|

«کیارستمی» طعم خوش زندگی را چشیده بود

ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد

عبدالرضا ناصرمقدسی. متخصص مغز و اعصاب

یک‌سال از فوت کارگردان و عکاس نامدار ایرانی گذشت. بی‌شک برای هر هنردوستی فقدان «عباس کیارستمی» درد و مصیبت بزرگی است. «عباس کیارستمی» با فیلم‌هایش درس‌های زیادی به ما داد، اما بی‌شک مهم‌ترین درس او ستایش و بزرگداشت زندگی بود؛ اینکه زندگی بزرگ‌ترین نعمتی است که به انسان داده شده است. حتی اگر انسان در شرایط وانفسایی همچون زلزله رودبار گرفتار شده باشد، حتی اگر هیچ سرپناهی نداشته باشد، همیشه و در تمام این احوالات باید در ستایش زندگی و نکوهش مرگ بکوشد و مرگ را خوار شمرد. او به ما یاد داد که زندگی باید ادامه پیدا کند و باید طعم آن همانند گیلاس برای همه خوش باشد. آموخت که می‌توان با گذشت و لبخند چشم بر بدی‌های انسان‌ها بست و در میان تودرتوی آنها دنبال دلیلی برای خوب‌بودن گشت. اما در سال گذشته با اتفاقاتی که به دنبال بیماری و فوت «کیارستمی» افتاد، عملا آنچه دیده و شنیده نشد، همانا همین طعم خوش زندگی بود. «کیارستمی» به دنبال بیماری در بیمارستان بستری شد و پس از فرازوفرودهای بسیار متأسفانه در فرانسه درگذشت. هنرمندان و خانواده «کیارستمی» اصرار داشتند که قصور کادر پزشکی اتفاق افتاده و همین قصور سبب مرگ او شده است. طبق حکمی هم که در نهایت از سوی مقامات قضائی داده شد، بی‌شک قصور پزشکی اتفاق افتاده بود و باید از دست‌اندرکاران تشکر کرد که سعی کردند دور از تمام هیاهوها، به بررسی منصفانه پرونده پزشکی «عباس کیارستمی» بپردازند، اما قسمت بسیار بد و زشت ماجرا آن بود که بخشی از دو قشر فرهیخته هنرمند و پزشک، با نابزرگواری تمام به جان هم افتادند و بدترین و ناپسندترین حرف‌ها را به یکدیگر نثار کردند. من، هم به دلیل شغلم و هم به دلیل علایقم در معرض دیالوگ‌های هر دو طرف بودم. هنرمندان تا به من می‌رسیدند از پزشکان بد می‌گفتند و همکاران پزشک نیز صدالبته از هنرمندان، اما تنها چیزی که از هر دو طرف نصیب من شد فقط یک حس وااسفا برای رخت بربستن اخلاق از جامعه ما بود. وقتی فلان کارگردانی که من عمری را با فیلم‌هایش زندگی کرده بودم، در جمع کثیری از هنرمندان و کسانی که برای بزرگداشت «کیارستمی» جمع شده بودند، با بدترین لفظ پزشکان را قاتل خواند، انگار تمام ارزش‌هایم، تمام آنچه که از یک هنرمند توقع داشتم یک‌شبه فروریخت یا برعکس وقتی فلان استاد دانشگاه و پزشک متبحر آن‌گونه زشت و زننده در مورد هنرمندان می‌نوشت و در فضای مجازی انتشار می‌داد، دیگر چگونه می‌توانستم از صنف و همکاران خود دفاع کنم. متأسفانه حالا هم بعد از یک‌سال هنوز این دو گروه شمشیرهایشان را از رو بسته‌اند و هنوز هم به گفتن سخنان ناپسند ادامه می‌دهند. بی‌شک هر دو طرف، هم حق دارند و هم مقصرند. جامعه هنری یکی از بزرگ‌ترین هنرمندانش را از دست داده و حکم قضائی نشان می‌دهد که قصور اتفاق افتاده است. جامعه پزشکان نیز کاملا احساس می‌کند که در حق آنها بی‌انصافی صورت گرفته و بدون اینکه پرونده و تمام جوانب آن مشخص شود، رفتار ناپسند گروهی از هنرمندان باعث شد که جامعه حکمی را پیشاپیش برای آنها صادر کند. من با این جنبه از موضوع مشکلی ندارم. بی‌شک هردو این شکایات قابل پیگیری و بررسی است. مشکل و سؤال من این است که چرا بخشی از هر دو گروه پزشکان و هنر‌مندان، بدترین راه‌حل را انتخاب کردند و باعث شدند که به‌جای به‌رخ‌کشیدن ارزش‌هایی که حامل آن بودند، صرفا یک رفتار زشت و ناپسند از هر دو گروه نمود پیدا کند. گاه احساس می‌کنم که در این واقعه، همان انحطاط فرهنگی‌ای را شاهد بودیم که جامعه ما به آن دچار شده است. هرروز در محل کار، در برخورد با همسایه، در رانندگی، در ادارات و ... مگر شاهد چیزی به‌جز عصبانیت، فریاد و خشونت هستیم؟ آیا روزی نیست که در این ترافیک نفس‌بر تهران، شاهد فحش و ناسزای دو نفر به‌هم نباشیم، درحالی‌که مشکل پیش‌آمده آن‌قدر ناچیز است که اصلا وقوع این تضارب خنده‌دار می‌نمایاند؟ آیا فقط یک گذشت کوچک نمی‌توانست به‌راحتی چنین مشکلاتی را حل کند؟ شده روزی بیرون بیاییم و شاهد لبخند دیگران باشیم؟ آیا در چنین جامعه‌ای جز این می‌توان توقع داشت؟ اما نکته بسیار بد ماجرا اینجاست که بخشی از این دو قشر فرهیخته هنرمند و پزشک که باید رفتارهای بزرگوارانه و با کرامت و با بخشش را به توده جامعه آموزش دهند، شمشیر از رو می‌کشند و دست به رفتارهای ناخوشایند می‌زنند. در چنین جامعه‌ای که فرهیختگانش تا به این حد قدر و منزلت خود را پایین آورده‌اند، چه امیدی می‌توان از توده جامعه داشت؟ متأسفانه وقتی الگوهای جامعه این‌گونه رفتار کنند، تنها ضدارزش‌هاست که در آن جامعه به‌عنوان یک امر پسندیده رواج پیدا می‌کند. به گمانم کسی که در این بین مظلوم و مغفول باقی ماند خود «عباس کیارستمی» بود. ‌ای‌کاش می‌توانستیم آخرین فیلم «کیارستمی» را در هنگام مرگش ببینیم؛ فیلمی از کرامت و بزرگواری و بخشندگی. برای من جای تعجب است که همه از سجایا و گذشت بزرگانی چون «گاندی» و «ماندلا» حرف می‌زنیم، ولی آن‌قدر ضعیفیم که نمی‌توانیم از بدی‌هایی که به ما شده بگذریم و با لبخند سرود زندگانی بخوانیم. به گمانم آنچه در فوت «عباس کیارستمی» رخ داد و کماکان هم ادامه دارد، بازتاب تمام‌نمای آن چیزی است که در جامعه ما رخ می‌دهد: سقوط فرهنگ و نبودن کرامت و بزرگواری و بخشندگی. بدتر از آن، اینکه انگار دیگر قشر فرهیخته‌ای نیز وجود ندارد. تنها انسان‌هایی هستند که نام هنرمند یا پزشک را یدک می‌کشند. انگار باید به آغاز فصل سرد ایمان بیاوریم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.