زیستشناسی آبسورد
«جانورنامه» مجموعهای است از طرحها و قطعات کوتاهِ لایوش ناگ، نویسنده مجارستانی نیمه اول قرن بیستم، که با ترجمه کمال ظاهری در نشر چشمه منتشر شده است. این کتاب، چنانکه در مقدمه ترجمه فارسی آن آمده، برگزیدهای است از کتابی از ناگ با عنوان «زیستشناسی آبسورد». ناگ در این مجموعه با طنزی تیزبینانه به ساختن روایتهایی پارودیک از متنهای زیستشناختی دست زده و از ورای این پارودی تصویری انتقادی و کمیک از اوضاع اجتماعی روزگار خود نیز ارائه داده است. بیشتر طرحها و قطعات این کتاب نام یک جانور را بر خود دارند و با تصاویری همراه هستند که چنانکه در مقدمه کتاب آمده جز یکی از آنها، مابقی کارِ لاسلو ربر، طراح و کاریکاتوریست معروف مجارستانی، هستند. در توضیح پشت جلد ترجمه فارسی این کتاب درباره آن چنین میخوانیم: «کتاب حاضر از نمونههای کلاسیک طنزِ اروپای مرکزی و شرقی است. نویسنده پس از شکست انقلابهای 1918 و 1919 مجارستان، در سرخوردگی و تلخکامی عمیق خود، تنها به نوشتن طرحها و قطعات کوتاهی پرداخت که با طنزی بکر و تیره، از جمله در قالب پرترههای بدیع و با روح حیوانات، نابههنجاری مناسبات اجتماعی و رفتار و کردار نه کمتر عجیبِ انسانهایی را هم که در میان آنها میزیست بیان میکند. بیشتر این طرحها و قطعات که با لحنی بهظاهر جدی و علمی، بر پایه بازیهای زبانی، مهملگوییهای بکر، طنز و طعن و تمسخر نوشته شده، درعینحال که دیدگاهها و پیشداوریهای مانوس و تنگنظرانه کتابهای درسی زیستشناسی را به سخره میگیرد، در چارچوب امکانات و سوراخسنبههایی که هنوز بسته نشده بود، تئوریهای گذشتهگرا و بیپروپایی را هم که پایههای سیاسی رژیم نیمهفاشیستی آن روزگار را تشکیل میداد به چالش میکشد.» آنچه در ادامه میآید بخشی است از قطعهای به نام «لاکپشت» از این مجموعه: «لاکپشت جانوری است دیرزی، یعنی زیاد عمر میکند، بهطوریکه درازیِ عمر یک لاکپشت به درازیِ عمر ده نفر انسان است. مُنتها این زندگی لاکپشتی همانقدر که درازیاش زیاد است، پهنایش کم است، بسیار کمتر از پهنای زندگی یک کنت یا یک محتکر مجار. اما لاکپشت در کنار این عمر دراز مغز بسیار کوچکی دارد که البته این خاصیت همه خزندگان است، نباید به این خاطر به چشم بد نگاهشان کرد. من بهشخصه احتمال میدهم که میان کوچک بودن مغز لاکپشت و دراز بودن عمرش یک ارتباطی وجود دارد. میدانیم که اگر مغز لاکپشت را از کاسه دربیاورند، هفتهها بعد از عمل هم به زندگی خود ادامه میدهد، برای همین است که آدمهای بدنیتی که کارشان حرفدرآوردن پشتسر اینوآن است و غیر از آن یک پدرکشتگی قدیمی هم با هنرمندان رمانتیک دارند، هرجا مینشینند میگویند که فرق میان لاکپشت و شاعر غنایی آن است که لاکپشت هفتهها، شاعر غنایی اما یک عمر میتوانند بدون مغز زندگی کنند. لاکپشت از جانوران خیلی خوشتنوبدن به حساب نمیآید، هیکلش شبیه یک کپهسنگ، یا یک تکههیزم قناس است که دو زره نشکن دور آن را گرفته باشد، وقتی هم که پاهایش را از لای این زرهها بیرون میآورد، آدم یاد مسافران قطار میافتد که سرشان را از پنجره بیرون کردهاند.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.