آمريکاي ترامپ و يک خاورميانه بيثبات
ماه گذشته دونالد ترامپ، رئيسجمهور آمريکا، با ملکسلمان، پادشاه عربستانسعودي، ديدار کرد تا بهاينوسيله حمايت خود از اهداف سياست خارجي اين کشور را اعلام کند؛ دو کشوري که در رقابت و دشمني با ايران اشتراکنظر دارند. دونالد ترامپ همچنين نشان داد که ديدگاهش با عربستان در قبال شيخنشين کوچک قطر بهعنوان حامي بزرگ تروريسم يکسان است. درواقع اين ترامپ بود که در توييتهاي خود، اقدام عربستانسعودي، بحرين و امارات مبنيبر قطع روابط ديپلماتيک و تحريمهاي هوايي، دريايي و زميني عليه قطر را مورد تحسين قرار داد. اين بحران تا حدي بالا گرفت که کشورهاي حاشيه خليجفارس 14 روز به شهروندان قطري مهلت دادند تا خاک اين کشورها را ترک کنند. حتي به شکلي تمسخرآميز، امارات اعلام کرد هرکس در حمايت از قطر چيزي بگويد يا بنويسد، تا مدت 15سال زندان خواهد شد. ترامپ همان زمان توييت کرد «شايد اين شروع، پاياني براي وحشت از تروريسم باشد». قطر کشور بسيار کوچکي است درعين حال اين کشور بزرگترين توليدکننده گاز طبيعي بوده و از يک مرکز فعال هوانوردي برخوردار است. قطر همچنين گرداننده شبکه الجزيره است که يکي از شبکههاي تلويزيوني سانسورنشده در خاورميانه به شمار ميرود (منهاي اينکه از نظام حاکم بر قطر انتقاد نميکند). اين کشور هم چنين داراي ارتباط خوبي با ايران بوده و با هم در يک ميدان گازي بزرگ مشارکت دارند. قطر همچنين پشتيبان اخوانالمسلمين (سنيمذهب) است که به عنوان يکي از پرطرفدارترين احزاب اسلام سياسي شناخته ميشود. همه اينها موجب شده تا عربستان سعودي از قطر نفرت داشته باشد. رژيم عربستان در گذشته نيز سعي کرده بود تا قطر را به زانو درآورده و اين کشور را تسليم خواستههاي خود کند، اما شکست خورد. قطر همچنين بزرگترين پايگاه هوايي آمريکا در منطقه را در خود جاي داده است و همين مسئله باعث شده اين کشور به لحاظ امنيتي دغدغه چنداني تا به امروز نداشته باشد. هرچند با حضور ترامپ در کاخ سفيد هيچکس نميتواند نسبت به آينده اطمينان خاطر داشته باشد. هرچند صحبتهاي زيادي درباره حمايت مالي قطريها از تروريستها در ميان است، هنوز دلايل محکمي براي قراردادن قطر در ليست سياه ارائه نشده است؛ اتهامي که به عربستان هم نسبت داده ميشود. اما اين اتهامها به هرحال هنوز به اثبات نرسيده است. حداکثر اينکه، فايننشالتايمز در گزارشي از پرداخت يك ميليارد دلار به شاخهاي از القاعده (جبهه النصره) از سوي مقامات قطري براي آزادي اعضاي خانواده سلطنتي که گروگان گرفته شده بودند، خبر داده است. البته با يک ميليارد دلار ميتوان مقادير زيادي مواد منفجره خريد. مرافعه کنوني بر سر قطر، موجب شکاف در کشورهاي شوراي همکاري خليجفارس خواهد شد زيرا ممکن است علاوه بر قطر، کشورهايي مانند عمان و کويت، دو عضو ديگر اين شورا که به طور خاص حاضر نشدند از حرکت عربستان سعودي حمايت کنند، به آغوش ايران رانده شوند. هرچند ممکن است با گذشت زمان اوضاع آرامتر شود اما برخي از ناظران نگران آن هستند که بهاي پشتيباني از خواستههاي عربستان سعودي، بستن دهان روزنامهنگاران الجزيره باشد. حمايت ترامپ از عربستان سعودي همچنين به اعتماد ديگر کشورهاي منطقه به آمريکا لطمه ميزند زيرا به نظر ميرسد در دوران او، اين ابرقدرت ميتواند با يک بگومگوي ساده از متحد خود دست بکشد. آقاي ترامپ در ششم ژوئن توييت کرد: «در حين سفر اخيرم به خاورميانه، گفتم ديگر نميشود به ايدئولوژي راديکال کمک مالي کرد. ديدم بعضي از رهبران قطر را نشان ميدهند. حالا نگاه کنيد». ديپلماتهاي عاقل آمريکايي در تلاشي مذبوحانهاي کوشيدند به اين اظهارات غيرديپلماتيک رنگولعابي ديپلماتيک بخشيده و ماستمالي کنند. هرچند به نظر نميرسد در اين امر توفيق چنداني کسب کرده باشند. در اين ميان عبدالفتاح السيسي، رئيسجمهور اقتدارگراي، مصر نيز بهخوبي متوجه شد ترامپ جزء آن دسته از رهبران آمريکايي است که به او اجازه خواهد داد تا بدون مانعي، رقبا و منتقدانش را از ميدان بهدر کند. در تاريخ 23 مي، يعني دو روز پس از ملاقات اين دو نفر باهم و ستايشهايي که از هم در رياض کردند، آقاي سيسي اقدام به بازداشت کساني کرد که ادعا ميشد پنج ماه پيش يک راهپيمايي جسورانه را ترتيب داده بودند. همچنين در اقدامي ديگر، دولت مصر دسترسي کاربران به وبسايت «مدامصر» که يک روزنامه ليبرال پيشرو بود را قطع کرد. از دسترس خارجشدن 20 رسانه ديگر ازجمله الجزيره و هافپست عربي، ديگر اقدامات دولت مصر در محدودکردن فضاي سياسي اين کشور بود. در بحرين نيز مقامات اين کشور پنج نفر را در جريان يورش به خانه يک روحاني شيعه کشته و بيش از 286 نفر را بازداشت کردند. کمي پس از آن دولت بحرين اصليترين حزب سکولار مخالف را منحل اعلام کرد. انتظار ميرفت آمريکا به اينها اعتراض کند اما خبري نشد. اين شايد دستورالعملي جديد براي يک خاورميانه کمثباتتر باشد. منبع: اکونوميست
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.