مروری بر نمایشگاه آثار بنکسی در ملبورن
پویا باقری، ملبورن، استرالیا: پدیده جالبی است این بنکسی؛ هنرمندی خیابانی که پنهان از نظرهاست و منتقدی که بیپروا به آنچه از نظر او آدمها و جامعه را به بند کشیده، میتازد. او از تشویق همگان به ابراز هنری ابایی ندارد. میگوید ملایم صحبت کنید اما همیشه یک اسپری رنگ همراهتان باشد. بهتازگی نمایشگاهی از کارهای او در ملبورن با همت مجموعه فرهنگی فدراسیون و مدیر سابق برنامههای بنکسی، استیو لازاردیس، گالریدار انگلیسی که در معرفی بنکسی به دنیا مؤثر بوده، برپا شده بود. نمایش چندان بزرگی نبود اما به نوعی کامل بود. او کوشیده شده بود که از انواع هنر، نمونههایی در برابر مخاطبان قرار دهد؛ به همراه جملات قصار بنکسی بر دیوارها و در آخرش فروشگاهی برای فروش سوغاتیهای نمایشگاه، به سبک هر نمایشگاه دیگری در دنیای توریستی امروز که برای بنکسی نمودی طنز و حتی هجوگونه داشت. بنکسی ضدکاپیتالیسم، نقش و نگارهایش روی پیراهن و لیوان نقش بسته و تولید انبوه برای درآمد نمایشگاه شده. البته قبلا هم به سرش آمده بود وقتی طرحهای استنسیلش که خواسته بود به قیمت ارزان دست مردم معمولی برسد، دست به دست گرانتر شده و سر از گالریهای گران و کلکسیون مجموعهدارهای دماغبالا درآورده بود. او جانمایه هنر خود را اینگونه بیان میکند: «هنر باید آزرده را آسوده سازد و راحتطلب را بیازارد». بنکسی با هنر خیابانیاش بهروشنی هدف اصلاح و روشنگری دارد. هنر را در دسترس و برای همه میخواهد و برای این هنر و حرفی که میزند از کسی اجازهای نمیگیرد. او میگوید: برای ساختن کاخها در آسمان نیازی به مجوز ساخت ندارید. بنکسی معتقد است کسانی که بر شهرهای ما حکمرانی میکنند، گرافیتی را نمیفهمند چون فکر میکنند هیچ چیزی حق وجود ندارد مگر آنکه سودآور باشد. «کسانی که بهراستی محلههای ما را از ریخت میاندازند، شرکتهایی هستند که پردههای تبلیغاتشان را روی ساختمانها و اتوبوسها میکشند و ما را مجبور میکنند که احساس بیارزشی کنیم، مگر اینکه محصولاتشان را بخریم». او میگوید هر تبلیغی در فضای عمومی که بر شما تحمیل شده - ببینیدش یا نه - متعلق به شماست. مال شماست که تصاحبش کنید، تغییر شکلش بدهید و استفادهاش کنید و اجازه خواستن برای این کار، مثل این میماند برای نگهداشتن سنگی که به سوی سر شما پرتاب شده اجازه بخواهید. او برای شرکتهایی که جز سودآوری، سودای دیگری در سر ندارند، احترامی قائل نیست. «ما به کمپانیها هیچ دِینی نداریم. حتی کمتر از هیچ! آنها دنیا را آنطور ترتیب میدهند که خودشان را در جلوی شما قرار دهند و هرگز اجازهای از شما نمیخواهند، شما حتی به درخواست اجازه از آنها فکر هم نکنید». بنکسی میگوید جهان هنر درحالحاضر یک شوخی بزرگ است. آسایشگاهی است برای راحتطلبان، متظاهران و سستعنصران. او خود را از دورویی بیزار میداند: میخواهم در جهانی زندگی کنم که آفریده هنر است، نه اینکه فقط با هنر بزک شده. او به هنرمندان بیسواد میتازد: ادعا میکنند که حاضرند به خاطر هنر خود هر رنجی را متحمل شوند اما آمادگی این را ندارند که یاد بگیرند طراحی کنند. نقد او فقط به گردانندگان جامعه نیست، او خود جامعه را هم به نقدی تند و گزنده میکشد: «بسیاری از مادران حاضر به انجام هر کاری برای فرزندانشان هستند، جز آنکه بگذراند آنها خودشان باشند» یا این که «بسیاری از مردم هرگز ابتکاری به خرج ندادهاند، چون هیچکس از آنها نخواسته». او میپرسد چرا نمیگذارید خودشان باشند، چرا خودتان نیستید؟ بخشی از طغیان و اعتراض او در برابر رفتارهای اجتماعی است: «اگر میخواهید مردم به حرفتان گوش کنند باید نقاب بزنید و اگر میخواهید راستگو به نظر برسید، آنگاه باید یک دروغ طولانی را زندگی کنید». بنکسی تزویر و دورویی جامعه را به چالش میکشد؛ «متقلب ماهری شوید، آنگاه هرگز به هیچ مهارت دیگری نیاز ندارید». بنکسی کار خودش را میکند. برایش مهم است که حرفش را بزند. او در هنر خیابانیاش در جلب توجه جامعه به گرفتاریها و آگاهیبخشی مصمم است. حرف مخالفان این هنر طغیانگر خیابانی را به سخره میگیرد: «مردم میگویند گرافیتی زشت، غیرمسئولانه و بچگانه هست. اما این تنها در صورتی است که درستوحسابی اجرا شده باشد». آرمانشهر او شهری است که در آن گرافیتی غیرقانونی نیست. همه میتوانند هر چیز را هرجا میخواهند بکشند؛ جایی که دیوارهای هر خیابانی پوشیده از هزاران رنگ و طرح است. جایی که ایستادن در ایستگاه اتوبوس هرگز ملالآور نیست. شهری که مانند یک میهمانی است که همه دعوتند نهفقط مشاوران املاک و رئیسان شرکتها؛ «شهری اینگونه را تصور کنید، راستی به دیوار تکیه ندهید، رنگ تازه است!». بنکسی بر این باور است گرافیتی درنهایت در برابر هنر رسمی پیروز است چون بخشی از شهر شما میشود. او گرافیتی را یک ابزار کارآمد میداند و با زبان تمثیلی و طنز ویژه خود میگوید: «تو رو توی اون میکده میبینم، همونی که روی دیوار جلوش یه میمون کشیده شده که یه ارهبرقی دستشه. منظور من اینه! هیچ نقاشیای میتونه بهدردبخورتر از این باشه؟!». بنکسی به شما توصیه میکند اگر خسته شدید یاد بگیرید که استراحت کنید نه اینکه کنشگری را ترک کنید. مثبت، صبور و پیگیر باشید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.