خُردشدن ضدفرهنگ زیر پای فرهنگ
مهرداد حجتی
«وحید یامینپور»، مجری برنامههای جنجالی تلویزیون، برخلاف جهت افکار عمومی از مداحی «میثم مطیعی» با عبارت «کار تمیز فرهنگی» یاد کرده و آن را ستوده است. تعبیر «کار فرهنگی تمیز» از آن مداحی میتواند پیامدهای زیانباری در پی داشته باشد. آلودن فضای فرهنگی به عناصری همچون تهمت و دشنام به بهانه «کار فرهنگی» عملی فریبکارانه و کاملا غیرفرهنگی است؛ کاری که قریب به دو دهه است از جانب «گروهی کمشمار و پرفشار» انجام میشود و هیچگاه هم از راه قانون از آن فشار کاسته نشده است. تخطئه دو واقعه تأسفبرانگیز اهانت به «رئیسجمهور منتخب» در این هفته از سوی اقشار مختلف مردم، بهویژه اهل فرهنگ، نشانه بلوغ سیاسی یک ملت بود؛ بلوغی که با جانسختی و گذار از پیچوخمهای چند دهه اخیر به دست آمده و کشور را یک گام دیگر به دموکراسی نزدیکتر کرده است. جامعه ایران در گذار از پیشامدرنیته به مدرنیته نیازمند ازسرگذراندن آزمونهای دشواری است که در آنها باید «بردباری» و «مدارا» را جایگزین «ناشکیبایی» و «کمتحملی» کرد. عبور از دوران «رویارویی خیابانی» به دوران «گفتوگو» این امکان را فراهم کرده است تا «نقادی» جای «هتاکی» را بگیرد و کشور وارد دورانی از بلوغ سیاسی شود. سالهای دهه 60 ، سالهای پرتنش سیاسی در کشور بود؛ سالهای کشمکش، عصبیت و ناشکیبایی که بیش از یک دهه به درازا انجامید. با ورود به نیمه دوم دهه 70، تاریخ هم دوران تازهای را آغاز کرد. دوم خرداد 76 سرآغاز این دوران بود؛ دوران موسوم به «اصلاحات». در این دوران است که ظرفیتهای مغفولمانده شکوفا میشوند و کشور در آزمونی سراسری «احترام به مخالف» را تجربه میکند. دانشجویان بیش از هر قشری از این آزمون استقبال و تریبونهای آزاداندیشی را برپا میکنند. انجمن اسلامی دانشکده پزشکی دانشگاه تهران نشریه دانشجویی «زندهباد مخالف من» را منتشر میکند و در دانشکدههای دیگر دانشجویان تحولخواه هر یک بهنوبه خود نشریهای برای فراهمکردن فضای «گفتوگو» منتشر میکنند. فضای ایجادشده برای «نقد» دیگر مجال به «هتک» نمیداد. هرچند گروهی از این موضوع ناخرسند بودند و مدام در بوق اختلاف میدمیدند تا پروژه مصلحانه «تبدیل معاند به مخالف و مخالف به موافق» اصلاحطلبان با شکست روبهرو شود. برای این منظور هم هستههایی تدارک دیدند تا با حمله به اجتماعات دانشجویی آرامش را برهم بزنند و محیطهای دانشجویی را متشنج کنند. همه این اقدامات برای بهتعطیلیکشاندن همان تریبونها و تحریک دانشجویان برای رویارویی خیابانی بود؛ کاری که آن هستهها در آن مهارت داشتند و خوب از عهدهاش برمیآمدند. اما آنچه در خاطره جمعی جامعه ماند، «فضای مفاهمه» بهدور از تنشی بود که اصلاحطلبان پیرامون خود فراهم میآوردند. نظیر گفتوگوی مکتوب میان «محمدرضاخاتمی» و «حبیبالله عسگراولادی» که به ابتکار دبیرکل حزب مشارکت رخ داد؛ اتفاقی کمسابقه و البته مؤثر. یکی به نمایندگی از جناح چپ و دیگری به نمایندگی از جناح راست. تمرین در فضای اصلاحات در نهایت دو دهه بعد نتیجه داد؛ زمانی که در انتخابات سال 96 مردم به وعده افزایش یارانهها پای صندوقهای رأی «نه» گفتند و با انتخاب «حسن روحانی» بر پیشبرد روند «نرمالسازی» صحه گذاشتند؛ البته نرمالسازی برای گذار به دموکراسی با تکیه بر گفتمان اصلاحطلبی. بسیار طبیعی بود که همان هستههای کارآزموده دو دهه پیش بار دیگر به صحنه بیایند تا اینبار هم فضا را آشفته کنند. توطئه برای به رویاروییکشاندن مردم با طراحی دو واقعه - اهانت به رئیسجمهور- با واکنش بهنگام خردمندان هر دو جناح خنثی و جامعه از دامی که دامگستران کمخرد تنیده بودند رهید. اینبار هم همچون دفعات قبل بلوغ سیاسی اهل فرهنگ به مدد سیاستمردان آمد تا با طرد عناصر غیرفرهنگی، سره از ناسره جدا کنند. واکنش گسترده اهل فرهنگ، بیش از هرچیز عقلای اصولگرا را متوجه وخامت اوضاع کرد؛ تا آن حد که گروه کثیری از اصولگرایان با آن دو واقعه مرزبندی کرده و خود را از مسببان آن دور نگه داشتند! لابد آنها که تاریخ خواندهاند به یاد دارند که این ملت به کمک همین فرهنگ توانسته است در طول تاریخ تهاجمهای فراوانی را تاب بیاورد و هرگز هم در برابر فشار سر تسلیم فرود نیاورد. حالا هم در چنین روزهایی عزم بلند یک ملت با تکیه بر همین ماشین عظیم فرهنگی است که میتواند از موانع خرد و کلان تاریخی عبور کند و همچنان به مسیر خود ادامه دهد؛ چنانکه امروز کرد. ماشین غولآسای فرهنگ کهن ایرانی، این دو مانع را همچون موانع پیشین در هم شکست و گذشت؛ ماشینی که هرگز سر بازایستادن ندارد تا مادامی که اراده این ملت موتور آن را به حرکت درمیآورد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.