مروری کوتاه بر اهداف و برنامههای مأموریت «مارس۲۰۲۰»
سیاره سرخ میزبان یک رهنورد کنجکاو دیگر
سعیده پوررضا: سازمانهای فضایی جهان و بهویژه ناسا از مدتها پیش، کار اکتشاف رباتیک در مریخ را آغاز کردهاند و هرساله هم طرحهای جدیدی برای کاوشهای بیشتر در این سیاره ارائه میکنند. ناسا نیز به تازگی از طرح کاوشگر جدید مریخ به نام «مارس2020» رونمایی کرده است. این طرح اولیه به مریخنورد موفق فعلی ناسا یعنی «کنجکاوی» بسیار شبیه است. «کنجکاوی» که هماکنون در حال کاوش در این سیاره است، کارش در سیاره سرخ را در سال 2012 آغاز کرده و تاکنون به فعالیتهای خود ادامه داده است. رضایت مدیران ارشد ناسا از کنجکاوی موجب شد مارس2020 را با الگوبرداری از این مریخنورد بسازند. هم مریخنورد کنجکاوی و هم مریخنورد مارس2020، به اندازه خودروی سواری کوچک هستند با این حال تفاوتهای فنی جالب توجهی میان این دو کاوشگر رباتیک وجود دارد. ناسا اعلام کرده که مارس2020 مأموریت جدید و متفاوتی خواهد داشت. مدیران ناسا در بیانیهای اعلام کردند: «در این مأموریت نهتنها جستوجوی دقیقی درباره وضعیت حیات در گذشته مریخ صورت میگیرد، بلکه تلاش میشود بررسی دقیق و مفصلی درباره گذشته حیات میکروبی این سیاره هم انجام شود. قرار است مریخنورد مارس2020 جولای یا آگوست سال 2020 راهی فضا شود که فوریه 2021 به سیاره سرخ خواهد رسید. این کاوشگر که مراحل بازبینی طرح را گذرانده، اکنون آماده ورود به مرحله توسعه است و پس از آن میتواند وارد مرحله مونتاژ، آزمایش و پرتاب شود. ابزارها و تجهیزات علمی گفتنی است مریخنورد مارس2020 ابزارها و دستگاههای علمی و فنی بسیار پیشرفتهای دارد؛ ازجمله یک دستگاه حفاری پیشرفته که میتواند از عمق خاک و صخرههای مورد نظر دانشمندان ناسا نمونهبرداری کند. هفت ابزار اصلی روی مارس2020 وجود دارد که باعث میشود این کاوشگر مجهزتر و کارآمدتر از کاوشگر کنجکاوی، اطرافش را بررسی کند. - دوربین اصلی کاوشگر، ارتقا یافته و «Mastcam-Z» نام دارد. این دوربین میتواند مانند کنجکاوی، تصاویر پاناروما و با بزرگنمایی بالا ثبت کند، اما نقطه مثبت آن، قابلیت زوم بیشتر نسبت به نمونه قبلی است. در حقیقت همه دوربینهای مارس2020 از کنجکاوی بهتر است. این ربات همچنین به ابزارهایی برای ثبت صدا و فیلم هم مجهز است. - ابزار «SuperCam» مارس2020 نسخه قدرتمندتر ابزار «ChemCam» کنجکاوی است که یک پرتو لیزر را روی سنگهای مریخ میتاباند و مواد معدنی آن را بررسی میکند تا درک بهتری از ترکیبات عنصری آنها پیدا کند. دانشمندان با استفاده از اطلاعاتی که به این روش بهدست میآید، با ماهیت سنگ و خاک مریخ بیشتر آشنا میشوند. - ابزار دیگر این کاوشگر «MOXIE» نام دارد که دیاکسیدکربن موجود در جو مریخ را گرفته و از آن برای تولید اکسیژن خالص استفاده میکند. توانایی تولید اکسیژن خالص در مریخ برای مأموریتهای آینده بسیار اهمیت دارد چراکه از آن میتوان برای تنفس فضانوردان استفاده یا آن را به سوخت موشک تبدیل کرد. - ابزار دیگر مارس2020، تحلیلگر «MEDA» است که با سنجش دما و رطوبت، وضعیت آبوهوای مریخ را بررسی میکند. - رادار «RIFMAX» یکی دیگر از تجهیزات این کاوشگر است که میتواند تا 500 متر زیر سطح را با وضوح 5-20 سانتیمتر ببیند. این ابزار به دانشمندان امکان میدهد برای نخستینبار محیط زیرسطحی مریخ را مشاهده کنند. - بازوی مارس 2020 نیز مجهز به ابزاری مانند «PIXL» است که با استفاده از پرتوی ایکس به بررسی خواص شیمیایی سنگهای مریخ میپردازد و دانشمندان با استفاده از اطلاعات بهدستآمده، نقشهای از توزیع عناصر تهیه میکنند. - ابزار «SHERLOC» نیز تحقیقات معدنشناسی را در مقیاس کوچک انجام خواهد داد و همچنین میتواند مواد آلی را شناسایی کند. مکانهای پیشنهادشده برای فرود یکی از مهمترین تصمیمها برای فعالیت یک مریخنورد، انتخاب مکان فرود کاوشگر است. ناسا اکنون سه منطقه مختلف را در نظر دارد که از بین آنها باید یکی را انتخاب کند. دانشمندان با بررسی تصاویر و دادههای ارسالی از مدارگرد شناسایی مریخ، با رأیگیری در یک سمینار مناطق با دسترسی آسانتر را انتخاب کردند که به تصور آنها احتمالا در گذشته میزبان حیات بودند. - دهانه جزرو (Jezero) که بیشترین آرا را کسب کرد، در گذشته یک دریاچه باستانی بزرگ بود که به یک رود بزرگ متصل میشد و آب و مواد معدنیاش را از آن تأمین میکرد. ازاینرو دانشمندان، آن را بهعنوان محلی ایدهآل برای جستوجوهای کاوشگر جدید به دنبال نشانههای حیات میدانند. - منطقه شمال شرق سیرتیس (Northeast Syrtis) که رتبه دوم را به خود اختصاص داد، در گذشته آبهای گرمی داشت. - نقطه انتخابی سوم، تپههای کلمبیا نام دارند که کاوشگر «اسپیریت» ناسا قبلا در آن به گردش پرداخته بود. مریخنورد اسپيریت در این منطقه سنگهای سیلیکا را کشف کرد که شبیه رسوبات معدنی گرمابی در زمین است. قرار است مأموریت مارس 2020 به مدت دو سال به حفاری و جمعآوری نمونه از منطقهای بپردازد که ناسا درنهایت آن را انتخاب خواهد کرد. این نمونهها درنهایت بسته به مأموریت بعدی، به زمین بازگردانده خواهند شد. از آنجایی که این گردشگر به زمین برنخواهد گشت، ناسا به دنبال راهی برای بازیابی نمونههاست و در صورت موفقیت، نخستین سنگهای مریخی در زمین آزمایش خواهند شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.