كشف کهکشانی غیرمنتظره
چالش در نظریهها
اخترشناسان با تلفیق قدرت «عدسیهای طبیعی» موجود در فضا و تواناییهای تلسکوپ فضایی هابل ناسا، به کشف بسیار حیرتانگیزی رسیدند. آنها در این پژوهش، اولین کهکشان فشرده و درعینحال بسیار پرجرم را که بهسرعت به دور خود میچرخد و صفحهایشکل است، یافتند که فقط پس از گذشت چندمیلیارد سال از انفجار بزرگ، فرایند ستارهسازی را متوقف کرده است. پژوهشگران میگویند یافتن چنین کهکشانی در ابتدای تاریخ جهان، با درک کنونی ما از چگونگی تشکیل کهکشانهای پرجرم و تکامل آنها در تضاد است. زمانی که هابل از این کهکشان، تصویری تهیه کرد، اخترشناسان انتظار داشتند توپی آشفته و درهم از ستارگان را ببینند که در اثر ادغام کهکشانها در همدیگر پدید آمده است، اما آنها در عمل نشانههایی از ستارگانی را دیدند که در صفحهای تخت متولد شده بودند. این اولین شاهد رصدی مستقیم است که نشان میدهد دستکم برخی از کهکشانهای قدیمی را که ما آنها را مرده مینامیم (چون فرایند ستارهسازی در آنها متوقف شده است)، تا حدودی از یک صفحه به شکل کهکشان راه شیری تکامل یافتند و بعدها به شکل کهکشان غولپیکر درآمدند که ما امروزه آنها را به شکل کهکشانهای بیضوی میبینیم. این موضوع بسیار حیرتآور است زیرا کهکشانهای بیضوی دارای ستارگان پیرترند، درحالیکه کهکشانهای حلقوی یا مارپیچ، معمولا دارای ستارگان آبی و جوانتر هستند. نهفقط ساختار این کهکشانها تغییر کرده، بلکه حرکت ستارگان آنها بهگونهای است که کهکشان بیضوی پدید آید. اکنون محققان ناسا با استفاده از اطلاعات تلسکوپ فضایی هابل به اکتشافاتی رسیدهاند که برخلاف نظریههای ایجاد کهکشانها هستند. کهکشان ما؛ یعنی کهکشان راه شیری یک کهکشان تخت است. در این نوع کهکشانها، مسیر حرکت ستارگان قابل پیشبینی است و در فواصل مشخص ستارههای جدید متولد میشوند. براساس یافتههای پیشین اخترشناسان، کهکشانهای قدیمی که ساخت ستاره در آنها متوقف میشود، برخلاف کهکشانهای جوانتر مانند راه شیری، شکل بیضوی به خود میگیرند و حرکت ستارگان در آنها غیرقابل پیشبینی خواهد بود. حال محققان در رصد یک کهکشان مرده موسوم به «MACS2129-1» که میلیاردها سال قبل به ساخت ستاره جدید پایان داده، متوجه شدند شکل این کهکشان بهجای بیضوی، همانند کهکشان راه شیری تخت است. ابعاد این کهکشان حدودا نصف کهکشان ماست، اما میزان تراکم و سرعت چرخش آن به دور خودش سهبرابر کهکشان راه شیری است. این رصد با استفاده از لنز گرانشی تلسکوپ هابل که نور دریافتشده از اجسام پشت سوژه رصد را بزرگ کرده و از آن بهعنوان لنز استفاده میکند، انجام شده است. محققان سازمان فضایی آمریکا (ناسا) قصد دارند به بررسی این موضوع بپردازند که چرا این کهکشان از قاعده کلی پیروی نکرده است. تنها جواب ممکن برای این سؤال این است که این کهکشان با کهکشان دیگری برخورد کرده و با آن تلفیق شده است. محققان ناسا امیدوارند بتوانند با پرتاب تلسکوپ فضایی «جیمز وب» (James Webb) رصدهای بهتری از اینگونه موارد داشته باشند. گفتنی است تلسکوپ فضایی هابل، برنامهای بینالمللی است که با همکاری ناسا و اسا (سازمان فضایی اروپا) انجام میشود. مؤسسه علوم تلسکوپ فضایی (STSc) در بالتیمور مریلند، کار بهرهبرداری از این تلسکوپ را برعهده دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.