ريشههاي فرهنگي و تاريخي «توهين»
هوشنگ ماهرويان
اين روزها سختترين کار ممکن، پذيرفتنِ حرف مخالف است؛ اما براي آنهايي که تاريخ ايران را ميشناسند و حتي با تاريخ معاصر آشنايي دارند، چنين مواجههاي با نظرات مخالف، چندان دور از ذهن نيست. اگر به تاريخ مراجعه کنيد، سابقه ما را ميبينيد. تاريخي خشن در اين چند هزار سال نهفته است که ريشه در شيوه توليد آسيايي داشته و به نوعي در فرهنگ امروز ما ريشه دوانده و به امري اجتماعي-رواني بدل شده است؛ تاجاييکه تحمل شنيدن آرا و نظراتي مخالف با نظر و عقيده خود را نداريم و به هر وسيلهاي خواهان جلوگیری از ابراز آن هستيم. تفکر حذف مخالف، امروز در دنيا تفکر پذيرفتهشدهاي نيست؛ چراکه جهان سالهاست از گفتوگو و تعامل سخن ميگويد. چين قرنها حصاري به دور خود کشيد، ويتنام 40 سال جنگيد؛ امروز اين دو کشور در چه وضعي قرار دارند؟ چين با عبور از ديوار خودساخته و برقراري تعامل با جهان به يکي از اَبَرقدرتهاي اقتصادي بدل شده و ويتنام بهترين توليدکننده کفش نايک شده است. رويه روحاني که اينطور به مذاق مخالفانش بد آمده، همين رويه تعامل با جهان است.
ايرانيها بعد از تجربه تلخ راديکاليسمي که تحريمها را ورقپاره ميدانست، به فردي رأي دادند که تمام تلاش خود را کرد تا با جهان از درِ گفتوگو و تعامل سخن بگويد و نتيجه آن در اولين قدم، برجام بود و راهي که هنوز ادامه دارد؛ بنابراين با وجود همه نقدهايي که حتي همراهان دولت روحاني به کابينه او خصوصا در حوزه اقتصادي دارند، منش سياسي اين دولت قابل دفاع بوده و نشانه آن رأي بيستونهم ارديبهشت مردم به او است. حال سؤال اين است که چرا مخالفان اين رويه، به جاي نشستن پشت ميزهاي گفتوگو و طرح نظرات و دغدغههايشان، دست به توهين و افترا و هجو زدهاند؟ اين همان فرهنگي است که ريشه در تاريخ دارد و حکومت قانون را ناديده ميگيرد. در جوامع دموکراتيک، حق آزادي بيان، محدود به موافقان يا مخالفان نيست؛ بلکه همه اين حق را دارند که در مسير قانون به نقد رفتارها و سازوکارهاي سياسي و اجتماعي و فرهنگي و اقتصادي بپردازند؛ اما نه با ابزار توهين و نه به وسيله هجو و افترا. به نظر ميرسد که در اين بزنگاه تاريخي، بيش از هر چيز به کوشش و مداومت رسانهها و خبرنگاران نيازمنديم تا فرهنگ نقد را در برابر فرهنگ تخريب و توهين، اولويت ببخشند. در اين مسير، نگاهي به دستاورد و مسيري که دولت اصلاحات طي کرد و از نظر تاريخي براي ما تجربهاي معاصر است، ميتواند راهگشا باشد. رئيس دولت اصلاحات بود که در مقابل گفتمان جهاني برخورد تمدنها، گفتوگوي تمدنها را مطرح کرد و در دنيا، ايران به عنوان کشوري شناخته شد که رئيسجمهورش از گفتوگو و تعامل سخن ميگويد؛ نه از جنگ و تهمت و برخورد. ما نيازمند ادامه چنين راهي هستيم و آموختن، آموختن مداومِ فرهنگ مدارا و گفتوگو؛ تاجاييکه بتوانيم در برابر آن فرهنگ برخاسته از تاريخچه خشنمان، بايستيم و طرحي نو دراندازيم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.