|

درباره همسر چینی

این فرومایگی

محمد آقازاده

بازیگران نمایش «عروس چینی»، نوشته رحمت امینی و کار مرجان قمری، در یک گپ‌وگفت، حاشیه در میانه ماجرای اصلی‌ای کلید درک کلیت نمایش را در اختیار مخاطب قرار می‌دهند. در این شوخی حاشیه، منتقد به هجو گرفته می‌شود و حضورش به‌نوعی بی‌معنا محسوب می‌شود. با این هجو مخالفتی ندارم، چراکه باور دارم در عصر غیاب نقد که ذات و گوهر آگاهی و عقل فعال است به‌سر می‌بریم و تمامیت نمایش را بر بنای ویرانی عقل، حرکات و گفته‌های شخصیت‌هایش شکل می‌دهد، آنها اراده معطوف به میل و لذت مخوف را به تماشا می‌گذارند. خیانت به همسر و عدم وفاداری به او دست‌مایه اثر است، اما این فرومایگی و انحلال انسان در اندام لذت‌طلبش چطور شکل می‌گیرد. میل به دلیل خصلت کاهنده‌اش همذات مرگ است و با مصرف خود مبدل به هیچ می‌شود. حکمت لذت، حکمت تمنای جامعه است که زندگی‌کردن در کنار آن دیگری و کنش معطوف به هدف جمعی را از کف داده است و همه‌چیز در ذره‌شدگی از دست می‌رود. مفیستوفلس در نمایش گوته خطاب به فاوست می‌گوید: «فقط عقل و علم، این بالاترین قابلیت‌های بشری را کوچک شمار و آنگاه است که تو را به دام انداخته‌ام». فاوست به‌دنبال دانش فی‌نفسه است و به توسعه رو می‌آورد که تخریب‌گر و ویران‌کننده است، اما در این نمایش لذت فی‌نفسه از انسان یک ابژه جنسی می‌سازد که توان تبدیل به یک سوبژکتیویته فعال را که از آدمی یک فاعلیت مختار می‌سازد ندارد و در این آنجا مفیستوفلس پیروزی‌اش را در آغوش می‌گیرد. خیانت، خصلت جامعه بت‌واره است که در آن آدمی از خود تهی می‌شود و حتی وفاداری به خود را از دست می‌دهد، چراکه میل رهاشده‌اش یک مبادله با خود و آن دیگری است و نمی‌تواند راه به ارضای ذهنی بدهد، چراکه در گام اول، ذهنیت را مچاله و به دور می‌اندازد و تن بدون ذهن مبدل به هیچ می‌شود، چراکه ذهن از جامعه خون و جان می‌گیرد. درحالی‌که اندام‌وارگی یعنی درهم‌گره‌خوردگی تن و ذهن، میدان کشف جهان و یافتن معناست. نمایش راه به عمق نمی‌کشد، چراکه عمقی وجود ندارد. شنیدم این نمایش سال‌ها قبل قلمی شده است. یک نوع پیش‌آگاهی از ابتذال و انحطاط است که امروز به تمامی به نتیجه غایی‌اش رسیده. نمایش شورشی علیه این ابتذال نیست. یک عکس‌برداری فوری از واقعیت که خود را بي‌پرده به فروش می‌گذارد. ماده خامی که می‌تواند به‌عنوان داده تجربی درک ما را از انحطاط فربه کند. نمایش مضحکه‌ای است که از تماشاگر خوب خنده می‌گیرد، آن‌هم با بازیگران پرانرژی. درک پس‌زمینه این فضا کار منتقد است که این روزها یا نیست یا کسی جدی‌اش نمی‌گیرد و خود تئاتر با این غیاب لاجرم و خواسته و ناخواسته در سراشیبی کالایی‌شدن می‌لغزد و انحطاط را به تمامی در آغوش می‌گیرد. دیدن این نمایش من را ترغیب کرد درباره خیانت به‌طور مجزا و میل سرکش به لذت جنسی را قلمی کنم که ذات انحطاط را بیرونی و کالازد‌گی را مبدل به قهرمان عصر ما می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.