همه در یک کشتی نشستهایم
گیتی اعتماد-معمار و شهرساز
کشتی شکستگانیم ای باد شرطه برخیز
باشد که باز بینیم دیدار آشنا را بعضی محققان محیط زیست معتقدند اگر در گوشهای از این جهان خاکی، پروانهای بال بزند، اثر آن را در آن سر جهان میبینیم. شاید این حرف بهنظر اغراقآمیز باشد؛ اما اگر به تحقیقات، رویدادها، مسائل و مشکلات این کره خاکی با دقت بنگریم، این برداشت را زیاد دور از حقیقت نمییابیم. در کتاب باارزش و بسیار جالب «تبهکاران اقتصادی»،1 دو محقق ارزشمند با استفاده از تحقیقات خود و دیگران این وابستگی پیچیده را بهخوبی نشان دادهاند. سالهاست جنگی بیامان در آفریقا، خاورمیانه و آمریکای لاتین دل هر انسان باوجدانی را به درد میآورد و او را از اینکه نمیتواند کاری انجام دهد، شرمنده میکند؛ ولی متأسفانه آنهایی که قادر به انجام کارهای بسیاری هستند، یا وجدان بیداری ندارند یا خود مسبب اصلی این رویدادها هستند. طبق این تحقیقات، رابطه نزدیکی بین مسائل اقتصادی و جنگهای بیپایان و گاه موسمی در کشورهایی که عمدتا گرفتار خشکسالی و بهدنبال آن قحطی و گرسنگی میشوند، وجود دارد. به این صورت که بعد از دوران خشکسالی، کشاورزان و بهویژه جوانان این جوامع که امیدی به زندهماندن و بهدستآوردن قوتی لایموت ندارند، به گروههای یاغی میپیوندند (یا این گروهها را تشکیل میدهند) و با دولت این کشورها به جنگ میپردازند. اما چه رابطهای بین این خشکسالیها در آفریقا و سایر نقاط جهان با کشورهایی غنی مانند آمریکا و چین وجود دارد؟ آمار نشان میدهد رونق اقتصادی چین و آمریکا حداقل 40 درصد CO2 جهان را تولید میکنند. این امر باعث گرمشدن زمین میشود و این گرمشدن، در افزایش خشکسالیهای زمین مؤثر است. مسلما در این میان بازار فروش اسلحه نیز از طرف تولیدکنندگان آن در کشورهای ثروتمند نظیر آمریکا، در توسعه این جنگها -که بدون اسلحه شاید هرگز رخ نمیداد یا مانند جنگهای سنتی فقط با تیروکمان و در زمان و مکان محدود بود- بسیار مؤثرند. در اوج این جنگها، درجاییکه اسلحه معمولی کاربرد مؤثری ندارد، جنگ شیمیایی (با مواد شیمیایی ساخت همین کارتلهای قدرتمند اسلحه) شروع میشود. حال با تبلیغات و صحنهسازیها، این جنگها در ظاهر تحت لوای نژاد، مذهب، ملیت و... صورت میگیرند؛ درحالیکه در همان آفریقا مواردی وجود دارد که همه دستههای جنگجو از یک قوم و مذهباند (نمونه سومالی با کمترین تنوع قومی، زبانی، مذهبی و ...)؛ اما در سالهای اخیر این جنگها محدود به کشورهای فقیر آفریقایی، آسیایی و آمریکای لاتین نیست؛ این جنگ به صورت تروریسم در قلب اروپا و آمریکا (واقعه سپتامبر 2001) نمایان شده است و داد مردم همیشه در رفاه این کشورها را درآورده است. آنها مسلمانان را نشانه گرفتهاند (شاید بهخاطر آنکه اغلب این مردم فقیر اتفاقا مسلمان بودند). چه میشود کرد؟ تنها راه کمک به مردم گرسنه از طریق وام، سرمایهگذاری کشورهای غنی و فرهنگسازی و آموزش به آنهاست. باید بیعدالتی را در دنیا حداقل تعدیل کرد؛ هم در سطح جهان و هم در سطح محلی. مسلما مردم گرسنه برای همیشه گرسنگی و بیعدالتی را تحمل نخواهند کرد؛ بنابراین به نفع ثروتمندان است (هم در سطح محلی و هم در سطح جهانی) که بخشی از ثروت بادآورده و گاه چپاولکرده خود را به فقرا بدهند (البته نه به صورت صدقه بلکه به صورت کمکهای زیربنایی، آموزشی، سرمایهگذاری و ...) و بهجای تهیه وسایل ایمنی (از اتومبیلهای ضدگلوله تا دوربینهای مداربسته، گرفتن محافظان گرانقیمت و ...)،2 به فقرا و بهویژه جوانان بیکار برسند (سنتی که به صورت وقف و خیریه در کشورمان سابقهای به اندازه تاریخمان دارد). متأسفانه امروزه گاه بعضی از همین نهادها به ضدخود بدل شدهاند و از خیریهها بهعنوان وسیلهای برای ثروتاندوزی بهره میگیرند. پینوشتها: 1- اثر رموند فیسمن و ادوارد میگل با ترجمه روان و گویای فرخ قبادی (محقق و اقتصاددان) 2- چند سال قبل در سفری به نایروبی، از دیدن حفاظها و دوربینهای کنترل امنیتی اطراف ویلاهای گرانقیمت تعجب کردم؛ اما چند ماه بعد شاهد شورش فقرا و عدهای از زاغهنشینان به مراکز شهری و کشتار آنها شدیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.