|

اتومبیل‌رانی قبل از یادگرفتن رانندگی!

کریم ارغنده‌پور

نگاه احساسی از مهم‌ترین آسیب‌های امروز عرصه‌های سیاست و اجتماع در ایران است. اینکه ما در برخورد با پدیده‌های مختلف بلافاصله به قضاوت شتاب‌زده و متعصب بپردازیم، یعنی نگاهمان به جای آنکه عقلانی و عمیق باشد، احساسی و سطحی و کم‌ارزش و پرخطاست. تا یکی، دو دهه پیش جریان اخبار در جامعه ما یک‌سویه بود. یعنی رسانه، فرستنده خبر و مخاطب صرفا گیرنده بود. حالا با ایجاد جامعه ارتباطی، رسانه‌ها دیگر نمی‌توانند یک‌سویه باشند و جریان اخبار، دوسویه و گاهی چندسویه است اما ما برای ورود به جامعه ارتباطی مقدمات لازم را طی نکرده‌ایم. درست مثل این است که راننده‌ای قبل از آنکه رانندگی بیاموزد اتومبیل داشته باشد و سعی کند آن را براند. یا قبل از آنکه استفاده از موبایل را بداند یک موبایل پیچیده بخرد. یکی از آسیب‌های گسترش جامعه ارتباطی، ارسال و دریافت‌ هزاران پیام درباره یک رویداد و درماندگی در تشخیص خبر درست از خبر جعلی است. یکی از آشناهای ما مدام از اخبار عجیب‌وغریب -و گاه به‌شدت ناراحت‌کننده- سخن می‌گوید. سخت نیست که بتوان حدس زد منبع اخبار او معتبر نیست ولی تصور او این است که صرف اینکه مطلبی جایی تحت عنوانی نوشته شده به این معناست که احتمالا آن خبر صحیح است! این تلقی شوخی نیست. همه ما احتمالا در اطرافمان تجربه‌های مشابهی داریم. از آن بدتر این است که براساس اخبار نادرست به اظهارنظر هم بپردازیم و کسی یا روشی را تبلیغ کنیم و متقابلا کسی یا چیزی را منکوب کنیم. پیش‌نیاز ورود به این قضاوت‌ها اطلاع از درستی و نادرستی آنهاست. بعد این است که یاد بگیریم شتاب‌زده قضاوت نکنیم و بدانیم این داوری‌ها ممکن است تبعات زیادی برای شخص یا جامعه ایجاد کند. متأسفانه به نظر می‌رسد اگرچه سود و زیان این آسیب، وسیع و متوجه همگان است ولی این راهی است که ظاهرا فراگیری‌اش برعهده خود کاربران گذارده شده و نهادهای بزرگ خود را مبرا از آن می‌بینند. هیچ جامعه‌ای با نگاه احساسی پیشرفت نمی‌کند. توسعه فقط به گسترش تکنولوژی مدرن نیست. توسعه در ابتدای امر منوط به توسعه انسانی است و آن هم فقط با آموزش آکادمیک علمی نیست. توسعه انسانی در درجه نخست منوط به ارتقای فرهنگ عمومی است. استفاده زیاد از شبکه‌های اجتماعی مثل تلگرام، توییتر، فیس‌بوک و... لزوما بد نیست ولی در کنار آن باید در اندیشه بالارفتن فرهنگ صحیح استفاده از آنها نیز بود. باید جامعه آگاه شود. شبکه‌های اجتماعی مجازی نه لزوما رسانه است، نه کتاب است، نه کلاس درس است، نه وسیله تفریح و بازی است، نه اسباب ترویج رفاقت و دوست‌یابی است، نه وسیله مناسب صرف وقت است، نه اسباب اشتغال است و نه خیلی چیزهای دیگر. می‌تواند هم‌زمان بخشی از آنها باشد و نباشد. باید نسبت به آنها شناخت صحیح پیدا کرد. از منافعش بهره‌مند بود و از مضارش دوری کرد. اینکه هر خبر عجیبی را بدون حداقلی از تحقیق نشر دهیم، خوب نیست. اگر در کشور رویداد مثبت یا منفی‌ای هست و بلافاصله پس از آن جامعه -بدون آنکه مجال اطلاع از کم‌وکیف آن را داشته باشد- به قضاوت بنشیند، این نشان‌دهنده یک آسیب بزرگ است. هرگاه احتیاط در این قضاوت‌ها بالا رفت و جامعه از قضاوت‌های سریع اجتناب کرد، می‌توان خوشحال بود که جامعه در جای بهتری ایستاده است. سیاست و اجتماع عرصه عقلانیت است. باید متوجه بود که باید از نگاه احساسی فاصله گرفت و این مستلزم بیشترشنیدن و کمتر سخن‌گفتن است!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.