چند گزاره غلط درباره تجاوز
امیر محمدیانخراسانی: در ابتدا برخی گزارههای درست را درباره تجاوز بیان میکنم: 1. بیشتر قربانیان تجاوز زنان هستند؛ اما در میان کودکان هم پسران و هم دختران تقریبا به یک اندازه قربانیان تجاوز هستند. 2. کسی که مورد تجاوز قرار گرفته، درهرصورت بیگناه است؛ یعنی حتی اگر قتل عمد صورت داده باشد، مستوجب تجاوز نیست. 3. متجاوز درهرصورت مجرم قطعی است و به هیچ بهانهای نمیتوان حکم به تجاوز به کسی را داد (بیمار روانی حادی که کنترلی بر جسم و روان خویش ندارد، موردی استثناست که از این بررسی خارج بوده و به این بهانه نباید این گزاره را مخدوش کرد). 4. احساس شرم قربانی تجاوز بیجاست؛ یعنی فشار و نگاه اجتماعی و برچسبزدن به او باعث این امر میشود. در واقع جایی نباید برای احساس شرم وجود داشته باشد. 5. رفتار دیگران با قربانی تجاوز باید به صورت حمایتی باشد و به این صورت نباشد که او را لکه ننگ و دامان عفت او را آلودهشده بپندارند. قربانی میتواند شخصی نجیب و پاکدامن باشد. 6. هنگامی که احساس شرم و گناه را از قربانی بزداییم؛ سپس او را ترغیب به بیان شکایت و اظهار آن میکنیم تا در برابر متجاوزان سکوت اختیار نکرده و به ظالمان راه ندهیم. از دیدگاه مرتون هنگامی که وسایل مشروع برای رسیدن به هدف در اختیار فرد نباشد، یکی از مکانیسمهایی که برمیگزیند نوآوری است؛ یعنی راه رسیدن به هدفش را تغییر میدهد. نوآوری مفهومی با بار معنایی مثبت نیست؛ بلکه خنثی است. از دیدگاه همین جامعهشناس ممکن است شخص عصیان کند؛ یعنی حتی اهداف را نیز قبول نداشته باشد. از دیدگاه بوردیو، جامعهشناس فرانسوی، عادتواره افراد است که متشکل از گرایشها و تمایلاتشان است و آنها را به سوی افکار و کنشهای خاصی سوق میدهد. عادتواره محصول تاریخ و تجارب زیسته فرد است و به صورت تجمعی در زندگی فرد و حتی قبل از زندگی فرد (چون ما میراثدار وقایع و رفتارهای گذشتگانمان نیز هستیم) تکوین مییابد؛ یعنی به صورت اجتماعیشده و محصول شرایط اجتماعی و تاریخی (خانواده، آموزش و ...) وجود دارد و ساختمان ذهنی افراد اینگونه شکل میگیرد و تحت ویژگیها و محدودیتهای ساختاری عمل میکند. درباره متجاوزان نیز عادتواره آنها به شکلی تکوین یافته است که با توجه به ویژگیهای میدان و شرایط عینی قبل از وقوع تجاوز، آنها را مرتکب این عمل کرده است (این امر بههیچعنوان به معنای بیاختیاردانستن متجاوز و سلب مسئولیت از او نیست). وقتی که میدان زندگی اجتماعی ویژگیهای محدودکننده و حتی مسدودکننده برقراری راههای ارتباط دو جنس را تشویق میکند و سرمایههای مورد نیاز برای کامیابی در عرصه جذب جنس مخالف (خصوصا جذب زنان) در دسترس نیست (خصوصا سرمایه مادی و اقتصادی) و مخاطب نیز داوطلب اینگونه سرمایه خود را نشان میدهد، جا برای راهبردها و استفاده از سرمایههای جایگزین به صورت غیرمشروع باز میشود. به طور خلاصه نیز میتوان موارد زیر را در راستای این موضوع برشمرد: بیشتحریکی (شرایط میدانی) عصبیت و خوی برتریجویی (عادتواره ناشی از ساختمان ذهنی و تجارب گذشته). محدودیتهای مصنوعی و محرومیتهای غیرطبیعی و نبود مجاری و کانالها. مکانیسم تلافیجویانه (یعنی برای جبران کمبود در دیگر بخشهای زندگی خود)، نوآوری یا عصیان، تنوعطلبی و آرزوهای دور و دراز (میتواند ناشی از تصویر پروپاگاندای رسانهای و مقایسه وضعیت دیگران با وضعیت خویش باشد).
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.