این دهان بستی، دهانی باز شد*
محمود محمدی . مجری پیشین تلویزیون
نوجوان که بودم، روزه «معروفی» بود که به «امر» نیاز نداشت و «منکری» در آن راه نمییافت تا نیاز به «نهی» باشد. رمضان، محبوب بود آنچنان که بسیاری از فرزندان دیروز این سرزمین، نام او را در شناسنامه داشتند. مانند بسیاری از مناسبتهای مذهبی، آداب ویژه این ماه با یک پیوست ایرانی و فرهنگی به زیباترین شکل ممکن، اجرا میشد. روزه فریضهای است که در نگاه نخست، فاقد آیین و مناسک جمعی است، اما آنچه به رمضان، لباس جماعت میپوشاند، میزان استقبال از این ماه و فراوانی روزهداران است. صرفنظر از اینکه چه تعداد از افراد جامعه، واجد شرایط روزهداری هستند، در تمام کشورهای اسلامی، سفره افطار کانونی است برای گردهمایی مؤمنانه مردم. در باور دینی، میزبانی افطار، برکت بههمراه دارد و این سفره برای همه گسترده است، بیآنکه بدانیم اهل روزه بودهاند یا اصلا مسلمان هستند یا خیر. (نگاه کنید به عکسهایی که گردشگران خارجی از سفرههای افطار در کشورهایی چون ترکیه و مالزی به یادگار گرفتهاند). رمضان از آغاز حضورش همیشه رسانه داشته است؛ از پیر خوشالحان روستا که مژده طلوع سحر میداد تا مؤذن پاکدل شهر که دعوت به افطار میکرد تا دوران رسانههای گرم و سرد؛ رادیو و تلویزیون. سال 83 همراه جناب استاد محمدصالح علاجان، دستگرم تولید ویژهبرنامه افطار شبکه سه بودیم که امروز از نوستالژیهای رمضانی تلویزیون است؛ «سمت خدا» برنامهای در دکوری بسیار ساده و گرم با موسیقی دلنواز دوست هنرمند، آریا عظیمینژاد عزیز. اگرچه با وجود استقبال چشمگیر مردمی، سمت خدا دیگر جایی در رمضان سیما نیافت، اما بعدها برنامه دیگری در همین شبکه، نام خود را از آن وام گرفت. طراحی «سمت خدا» چنان بود که تا دقایقی پس از اذان هم ادامه مییافت. با گذشت سه روز از آغاز پخش برنامه و با وجود تقاضای فراوان بینندگان برای پخش اذان مرحوم مؤذنزادهاردبیلی، همکاران شبکه اعلام کردند که این اذان، گویا به دلیل وجود اشکال تجویدی، قابل پخش در شبکههای سراسری نیست. روز چهارم رمضان، ساعتی پیش از آغاز برنامه، راهی ساختمان شبکه در خیابان گلخانه شدم. آقای دکتر علیاصغر پورمحمدی که پس از فرازونشیب ایام، امروز هم مدیر شبکه سه هستند، با صفای همیشگی در دفتر کارشان پذیرایم شد. کوتاه و خلاصه گفتم که مردم میخواهند با اذان مؤذنزاده افطار کنند. نگاهی پرسکوت میانمان برقرار شد. ایشان قدری تأمل کردند سپس مدبرانه و باوجود محدودیتهای سازمانی با دستوری تلفنی به مدیر پخش، خواسته بینندگان پرشمار برنامه را اجابت کردند. حالا 13 سال پس از آن روزها این اذان محبوب بهدفعات از رسانههای رسمی، پخش میشود، بیآنکه از اشکال تجویدی مورد اشاره - با فرض وجود - سخنی به میان بیاید. روزگاری نهچنداندور، دسترسی به فراوردههای رسانهای، دشوار بود. خاطرهها در آرشیوها بایگانی میشدند و برای تجدید آنها چارهای جز درخواست بازپخش و بازنشر نبود، اما امروز تقریبا هرچه را بخواهیم میتوانیم در زمان دلخواه ببینیم، بشنویم و در آرشیو شخصی خود، ذخیره کنیم. یگانه آواز ایران، ۳۸ سال پیش در استودیوی رادیو، نغمهای برداشت پرسوز که ساز دل، کوک میکرد. در گذر این سالها چه دستها که با این دعا به آسمان رفته، چه لبها که به نجوا آمده و چه چشمها که به چشمه نشسته است. همنوایی با این مناجات، تجربهای آسمانی است از حس ناب بندگی؛ آنجا که هنر و نیایش درهم میآمیزند و چه زیباست اگر رسانهای بتواند در لحظات مقدر افطار، همزمان، دلهای عاشق را در سرزمینی به وسعت وطن، در این خمار مستی، مشترک کند. روشن است که چرایی درخواست پخش این مناجات بارهاشنیدهشده از تنها رسانه فراگیر دیداری-شنیداری کشور نه به دلیل دردسترسنبودن این نوای روحانی، بلکه بهواسطه امکانات گسترده و البته انحصاری پخش صدا و تصویر در این رسانه است که میتواند ضمن ایجاد فضایی معنوی، ناشر و نگاهبان این میراث ارزشمند باشد. پیشخوان رسانههای شیشهای عصر جدید، عرضهکننده محصولاتی هستند که بیوقفه، تولید و مصرف میشوند؛ رسانههای امروز، رقیبی جدید و جدی یافتهاند؛ (مردم- رسانه)هایی که محدودیتهای تحمیلی رسانههای سنتی را برنمیتابند و تا اقناع عقول حاصل نشود، دست از تلاش برنمیدارند. در این رسانههای خودساخته، تنهاوتنها سکوت، غیرقابل پخش است. رمضان امسال به پایان رسید، اما شاید درخواست برای بازپخش این دلسروده مانا و یکتا در رمضان آینده، تکرار نشود. تا آن زمان باید شاهد تغییرات در اضلاع و زوایای مثلث ارتباطات اجتماعی باشیم؛ صحنهای که پیام، رسانه و مخاطب، بازیگران اصلی آن هستند. * مصرع نخست قطعه «ربنا»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.