|

درباره آخرين فيلم عباس كيارستمي

24 فریم؛ دریچه‌ای به ذهن مرموز

گروه هنر: فیلم «24 فریم» نقطه پایانی خوبی برای دوره کاری عباس کیارستمی محسوب می‌شود، کار بسیار بدیعی که می‌توان گفت که نقطه اوج کار ایشان است. دبیر جشنواره کن، فیلم «۲۴ فریم» را آخرین ساخته عباس کیارستمی دانسته و این فیلم را آمیزه‌ای از هنر، عکس و نقاشی خواند و گفت: کیارستمی بخشی از تاریخ سینما و هنر است.

عباس کیارستمی آخرین‌بار با فیلم «مثل یک عاشق» در جشنواره کن 2012 حاضر شد، پیش از آنکه برای همیشه چشم فروببندد؛ یک فیلم متفکرانه با پایانی تأثیرگذار که بیننده را گیج و مبهوت رها می‌کند. در آن زمان، او به‌هیچ‌عنوان از موضع خود کوتاه نمی‌آمد. او می‌گفت صندلی سینما مخاطب را تنبل می‌کند و اینکه علامت‌های سؤال بخشی از زندگی‌اند. حال یک سال بعد از درگذشت او در 76 سالگی، کیارستمی دوباره برگشته تا کار ناتمام خود در کن را با یک پایان مسحورکننده تمام کند. 24 فریم را می‌توان پاسخ کیارستمی به نقاشی‌ها و عکس‌هایی دانست که برای او الهام‌بخش بوده‌اند؛ ما وسوسه می‌شویم تا هر فریم را این‌قدر ثابت نگه داریم تا آن تصویر جان گرفته و ما را به درون خود بکشاند. بااین‌حال این پروژه نه ادای دین است و نه شکلی از نمایش‌گردانی، بلکه چیزی غنی‌تر و غریب‌تر از اینهاست؛ انگار که لحظه مرگ یا ناخودآگاه پیرمرد کارگردان ‌یكباره فوران می‌کند. درست است، 24 فریم یک فیلم به‌غایت تجربی است و صبر و حوصله بیننده را می‌طلبد. کیارستمی عاشق باد و موج بود؛ عاشق کلاغ و برف و این عناصر بارهاوبارها در آثار او تکرار می‌شوند؛ مثل بازیگران یک خواب تکراری. در مقابل، مردم تا حد زیادی به‌واسطه فقدان و عدم حضورشان دیده می‌شوند. آنها را می‌بینیم که در امتداد خیابان‌های پاریس به‌سرعت در حرکت‌اند یا سوار بر یک کامیون چرت کلاغ‌ها را می‌پرانند. این مسئله حاکی از آن است که حضور مردم (ما) یک مزاحمت ناخوشایند است که آرامش و ضرباهنگ مرموز جهان طبیعی را برهم می‌زند؛ به عنوان مثال، در فریم 16، یک قایق موتوری زردرنگ کوچک را می‌بینیم که با موج آب تکان می‌خورد، درحالی‌که که دسته‌ای از مرغابی‌ها گرد آن جمع شده‌اند. انگار زندگی این مرغابی‌ها با ورود این دست‌ساخت بشر مختل شده است. به شکلی شگفت‌انگیز، کارگردان بعد از مرگش، حتی راهی را یافته تا نفرت خود از صندلی‌های سینما را به یک مزیت بدل کند؛ درحالی‌که 24 فریم را می‌توان به مانند تصاویر آویخته بر دیوارها در یک گالری دید، صندلی ما را در جایمان نگه می‌دارد و باعث می‌شود تا به هرکدام از این قاب‌ها زمانی برابر بدهیم (چهاردقیقه‌ونیم)؛ این شکلی از مقاومت در برابر شتاب‌زدگی و عطش پریدن به تصویر بعدی است. هرکدام از تماشاچیان تصاویر موردعلاقه خود را دارند. بازتولید دیجیتالی‌شده نقاشی «شکارچیان در برف» پیتر بروگل، تا حدی خام‌دستانه و نامناسب بود و اندکی خاطرم را مکدر کرد. شاید حتی می‌شد از صحنه جفت‌گیری شیرهای جوان در توفان صحرا چشم پوشید زیرا بیشتر شبیه یک نقاشی دیواری است که ممکن است بر دیوار یکی از کاخ‌های صدام حسین ببینیم. بااین‌حال، این نقاط ضعف به‌سختی می‌تواند خدشه‌ای بر تأثیر و حس کلی فیلم وارد آورد؛ یعنی همان حس باشکوه و غریب. تماشای این فیلم شبیه بازکردن یک کادوی بزرگ یا ورق‌زدن صفحات کتابی از رؤیاهاست. اما وقتی این قاب‌ها به پایان می‌رسند، قرار است چه اتفاقی بیفتد؟ در پایان 24 فریم، چراغ‌ها روشن می‌شوند و تماشاچیان به سمت درهای خروجی یورش می‌برند. آنها روی پله‌ها با هم گپ می‌زنند، نگاهی به برنامه اکران سینما می‌اندازند و آبی می‌نوشند. زندگی ادامه دارد؛ درست همان‌طور که باید داشته باشد؛ ولی به نظرم ما تصاویر زیادی را با خود از سالن سینما بیرون می‌آوریم و در لحظات خلوت و تنهایی، آنها را مرور کنیم، البته بدون اینکه بتوانیم رمز آنها را بشکافیم. کیارستمی از میان ما رفته است، ولی آثار او همچنان زنده‌اند. ناخودآگاه او در همه ما رسوخ کرده است. منبع: گاردين

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.