظومه شمسی بر اثر فرایندهای فرسایشی و برخوردهای کیهانی بهطور مداوم در معرض تغییر بودهاند و آنچه امروز هستند، تفاوت بسیاری با اجزای سازنده اولیه دارد، اما سیارکها بهنوعی واحدهای اولیه سازنده سیارهها هستند که کموبیش دستنخورده تا امروز باقی ماندهاند. بررسی سیارکها (و همچنین دنبالهدارها) میتواند دانشمندان را از رازهای پیدایش منظومه شمسی آگاه و به رمزگشایی اسرار آنها کمک کند. بههمیندلیل هم بررسی سیارکها و دنبالهدارها، یکی از اولویتهای برنامههای رصدی و فضایی بهشمار میرود. یکی از برنامههای مهم ناسا که ترکیبی از برنامههای سرنشیندار و رباتیک این سازمان بهشمار میرود، طرح بهدامانداختن و تغییر مسیر یک سیارک کوچک است. قرار بود یک سیارک کوچک را به شکل رباتیک به دام انداخته و به مدار ماه بیاورند و گروهی از فضانوردان در آنجا بهطور مستقیم از آن نمونهبرداری کنند. این طرح با دستورالعمل تازه دولت ترامپ، برای مدتی نامعلوم، در حالت تعلیق قرار گرفته است، اگرچه احتمال زیادی دارد در اولین فرصت به دستور کار بازگردد. سوی دیگر ماجرا کمی اقتصادیتر و البته آیندهنگرانهتر است. اگر انسان روزگاری بخواهد از گهواره تمدن خود (یعنی زمین) قدم بیرون بگذارد و راهی سیارهها و قمرهای دیگر منظومه شمسی شده و به مسکونیسازی آنها اقدام کند، سیارکها هستند که نقشی کلیدی را در این میان بازی میکنند. سیارکها قابلیت تأمین بسیاری از منابع مهم برای آینده توسعه انسان در فضا را در دل خود دارند. یکی از سادهترین ذخایر آنها آب و اجزای تشکیلدهنده آن، هیدروژن و اکسیژن، است که میتواند برای سوخت سفینههایی که قصد سفرهای میانسیارهای دارند، به کار گرفته شود. آنها همچنین در دل خود برخی از مواد معدنی ارزشمند و کارآمد در ساختوسازها و توسعه ناوگان فضایی را دارند؛ موادی که میتوان با استفاده از ساختارهای رباتیک یا سرنشیندار اقدام به استخراج آنها کرد. معدنکاری فضایی دیگر امری تخیلی نیست، از هماکنون چند شرکت تجاری در زمینه معدنکاری فضایی، نام خود را ثبت کردهاند و از سوی دیگر دولتهای مختلف با تنظیم قوانینی سعی دارند این مسیر را هموار کنند. اگرچه شاید هنوز فناوری بخش خصوصی بهاندازه کافی برای چنین استخراجی پیشرفته نباشد و مدل اقتصادی و تجاری سودآوری در زمان حاضر وجود نداشته باشد، اما سیارکها شاید بخش مهمی از آینده ما را در فضا تشکیل دهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.