روزمرگي در بحران
علي جمشيدي- نقاش و مدير گالري شمس
اگرچه تلاش مارکتسازان هنري در بالابردن عجيب قيمت آثار هنرمندان معاصر کشور موفقيتآميز بوده است اما هنرمنداني هستند که هرگز در زمان حيات، طعم موفقيت مادي هنرشان را نچشيدند و البته در اين بين، دسته دوم هنرمنداني هستند که همگي در سنيني حدود 70 و 80 به نتيجه اقتصادي رسيدهاند که شايد اين نتيجه ديگر برايشان آنچنان جذاب نيست. البته ناگفته نماند که اصنافي هم در اين بين احيا شدهاند؛ از قبيل قابساز، بومساز، رنگفروش و مرمتکار که توانستهاند از اين نمد کلاهي براي خود تهيه کنند.اما نکته مهم و ناديده گرفتهشده اينجاست که چرا چنين هنرمنداني در طول زندگي و فعاليتشان که عمدتا 60، 70 و 80 سال است، اينطور ديده نشدهاند.آيا جامعه سواد و شناخت براي شناسايي آنها نداشته؟مارکتسازان و مارکتسازي وجود نداشته؟تعداد گالريها اندک بوده؟ شرايط اقتصادي نامناسب بوده؟ در واقع اگر همه اين دلايل باشد و دلايل ديگر هم، بايد به اين نکته توجه کنيم که در جوامع پيشرفته، هدايت سرمايههاي خصوصي به همراه مديريت سازماندهيشده دولتي هماهنگ است و برنامهريزان اقتصادي هر کشور، اهداف و برنامه مشخصي براي رشد اقتصاد هنر طراحي ميکنند. در نتيجه سرمايههاي آزاد در جهت اين اهداف و در بستري مناسب شروع به فعاليت ميکنند. نتيجه آن ميشود که به موازات فعاليتهاي آرتفرها و اکسپوهاي موفق و تأثيرگذار و هزاران برنامه جمعي که هنرمندان تازهوارد را جذب و حمايت ميکنند، حراجيهاي آثار هنري نيز به فعاليت مشغول هستند.حال آنکه هيچ برنامه هماهنگشده مدون و طراحي شده به وسیله مديران و برنامهريزان فرهنگي کشورمان وجود ندارد.مدتهاست که هيچ اکسپويي در کشور برگزار نشده است. اگر هم برگزار ميشده خيلي ضعيف و با امکانات کم و فاقد مديريت بوده.بيينالها تعطيلاند. اين در حالي است که سالنهاي دولتي و فرهنگسراها بدون برنامه و مديريت در حال خاکخوردن است.بهدنبال آن سرمايههاي آزاد و سرگردان متوجه فعاليت مارکتسازان خصوصي ميشوند و ناگهان آثار هنري رشد عجيب و غريب و يکشبه به خود ميگيرند. اگر بپذيريم اثر هنري ميتواند يک کالاي قابل خريد و فروش آنهم با قيمت بالا باشد، چرا به شرايط توليد و توليدکنندگان اين کالا که هنرمندان هستند بيتوجهي ميشود.نتیجه اين عدم مديريت سرمايه و برنامهريزي کلان هنري، بحراني است که ما در آن به سر ميبريم. از طرفي، گالريهاي هنري که مجوز فعاليت در حوزه هنرهاي تجسمي و کشف هنرمندان را دارند، اکثرشان به موجي سوارند که مارکتسازان به وجود آوردهاند. بيشترشان به هنرمندان معروف و صاحبنام ميپردازند. درِ اکثر گالريها به روي هنرمندان جوان و گمنام بسته است.هنرمندان جوان، پويا، خوشذوق و پرتلاش کشورمان با وجود اين شرايط نامناسب سخت اجتماعي و اقتصادي، آثارشان را خلق ميکنند. آنهم با کمترين امکانات و گراني لوازم وکلي محدوديت. نه جايي براي نمايش و ارائه آثارشان وجود دارد و نه کسي خريدار کارهايشان است. اين اقتصاد هنر، بيشتر شبيه فاجعه هنري است.زماني که ميدانهاي فعاليت هنري، اعم از موزهها و فرهنگسراها و گالريها و توجه خريداران و حاميان هنري، سمت و سويي يکجانبه، آنهم سوار بر موج مارکتسازان داشته باشد و فقط به هنرمندان برندشده مارکت توجه شود، بايد منتظر عواقت و زيانهاي گراني باشيم. بعضي از گالريها از روي ناچاري مکانهاي خود را به هنرمندان اجاره ميدهند و اين خود، بيکيفيتي را در عرصه ارائه هنر موجب ميشود. در واقع ميتوان گفت اين يک روزمرگي در بحران هنري است که سالها همه ما که دست به گريبان آن هستيم، ميدانيم و ميبينيم.هنرمندان، خصوصا هنرمندان جوان، سرمايههاي مهم کشورند و شادي و اميدواريشان، شادي و اميدواري و عشق به جامعه ميدهد و برنامهريزي براي کمک به اين نسل ديدهنشده در شرايط کنوني که از همه طرف کشور تحت فشارهاي خارجي و فشارهاي رواني و بحرانهاي اقتصادي گوناگون است، ضروري است.اکسپوهاي هنري جدي با مديريت صحيح، مهمترين پايگاه ارائه آثار هنرمنداناند و توسعه فضاهاي فرهنگي و تخصيص بودجه براي خريد آثار هنرمندان، به هنرمندان و به جامعه هنري افسرده کنوني انگیزه و امید دوباره ميدهد. تشويق خريداران و حاميان هنري و بانکها به حمايت از اکسپوها و نمايشگاههاي گروهي، يکي از راههاي خروج از اين بحران است.تلاش در جهت ارتباط با اکسپوهاي خارج از کشور نيز راه ديگري براي بهبود وضع اقتصادي هنرمندان است.آثار هنرمندان با اصالت و با کيفيت در کشورمان کم نيست و ارائه و فروش اين آثار در اکسپوهاي خارج از کشور، چه کشورهاي همسايه و چه کشورهاي اروپايي، بسيار لازم و ضروري است. آثار در اکسپوها بيشتر و بهتر ديده ميشود و فروش آنها بازگشت ارز به کشور را ميسر ميکند. اين نکته بسيار مهم است که آثار هنري زماني بها پيدا ميکند که ارائه شوند، ديده شوند و ارزش آنها نقد شود؛ اين امکان در اکسپوهاي داخلي و خارجي بيشتر ميسر است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.