فوت كيارستمي و جسارت سلبشده پزشكان
هنگام گفتوگو با بابک زمانی ماجرای سفارشیبودن مریض مطرح شد و تأثیری که در روند درمان پیش میآید؛ ناخودآگاه صحبت از آقای کیارستمی شد. درباره تأثیر اتفاقاتی که بعد از فوت عباس کیارستمی بر احساس پزشکان رخ داد، صحبت کردیم. نمونه بیمار سفارشی میشود آقای کیارستمی؟ بله! هم اتفاقی که افتاد ناشی از سندروم سفارشی بود، هم مسائلی که پیش آمد و هم دوران نقاهتش به خاطر همین سندروم بود. به خاطر اینکه آنقدر آقای کیارستمی بزرگ بود که حتی بزرگترین مسئولان کشور هم نمیتوانستند با ایشان بهعنوان یک مریض معمولی برخورد کنند. اگر اینطور معمولی رفتار میکردند، شاید هم به نفع خودش بود هم به نفع جامعه. اما ماجرا درست نمیشد؟ خود وزیر برنامه درمانش را پیگیری میکرد، خود وزیر به ملاقاتش میرفت. حالا نه اینکه وزیر دخالت نکند اما میشد روال معمولیتری اعمال شود. شاید هم اگر مریض معمولی بود، پزشک دم عید عمل نمیکرد، میگفت صبر کنید من از سفر بیایم. نمیدانم شاید! اينكه اینگونه افراد در حرفه شما مثل اين روزها مدام تحت فشار قرار میگیرند و اعلام ميشود از کیارستمی تا عارف لرستانی به دلیل خطای پزشکی دچار مشکل شدهاند، چه تأثیری بر شما دارد؟ شاید بتوانم بگویم بدترین اتفاقی که افتاده این است که ترس را در جامعه پزشکی زیاد کرده است. یعنی هنگام تشخیص و درمان میترسید؟ بشخصه خود من تهورم خیلی کمتر شده است، منظورم در مواقعی است که قانون به من حق انتخاب میدهد؛ یعنی وضعیت اورژانسي نیست و من هم آنکال یا کشیک نیستم. هم من و هم همکاران دیگرم خیلی محافظهکار شدهایم. خیلی از عملهایی که احتیاج به شجاعت و تصمیمگیری جسورانه دارد، انجام نمیدهند. حتی خواباندن یک مریض در آیسییو بیمارستان خصوصی با وجود امکانات و با وجود اینکه نیاز به دیدار هرروزه دارد، از نظر من یک ازخودگذشتگی بزرگ است که من دیگر توانش را ندارم. به همراهان بیمار میگویم من پیر شدم، توانایی این کار را ندارم. خیلی حس بدی است. چون پزشکی قرار نیست آخرش همیشه نتیجه خوب داشته باشد مخصوصا در خیلی از رشتهها شاید 30 درصد نتیجه مثبت داشته باشد. در بیشتر مواقع موفقیتش هم اصلا چیزی نیست که به چشم همراهان و بیمار بیاید. البته من خیلی سعی کردم در نوشتههایم این حس را منتقل کنم. اصلا یکی از دلایلی که دراینباره خیلی نوشتم، همین است. چیزهایی که شاید بسیاری به نظرشان نرسد؛ ازبینبردن تهور پزشکان و نادیدهگرفتن زحمات پزشکانی که به بیماران بدحال میپردازند، پزشکانی که معلوم نیست نتیجه تشخیص و عملکردشان چه میشود. البته با همان تأکید زمانی که وضعیت بیمار اورژانس نیست و من هم آنکال یا کشیک نیستم. اینها از نظر من از اثرات رفتاری بود که پس از مرگ آقای کیارستمی رخ داد. سراسیمهصحبتکردن نتایج خوبی به همراه نداشت. یعنی شما به بیمارانتان میگویید ببخشید نمیتوانم بستری کنم یا شما را زیر نظر بگیرم؟ نهفقط من بلکه خیلی از پزشکان دیگر. حتی به شکلی شده است که عدهای با افتخار میگویند ما نمیتوانیم و حاضر نیستیم بیمار را بپذیریم. فرض کنید فردی که قرار بوده بمیرد، اما پزشک بعد از سکته مغزی او را نجات داده و اکنون زنده است؛ به صورت بیحس و بدون حرکت، بعدش هم قرار است مرخص شود درحالیکه یک صورتحساب صدمیلیونی هم بر گردن خانوادهاش است. در چنین شرایطی طبیب انتظار تشویق ندارد اما با این جو نمیتوانند اطمینان داشته باشند که او بیشترین تلاش خود را انجام داده و این ناراحتکننده است. شاید دلیل این تنشی که پیش آمد این بود که جامعه پزشکی بهطور کامل پشت کیارستمی ایستاد و هرکسی که بیماری داشت، احساس کرد با یک سیستم قوی روبهروست. خیلی اتفاق بدی بود. هم مردم و هم روشنفکران داشتند به جامعه پزشکان به صورت عام سخنان درشتی میگفتند. همینطور از بین پزشکان نیز افراد فکر میکردند این سخنان خطاب به آنان است و این تذکرات را به خود میگرفتند و جواب میدادند. تبدیل به نزاع دو گروه شده بود. باید روشنفکران یا خانواده کیارستمی متوجه میشدند که درباره مورد «کیارستمی» و اشتباه یک یا چند دکتر صحبت میکنند که ارتباطی با جامعه پزشکی ایران ندارد. حقشان بود. باید میرفتند و شکایت میکردند. اما باید در نظر میگرفتند که این یک مورد خاص است و تلاش نکنند این مورد را به حل کل مسائل سلامت جامعه تبدیل کنند. من این مورد را بارها هم نوشتم و یادآوری کردم؛ مشکلات سلامتی کشور از آنچه شما میدانید خیلی خیلی بیشتر است. البته جامعه پزشکی هم باید پرونده آقای میر را بررسی میکرد. اما چون آنها به همه پزشکان میگفتند، همه پزشکان هم دفاع میکردند. اگر جامعه پزشکی پختهتری بود، مثلا جامعه پزشکی فرانسه بود نباید به خودشان میگرفتند. حتی نمیدانستند به کجا باید شکایت کنند. حتی تا ماهها بعد از فوت آقای کیارستمی نمیدانستند باید به پزشکی قانونی شکایت کنند که این مورد بررسی شود. حتی بهمن کیارستمی به یکی از مقالات من استناد کرد. شاید بعد از هشت، 9 ماه. شکایت اصلی خطاهای پزشکی در کیمسیونهای پزشکی قانونی است. معتقدید یکسری ظرایفی هست که با هیچ قانون و سختگیری هم درست نمیشود؟ کمیسیونهای پزشکی قانونی کابوس هر دکتری هستند؛ من هم خودم رفتهام، هم جزء مشاوران هستم. مورد آقای کیارستمی باید در یکی از این کمیسیونها بررسی و حکم دقیق داده میشد. مطلقا از مورد آقای کیارستمی برای بهبود سلامت پزشکی کشور استفاده نمیشد. اما باید در نظر گرفت گاهی از قانون هم کاری برنمیآید. چون کاملا با حس درونی ما سروکار دارد. پس از این اتفاق من بشخصه احساس میکنم تواناییام محدود شده است. کسی نمیتواند ببیند که من از وجودم در آن لحظه گذشتم تا مثلا آن مریض زنده بماند و معلوم نیست چه موقع چهار دست و پای فلجش حرکت کند و آیا خوب شود یا نه. برای من همین که خواهرش را میشناسد و میتواند عکسالعمل نشان دهد، باارزش است اما از نظر دیگران نه! شاید خیلیها بگویند که چی؟ شاید امکانات ما را هم در آن لحظه نداند. اما با جوی که وجود دارد، اصلا کار ارزشمندی محسوب نمیشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.