میراثی که ساده از بین نمیرود
امیرعلی ابوالفتح- كارشناس مسائل آمريكا
در میان وزارتخانههای دولت یازدهم، یکی از موفقترین و پردستاوردترین وزارتخانه، وزارت امور خارجه بوده است. این وزارتخانه به ریاست محمدجواد ظریف در حالی اداره امور را از دولت قبلی تحویل گرفت که جمهوری اسلامی ایران سختترین دوران انزوای خود را پس از پیروزی انقلاب اسلامی تجربه میکرد. این انزوا در تشدید فعالیتهای ایرانهراسانه غرب به رهبری ایالات متحده و متأثر از سیاستهای هستهای ایران ایجاد شده بود؛ گرچه در آن زمان، مقامات ارشد نظام و دولت وقت بارها بر صلحآمیزبودن این برنامهها تأکید داشتند؛ بااینحال دستگاه دیپلماسی در دولت وقت یا قادر به ارائه توضیحات مناسب به طرفهای خارجی برای برنامههای هستهای ایران نبود یا اینکه ادلههای مطرحشده بنا بر دلایل دیگر، در غرب شنیده نمیشد.
این وضعیت سبب شد تا تیم جدید دیپلماسی در دولت یازدهم، با هدایت و راهنمایی مقامات ارشد نظام مسیر جدیدی را برای حل مهمترین و فوریترین تهدید امنیتی کشور بیابند. راه برای این تیم زمانی باز شد که رئیسجمهوری ایران و رئیسجمهوری آمریکا در سفر حسن روحانی به نیویورک در اقدامی بیسابقه با یکدیگر تلفنی صحبت کردند. در پی این رویداد تعیینکننده، برای نخستین بار محمدجواد ظریف و جان کری، همتای آمریکایی وی، پای میز مذاکره نشستند تا برای آنچه ایران آن را حق مسلم هستهای مینامید و آمریکا از آن بهعنوان تهدید امنیتی یاد میکرد، فصل مشترکی بیابند. گذشت قریب به دو سال مذاکرات فشرده، طولانی و نفسگیر میان ایران و گروه 1+5 نشان داد که توانایی وزارت امور خارجه در بسیج همه امکانات برای تأمین حداکثر منافع ایران در حد مقبولی بوده است. مسلما اگر فردی با ویژگیهای شخصیتی و تواناییهای حرفهای مانند ظریف بر مسند ریاست بر وزارت امور خارجه تکیه نزده بود، کسب دستاوردهای جمهوری اسلامی ایران در چنین زورآزمایی بینالمللی متفاوت بود. البته همین وزارتخانه نارساییها، ناکارآمدیها و ناتوانیهایی نیز داشته است؛ بهعنوان مثال، وزارت امور خارجه نتوانست با مدیریت صحیح، از وخیمترشدن روابط ایران با همسایگان عرب حاشیه جنوبی خلیج فارس جلوگیری به عمل آورد یا روند ایرانهراسی را متوقف کند. بااینحال، میتوان انتظار داشت که در دولت دوازدهم، تغییرات در رأس وزارت امور خارجه با تغییرات کمتری در مقایسه با دیگر وزارتخانهها انجام گیرد. حتی اگر هم محمدجواد ظریف به هر دلیلی از ادامه راه منصرف شود یا حتی کنار گذاشته شود، به نظر نمیرسد میراث وی برای مدتها در این وزارتخانه مهم و کلیدی از بین برود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.