بحران گرما برای همگان است
فرهاد خزائلی: این روزها نام اهواز به خط اول خبرگزاریها بازگشته است؛ نامی که در چندسال اخیر وقتی شنیده میشود یادآور وقوع بحران است؛ بحران گردوخاک، آلودگی هوا، قطعی آب، قطعی برق و اینک گرمترین شهر کره زمین که ویترین مشکلاتش را وزین کرده است. مردم این شهر به گرمای هوا عادت دارند و شاید طبع خونگرمی خود را از این هوا وام گرفته باشند. اما گرمای کنونی کمی از حد معمول خارج شده است. تحمل حرارتی به بزرگی 54 درجه که در شرایط زیر آفتاب میتواند به بالای 60 درجه نیز برسد کار سادهای نیست. در چنین هوایی که نفسکشیدن بهشدت مشکل است، مردم کوچه و بازار در حال گذراندن زندگی خود هستند انگار هیچ اتفاقی رخ نداده است، اما این گذران زندگی به مفهوم پذیرش بحران و کنارآمدن با آن نیست. همگان آگاهاند چنین حرارتی میتواند سیستم طبیعی بدن را به هم بزند و منجر به مشکلاتی مانند مرگ شود. فاصله گرمازدگی تا مرگ میتواند به چند لحظه خلاصه شود. بنابراین مردم زندگی میکنند، اما در شرایط بحرانی. یکی از وظایف دولت، مدیریت بحران است. در علم مدیریت بحران، زمانی که مشکلی رخ میدهد و اجتنابناپذیر باشد، کنترل بحران و کاهش خسارات ناشی از آن از اولویتهای مدیریت خواهد بود. باوجود انتقادات قابلتأملي كه درخصوص روشهای پیشگیری از وقوع بحران وجود دارد، اقدام مؤثر دولت و استانداری درخصوص کاهش ساعات کاری در استان قابلتحسین است. چنین برنامهای میتواند سطح مصرف انرژی را کنترل کند و از تردد در ساعات اوج تابش بکاهد. اما حلقه گمشده در چنین راهحلی، دو قطب دولتی و خصوصی است. حکم صادره از سوی استانداری بهوضوح مجموعههای دولتی را هدف قرار میدهد حال آنکه در چنین شرایطی، بحران تفاوتی میان مجموعه دولتی و غیردولتی قائل نمیشود. شهر اهواز شهری صنعتی است بنابراین کارکنان بخش خصوصی در حوزه صنعت جمعیت زیادی را شامل میشوند. کارکنان شرکتهای خصوصی در چنین گرمایی بعضا بدون داشتن امکانات اساسی مانند کولر در حال فعالیت هستند. مصرف انرژی و خطر آسیبدیدگی در گرما آنها را به اندازه برابر با کارکنان دولت تهدید میکند. اگر چنین حرارت ناخواستهای را به یک زلزله یا سیل تشبیه کنیم آیا میتوان گفت در این شرایط بخش دولتی شهر تعطیل شود و بخش خصوصی در سیلاب و ویرانه زلزله به کار خود ادامه دهد. از سوی دیگر مهمترین اولویت بخش خصوصی کسب درآمد است. چنین حقی را نمیتوان نادیده گرفت. اما مهمتر از کسب درآمد، حفظ سرمایه است. اگر به این باور رسیده باشیم كه برای هر بنگاه نیروی انسانی باکیفیت مهمترین سرمایه است، پس حفظ این سرمایه گرانقدر باید در دستور کار قرار گیرد. چه بسیار از نیروهای باتجربه و نخبه این شهر كه از فرط گرما و برای زندگی در شرایط غیربحرانی بهسوی مناطق دیگر ایران مهاجرت کردهاند. وقتی شرایط کار در بحران تفاوتی با شرایط عادی ندارد، تصمیم صحیح بر تغییر وضع موجود خواهد بود. با وجود چنین پارادوکسی، نقش دولت و وزارت کار در این بحران بسیار پررنگ خواهد بود. از سویی حق بخش خصوصی است که از تعطیلکردن بنگاه خود بپرهیزد، ولی وظیفه دولت است که از حقوق شهروندانی که به کار دولتی دسترسی ندارند و ناچار هستند که در شرایط بحرانی به کار خود ادامه دهند (گویی آب از آب هم تکان نخورده است) بهخوبی دفاع کند. تعیین حقوق بیشتر، کاهش مالیات و عوارض بهازای روزهای بحرانی، بخشودگی و اعطای تسهیلات خاص به کارفرمایان، تغییر ساعات کاری در شرایط بحرانی، وضع قوانین خاص در محیطهای سخت کاری و... میتواند یک تعامل مفید میان کارفرما و کارپذیر ایجاد کند. مسلما هر سرمایهگذاری که بخواهد از ذخایر ارزشمند این شهر استفاده کند باید از مشکلات آن باخبر بوده و برنامهریزی صحیحي داشته باشد. شهر پویا نیاز به نیروی کار پویایی دارد که احساس تبعیض را در خود نبیند. وقوع بحران برای همگان است؛ همانطور که آبوهوای خوش برای همگان است. شهری که نیروی باتجربهاش از آن فرار کند، به شهری ایستا و شکستخورده تبدیل خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.