خشونت علیه پزشک و علیه دیگری
مجتبی ارحامصدر. روانپزشک
خبرها به سرعت پخش ميشد؛ روانپزشکی خوشنام و استاد دانشگاه حین ویزیت روزانه از سوی یک بیمار بدحال مورد حمله با چاقو قرار گرفت! خوشبختانه روانپزشک مجروح با تلاش سایر پزشکان نجات یافت و در مسیر بهبود قرار گرفت؛ و ديگري پزشكي كه بهدليل مرگ شيرخواري مجروح شد. خشونت در فضای درمانی آمار و ارقام نشان میدهد که میزان خشونت فیزیکی با دخالت عامل انسانی در فضای بهداشت و درمان نسبت به سایر حوزهها نهتنها بیشتر نیست که کمتر هم هست. این آمار البته محدود به صرف خشونت فیزیکی یا (Assualt) است؛ وگرنه اگر قرار باشد خطر را به صورت کلی در محیطهای درمانی در نظر بگیریم (شامل خطرات بهداشتی و آسیبهای فیزیکی و شیمیایی و میکروبی و صدمات ناشی از برخورد با اشعه و فشار کار و استرس و بیخوابی) این مقدار آنچنان کم نخواهد بود. میدانیم که خشونت بیماران علیه کادر درمان از پزشک گرفته تا پرستار و بهیار و حتی نگهبان ورودی مراکز درمانی در همه جای جهان وجود دارد. در میان پزشکان متخصص بیشترین تجربه اعمال خشونت در میان پزشکان طب اورژانس و سپس روانپزشکان دیده میشود. در مقالهای که چند سال قبل در مجله لانست چاپ شد، میزان خشونت بیمارستانی در چین در یک فاصله ششساله از ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۴ فقط هفت درصد افزایش داشته است. شبیه این نتایج در هندوستان و پاکستان هم دیده شده؛ ولی در برخی مناطق جهان که سرانه بهداشتی و درمانی بالاتر است؛ حتی کاهش در میزان بروز خشونت فیزیکی علیه کادر درمان هم دیده شده است. در همین زمینه تحقیقی که در یونان انجام شده، نشان میدهد که معطلی و سرگردانی بیماران و همراهانشان میتواند بروز خشونت را بالا ببرد. همه اینها در حالی است که ما آمار دقیق و مشخصی از بروز کلی خشونت در سایر محیطهای اداری و شغلی و حرفهای نداریم؛ با استناد به آمار پزشکیقانونی میتوان گفت که عمده رفتارهای خشن شهروندان در محیطهای عمومی رخ میدهد و میزان خشونت بیماران علیه کادر درمان هنوز هم در مقایسه با مقادیر کلی خشونت در جامعه بسیار کمتر است. نکته دیگر اینکه شیوع خشونت در بیماران جسمی و روانپزشکی با یکدیگر تفاوت واضحی ندارد. پزشکان، کادر درمانی و فرهنگ سلامت ما کیفیت ارتباط با مردم، درک و لمس موقعیت مراجعان و مدیریت زمان و منابع در فضاهای درمانی- بهداشتی میتواند باعث کاهش احتمال خشونت شود. آموزش پرسنل و دانشجویان پزشکی و تخصص در زمینه مهارتهای ارتباط و شنیدن و توجه مؤثر به خواسته و توقع بیمار و همراهش، شاید حلقه گمشده معضل باشد؛ چراکه یک فرد حرفهای مشغول در درمان و بهداشت قطعا باید برای کنترل و پیشگیری و مدیریت اربابرجوعش ماهر و توانا باشد. در فرهنگ ما که مدارا و صبر و سازش کالای پرطرفدار و ارزشمندی نیست، میتوان انتظار داشت که در بیمارستان و درمانگاه و خانه بهداشت نیز همین نگرش حاکم باشد و زمینه درگیری و پرخاش شود. از طرفی تعریف و برداشت مردم ما از سلامت و بهبود و خدمات سلامت بسیار ایدهآلگرایانه و شفامحور است. در این فرهنگ به صورت جدی مسئله عوارض و هزینههای بیماری و درمان بهسختی و با کراهت پذیرفته میشود و اغلب مردم ما انتظارات معجزهگونه از فرایند درمانی دارند و همین امر مطالبات عمومی را از حوزه درمان و بهداشت بهنحوی غیرمنطقی بالا برده و میتواند عامل دلخوری و ناراحتی و پرخاشگری علیه پزشکان و پرسنل درمان شود. در اینجا هم بار اصلاحات فرهنگی بر دوش ما پزشکان است. ما چارهای نداریم که موقعیت بحرانی را پیشبینی کنیم و با صرف وقت و انرژی به بیمار و خانوادهاش امکانات و محدودیتهای درمان را توضیح دهیم. با این اوصاف مسئولان و پرسنل بهداشتی لازم است به امنیت و حفاظت خود هم بیندیشند؛ چون خشونت بههرحال با احتمالی رخ میدهد و باید برای مهار و مدیریت خشونت علیه کادر درمان آماده و مهیا بود و امکانات فیزیکی و اداری و قانونی برای محدودکردن خشونت و ناامنی را فراهم کرد. پیامی که حساس بود در نهايت ميتوان پيام مهمي دريافت: استاد روانپزشکی دانشگاه تبریز بهدرستی و طبیبانه بیمارش را مستحق نکوهش نمیداند و هوشیارانه بین ماهیت انسانیت و طبیعت بیماری فاصله و تمایز قائل میشود. در چنین ساختاری پزشک به مبارزه جدی با بیماری میپردازد؛ درحالیکه بیمار را همچنان دوست دارد و محترم میشمارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.