استاد دانشگاه در فساد آکادميک علت است يا معلول؟
رضا نساجي
درباره فساد آکادميک که گريبان برخي استادان دانشگاه را مانند برخي دانشجويان آن گرفته، چه ميتوان گفت که سخن تکراري مانند همه آنچه از استاداني که خود از اين آسيبها برکنار نبوده و نيستند شنيدهايم، نباشد؟ بهعنوانمثال، زماني که تنها استادتمام فلسفه دانشگاه تهران که چندين نسل دانشجويان او که امروز بسياري در کسوت استادي هستند، به دليل دانش و تدريس ستايشش ميکنند، به خاطر انتشار کتابهاي انگليسي که چيزي جز رونويسي از کتابهاي خارجي نبودهاند، در يک بنگاه نشر اينترنتي بياعتبار رسوا ميشود و روي بازگشت به کشور را ندارد، آيا ميتوان مانند برخي استادان بيرونمانده از نهاد دانشگاه - که البته از منابع سياسي و علمي ديگر بهره کافي دارند - نهتنها او که تمام نهاد دانشگاه ايراني را به باد ناسزا - و در واقع انتقام شخصي و سياسي - گرفت؟ بياييد از اين زاويه به مسئله نگاه کنيم: فساد آکادميک در دانشگاه چنان ريشهدار و ساختاري است که نه به شکل فساد به چشم ميآيد و نه ميتوان چشم بر آن بست. عمده مناسبات دانشگاهي يا خود مفسدانهاند يا حداقل فسادخيز هستند؛ به اين معنا که هر کس بخواهد در اين سيستم وارد شود و رشد کند، چارهاي جز تندادن به اين مناسبات ندارد. بنابراين، دانشجوي کارشناسي ارشد و دکترا از ابتدا تلاش ميکند به خواست استادش براي توليد انبوه مقالات بيارزش تن دهد (و گرنه نمره پاياننامهاش کسر خواهد شد)، نام استاد را در صدر مقالات خود بگنجاند (اعم از اينکه آن مقاله سخن تازه و درستي داشته باشد يا نه)، با عددسازي، رونويسي و انبوهسازي محتوا پاياننامهاي را دفاع کند که استاد راهنما و مشاور آن را نخواندهاند، استاد داور هم بنا بر مناسبات خود با استادان راهنما و داور درباره آن سختگيري يا سهلگيري ميکند (هرچند اين پاياننامه ارزش چاپ به صورت کتاب ندارد و مخاطب عام و خاص در بازار آزاد و رقابتي خارج از دانشگاه به اين محتوا کمترين وقعي نخواهند نهاد) و... . به همين طريق، در مقام استاد هم بايد اين فرايند مقالهسازي (که در ادبيات سياستمداران ما، از آن با عنوان «توليد علم» ياد ميشود و ملاک مناسبي براي ارزيابي رشد علمي در کشور است، عطف به تعداد مقالات منتشرشده در مجلات داخلي و خارجي، بهخصوص مجلات ISI) را پي گرفته و نيز دانشجويان بيشتري را در دوره ارشد و دکترا براي راهنمايي يا حداقل مشاوره پاياننامه فريب دهد تا بتواند به عنوان مربي، استاديار، دانشيار و استادتمام، ارتقاي علمي (که در واقع فقط يک نوع ارتقاي شغلي و دريافت حقوق و مزاياي بيشتر است) کسب کند. از انتشار کتاب تأليف و ترجمه هم نبايد غفلت کرد؛ چه بهتر تأليف کتاب به زبان خارجي در يک نشر خارجي باشد که هيچکس در داخل از کيفيت محتواي آن سردر نميآورد، اما اعتبار علمي و ارتقاي شغلي بيشتري را در پي خواهد داشت. در چنين ساختاري، حتي بهترين استادان هم ناچارند خود را با همين روشها تطبيق دهند، وگرنه در تنازع بقاي دارويني جنگل آکادميک ايران، محکوم به نابودي خواهند بود. بنابراين، نميتوان يک استاد را به خاطر افشاي چنين مسائلي محکوم و با طرد او، خيال خود را از بابت فسادستيزي بدون ملاحظه کيفيت علمي استاد و اهمال در شدت برخورد، راحت کرد. چراکه او نه علت اين فساد که معلول و در واقع قرباني ساختار فاسد است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.