۱۰ میلیون نفر بیش از ۴۴ ساعت در هفته کار میکنند
مسابقه اضافه کاری
سعیده شفیعی-پژوهشگر اقتصادی
در چند روز گذشته، مرکز آمار ايران جديدترين شاخصهاي مربوط به بازار کار را منتشر کرد که برايناساس نرخ مشارکت به بالاترين رقم خود در يک دهه گذشته رسيده و تعداد شاغلان نيز رکورد 23ميليونو 300 هزار نفر را ثبت کرده است. بررسي اين گزارش نشان ميدهد در يک سال گذشته (بهار 1395 تا بهار 1396)، بيش از يکميليونو 100 هزار نفر به جمعيت فعال، 965 هزار نفر به شاغلان و 200 هزار نفر به جمعيت بيكار افزوده شده است.
شواهد تاريخي بررسي تاريخي شاخصهاي اشتغال نشان ميدهد دولت اصلاحات اقتصاد کشور را با نرخ بيكاري متوسط 9.5 درصد به دولت نهم در سال 1384 تحويل داد که اين رقم در سال پاياني دولت اول احمدينژاد تغيير چنداني نکرد؛ اما در پايان سال 1392 به 11 درصد افزايش پيدا کرد. نرخ بيكاري ميانگين در چهار سال فعاليت دولت نهم 10.9 درصد بود که اين رقم در دولت دهم به ١٢.٥ درصد افزايش پيدا کرد. در چهار سال فعاليت دولت يازدهم نيز نرخ بيكاري بهطور متوسط معادل ١١.١ درصد بوده که نسبت به ميانگين بيكاري در دولت دهم کمتر است و با رقم ميانگين دولت نهم تفاوت چنداني ندارد. در سال پاياني فعاليت دولت يازدهم (1395) اين شاخص به 11.3 درصد رسيد. البته بايد توجه داشت اين رقم در حالي به دست آمده که دولتهاي نهم و دهم بيشترين منابع مالي حاصل از افزايش قيمت نفت (تا سطح بيش از صد دلار) را برای توسعه فعاليتهاي اقتصادي و رشد اشتغال در اختيار داشتند؛ اما دولت يازدهم نفت را بهطور متوسط بين ٣٠ تا ٤٠ دلار در بازار به فروش رسانده است. نرخ مشارکت اقتصادي گزارشهاي رسمي مرکز آمار ايران نشان ميدهد نرخ مشارکت اقتصادي در بهار سال 1396 معادل 40.6 درصد بوده است که نسبت به زمستان و بهار 1395، رشد نشان ميدهد و در يک دهه گذشته بيسابقه است. اين افزايش حکايت از تمايل نيروي کار به فعاليت در بازار کار دارد. نرخ مشارکت اقتصادي زنان در بازار کار با رشدي اندک از 15.2 درصد در بهار سال گذشته به 16.4 درصد در بهار سال جاري رسيده است. در همين مدت نرخ مشارکت اقتصادي مردان از 64 به 64.5 درصد افزايش نشان ميدهد. نرخ بيكاري براساس جديدترين گزارش مرکز آمار ايران، نرخ بيكاري در فصل بهار سال جاري معادل 12.6 درصد بوده است که نسبت به فصل مشابه سال گذشته، چهار دهم واحد درصد رشد نشان ميدهد. تعداد بيكاران نيز با رشد 6.5 درصدي از دوميليونو 757 هزار نفر در بهار سال گذشته به دوميليونو 935 هزار نفر در بهار سال جاري افزايش يافته است. بررسي جزئيات اين رقم حاکي از آن است که نرخ بيكاري مردان 10.6 درصد است که نسبت به سال گذشته سهدهم واحد درصد افزايش يافته است. اين در حالي است که نرخ بيكاري زنان در مدت یادشده حدود دو برابر بيكاري مردان است (20.8 درصد) که اين رقم نيز نسبت به بهار گذشته افزايش دارد. همچنين براساس اين گزارش در بهار سال 1396، نرخ بيكاري در مناطق شهري 14.4 درصد و در مناطق روستايي 7.8 درصد بوده است. افزايش تعداد شاغلان نکته درخور توجه در گزارش اخير مرکز آمار، افزايش جمعيت فعال در کنار افزايش نرخ بيكاري و افزايش شاغلان است. تعداد شاغلان در بخشهاي مختلف کشاورزي، صنعت و خدمات به 23ميليونو 300 هزار نفر رسيده است که نسبت به بهار سال گذشته حدود يک ميليون نفر و نسبت به زمستان 1395، حدود 700 هزار نفر رشد نشان ميدهد. سهم اشتغال ناقص به گزارش مرکز آمار ايران در بهار سال جاري، 10.2 درصد از جمعيت شاغل کشور داراي اشتغال ناقص هستند که اگرچه نسبت به بهار سال گذشته افزايش نشان ميدهد؛ اما نسبت به زمستان گذشته کاهش يافته است. اين شاخص در بهار سال جاري بين مردان 11.3 درصد و زنان 5.1 درصد، مناطق شهري 9.2 درصد و مناطق روستايي 12.6 درصد است. برايناساس، از 23ميليونو 300 هزار شاغل، حدود دوميليونو 400 هزار نفر اشتغال ناقص دارند که به اين معني است که اين افراد به دلايل اقتصادي مانند رکود کاري، پيدانکردن کار با ساعت کار بيشتر، قرارداشتن در فصل غيرکاري و... کمتر از 44 ساعت در هفته کار کرده، خواهان و آماده براي انجام کار اضافي در هفته مرجع بودهاند. شاغلان با ساعات کار اضافي براساس آخرين گزارش مرکز آمار ايران، 40.9 درصد از شاغلان بيش از 49 ساعت در هفته کار ميکنند که اين رقم نسبت به بهار و زمستان سال گذشته افزايش داشته است. با درنظرگرفتن 23ميليونو 300 هزار شاغل، تعداد شاغلان با ساعات کاري اضافي بيش از 9ميليونو 530 هزار نفر است که در يک سال گذشته حدود 600 هزار نفر افزايش نشان ميدهد. جمعبندي در چند سال اخير بخش زيادي از جمعيت جوان وارد بازار کار شده و جمعيت جوياي شغل افزايش درخور توجهي يافته است؛ اما در کنار آن شاخصهاي ميل به کار (مشارکت اقتصادي) و تعداد شاغلان نيز افزايش يافته و به بالاترين سطح در يک دهه اخير رسيده است. البته سهم اشتغال ناقص و شاغلان با ساعات کار اضافي را هم بايد در اين تحليلها در نظر گرفت، زيرا شاخص خام اشتغال بهتنهايي نميتواند وضعيت نيروي کار را نشان دهد و بايد کار شايسته (با ساعات کار کافي) ملاک ارزيابيها قرار گيرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.