|

وزیر امور خارجه آمریکا با همتایان قطری و سعودی دیدار کرد

سیاست دوگانه واشنگتن

روز سه‌شنبه واشنگتن میزبان دو چهره خبرساز این روزهای خاورمیانه بود. محمدبن عبدالرحمان آل ثانی، وزیر خارجه قطر و عادل الجبیر، وزیر خارجه عربستان سعودی، در دیدارهایی جداگانه با رکس تیلرسون، همتای آمریکای خود، پیرامون بحران اخیر قطر به تبادل نظر پرداختند؛ مسئله‌ای که از پررنگ‌شدن نقش میانجیگری آمریکا در این قائله، نشان دارد. سفر وزیر خارجه قطر به آمریکا، اولین دیدار یک مقام بلندپایه قطری با یک مقام ارشد آمریکایی بعد از شروع بحرانی است که منجر به قطع روابط دیپلماتیک شش کشور عربی به رهبری عربستان سعودی و امارات متحده عربی با قطر شد. تیلرسون که روزهای شلوغی را پشت می‌گذارد، روز گذشته نیز با محمد عبدالله المبارک الصباح، وزیر مشاور در امور پارلمانی کویت و وزیر رسانه این کشور، در حاشیه سفرش به واشنگتن دیدار کرد؛ دیداری که بدون تردید، بی‌ارتباط با بحران قطر نیست. بااین‌حال، از واکنش طرفین به نظر نمی‌رسد این دیدار تأثیر مثبتی در حل‌وفصل این مناقشه داشته باشد. عادل الجبیر گفته است هیچ مذاکره‌ای درباره فهرست درخواست‌ها با قطر انجام نخواهد داد. وزیر خارجه قطر نیز با تأکید بر اینکه نمی‌توان‌‌ درباره این خواسته‌ها مذاکره کرد، این ادعاها علیه قطر را بی‌اساس خوانده است. نزدیک به سه هفته از شروع این بحران می‌گذرد؛ اما هیچ نشانه‌ای از بهبود شرایط دیده نمی‌شود؛ حتی مقامات اماراتی، از تشدید تحریم‌های قطر خبر داده‌اند. هرچند به نظر می‌رسید که با اعلام خواسته‌ها و شروط کشورهای عربی، کورسویی برای حل این بحران باز شود؛ اما 13 شرط کشورهای عربی که در رأس آنها کاهش روابط با ایران، تعطیلی شبکه الجزیره، قطع ارتباط با اخوان‌المسلمین و حماس و همچنین خروج نیروهای نظامی ترک از قطر قرار دارد، به نظر شرایط را پیچیده‌تر از قبل کرده است. بااین‌حال، آنچه در این میان عجیب می‌نماید، نقشی است که ایالات متحده برای میانجیگری میان قطر و ائتلاف عربی بر عهده گرفته است؛ نقشی که تا پیش از این، کویت آن را بر عهده داشت؛ اما به نظر، نتوانست کاری از پیش ببرد. آنچه تلاش آمریکا را برای میانجیگری عجیب‌تر جلوه می‌دهد، سیاست دوگانه و غیرمنسجم دولت ترامپ در قبال بحران قطر است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در نخستین روزهای شروع بحران، به صورت علنی با حمایت از اقدام شش کشور عربی، انگشت اتهام را در بحث حمایت مالی از تروریسم، به سوی قطر گرفت؛ این جانبداری در شرایطی صورت گرفت که دولت ترامپ از تلاش برای ایجاد یک ناتوی عربی برای مبارزه با تروریسم اسلام‌گرایانه خبر داده بود. در واقع این مواضع ضدقطری ترامپ، عملا پروژه ناتوی عربی را در بن‌بست سیاسی قرار داد؛ زیرا بدون حضور قطر، تشکیل چنین ائتلافی چندان محتمل به نظر نمی‌رسد. البته رئیس‌جمهور آمریکا در ادامه با مشورت‌هایی که از تیلرسون و جیمز ماتیس، وزیر دفاع خود، دریافت کرد، کوشید با تعدیل مواضع خود، دو کشور را به کنار‌گذاشتن اختلافات و تشکیل جبهه‌ای واحد علیه داعش دعوت کند. علاوه بر این، ترامپ سرمست از عقد قرارداد شیرین فروش تسلیحات نظامی به حکام سعودی، فراموش کرده بود قطر یک پایگاه استراتژیک نظامی ائتلاف علیه داعش را در خود جای داده است. نزدیک به 10 ‌هزار سرباز آمریکایی در پایگاه العدید حضور داشته و این پایگاه، حکم مرکز فرماندهی حملات ائتلاف عیله داعش در سوریه را دارد. همچنین نباید از ارتباط سفر ترامپ به عربستان سعودی و اتخاذ این موضع تند‌وتیز از سوی کشورهای عربی علیه قطر، غافل شد. به نظر مي‌رسد ترامپ در این سفر چراغ سبزی را به عربستان برای ماجراجویی بیشتر و زیر‌ضرب‌گرفتن اسلام سیاسی میانه در منطقه نشان داده است که قطر نقش کلیدی و فعالی در تقویت آن در منطقه ایفا می‌کند. قدرت‌گرفتن این گفتمان در خاورمیانه، به معنای پایان کار عربستان و امارات متحده عربی است که حاکمان این کشورها را می‌ترساند. این ترس همواره این حکومت‌ها و بالطبع دیگر کشورها را به سوی نظامی‌گری سوق داده است که بازار خوبی را برای جنگ‌افزارهای آمریکایی پدید می‌آورد. بعد از شروع این بحران بود که قطر نیز برای نزدیکی بیشتر با آمریکا، اقدام به عقد قرارداد 12‌میلیارددلاری برای خرید جنگنده‌های اف15 این کشور کرد. البته، به نظر، آمریکا در این میان دچار یک اشتباه محاسباتی شد و این مسئله را درک نکرد که تقابل میان قطر و کشورهای عربی، این شیخ‌نشین کوچک را بیش از پیش به آغوش ایران سوق داده و باعث قدرت‌گیری هرچه بیشتر ایران در منطقه می‌شود. این مسئله‌ای است که هم‌زمان آمریکایی‌ها را نگران می‌کند. اهمیت استراتژیک و اقتصادی قطر برای آمریکا و همچنین هراس از تقویت جایگاه منطقه‌ای ایران، باعث شده آمریکایی‌ها به صرافت میانجیگری میان قطر و ائتلاف عربی بیفتند. به عبارت دیگر، آنها می‌خواهند با در‌دست‌گرفتن اوضاع، از ایجاد شکاف بیشتر در شورای همکاری خلیج‌فارس و تقویت جایگاه ایران در منطقه جلوگیری کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.